Hành Trình 35 Năm Của Cuốn Nhật Ký Bên Kia Chiến Tuyến: Câu Chuyện Về Bác Sĩ Đặng Thùy Trâm

Trong số những câu chuyện có thật đầy xúc động thời chiến tranh chống Mỹ, hành trình của cuốn nhật ký do nữ bác sĩ Đặng Thùy Trâm để lại là một trong những biểu tượng nhân văn sâu sắc nhất về lý tưởng sống, tình yêu thương và sức mạnh hòa giải sau chiến tranh [1].

Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 trong một gia đình trí thức tại Hà Nội [2]. Sau khi tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1966, chị gác lại tuổi thanh xuân yên bình nơi hậu phương để xung phong vào chiến trường miền Nam khốc liệt, phụ trách một bệnh xá dã chiến tại huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi — nơi được xem là "vùng đất lửa" chịu bom đạn cày xới mỗi ngày [1]. Tại đây, giữa làn ranh mong manh của sống và chết, người nữ bác sĩ trẻ không chỉ dốc hết sức mình cứu chữa cho hàng trăm thương binh mà còn nắn ngót ghi lại những nỗi niềm trăn trở, ký ức chiến trường và tình yêu tha thiết dành cho gia đình, quê hương qua hai cuốn sổ nhật ký nhỏ [3].

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một đợt càn quét dữ dội của lực lượng Mỹ vào khu căn cứ Bệnh xá Đức Phổ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm cùng một vài đồng chí đã kiên cường ở lại bọc lót bảo vệ thương binh và anh dũng hy sinh khi mới tròn 27 tuổi [2]. Khi thu dọn chiến trường, Frederic Whitehurst — một sĩ quan tình báo quân đội Mỹ — đã nhặt được hai cuốn sổ nhật ký và định ném vào đống lửa tiêu hủy theo quy định tác chiến [4]. Tuy nhiên, người phiên dịch đi cùng là Nguyễn Trung Hiếu đã giữ tay ông lại và thốt lên một câu nói lịch sử: "Đừng đốt cuốn sổ này, bản thân nó đã có lửa rồi!" [4].

Lời nói ấy đã lay động sâu sắc Frederic Whitehurst. Ông quyết định lưu giữ cẩn thận hai cuốn sổ nhỏ suốt hơn 35 năm qua bao thăng trầm của cuộc sống [3]. Sau khi chiến tranh kết thúc, hình ảnh người nữ bác sĩ miền Bắc cùng những dòng chữ thấm đượm tình người luôn day dứt tâm trí người cựu binh Mỹ. Đến năm 2005, với sự hỗ trợ của Trung tâm Lưu trữ Việt Nam thuộc Đại học Công nghệ Texas và các nhà báo, Frederic Whitehurst cùng anh trai đã vượt đại dương mang hai cuốn nhật ký trở về Hà Nội, trao trả tận tay cho người mẹ già đã ngoài 80 tuổi cùng gia đình của liệt sĩ Đặng Thùy Trâm [5].

Cuộc hội ngộ đẫm nước mắt giữa cựu binh Mỹ và gia đình người bác sĩ Việt Nam đã làm xúc động hàng triệu trái tim ở cả hai bờ đại dương [1]. Hai cuốn sổ nhật ký sau đó được xuất bản thành cuốn sách "Nhật ký Đặng Thùy Trâm" (phiên bản tiếng Anh: Last Night I Dreamed of Peace), trở thành một hiện tượng xuất bản quốc tế khi được dịch ra hơn 20 ngôn ngữ, truyền cảm hứng mạnh mẽ về lòng nhân ái, lý tưởng sống và giá trị của hòa bình cho các thế hệ hôm nay [3].

Danh mục tài liệu tham khảo

1.     Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (2020), Di vật Nhật ký Đặng Thùy Trâm - Ngọn lửa lan tỏa qua hai thế hệ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hà Nội.

2.     Nhà xuất bản Thế Giới (2005), Nhật ký Đặng Thùy Trâm, NXB Thế Giới, Hà Nội.

3.     Báo Quân đội Nhân dân (2015), Hành trình diệu kỳ của hai cuốn nhật ký, Chuyên mục Hồ sơ - Tư liệu, Hà Nội.

4.     Whitehurst, Frederic (2007), Last Night I Dreamed of Peace: The Diary of Dang Thuy Tram, Harmony Books, New York.

5.     Texas Tech University - The Vietnam Center and Sam Johnson Archive (2005), The Dang Thuy Tram Collection and Return Ceremony, Lubbock, Texas.