HÀNH TRÌNH BẢO TÀNG SỐNG: TỪ HÙNG VĨ TÂY BẮC ĐẾN ĐẤT THÉP ĐỒNG NAM BỘ

HÀNH TRÌNH BẢO TÀNG SỐNG: TỪ HÙNG VĨ TÂY BẮC ĐẾN ĐẤT THÉP ĐỒNG NAM BỘ

Hành trình đi qua từng vùng đất của Tổ quốc là hành trình chạm vào những trang sử bằng xương bằng thịt. Sau dải đất Miền Trung và xứ Dừa Nam Bộ, ngọn lửa truyền thống tiếp tục cháy sáng ở vùng Tây Bắc kiêu hãnh và miền Đông Nam Bộ gian lao mà anh dũng.

PHẦN 1: TÂY BẮC BÁM ĐÁ – CHIẾC KHĂN PIÊU TRÊN ĐỈNH PHA ĐIN

Nằm lọt thỏm giữa thung lũng Nà Tấu, ngôi nhà sàn bằng gỗ nghiến của Mẹ Thái lặng lẽ soi bóng xuống dòng suối Nậm Rốm. Nơi đây từng là trạm tiếp tế ngầm cho các đoàn dân công hỏa tuyến trong Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử năm 1954.

1. Mẹ Việt Nam Anh hùng Lò Thị Păn

• Năm sinh: 1932

Kỷ vật thời chiến: Chiếc tẩu thuốc bằng vỏ đạn pháo 75mm và tấm khăn Piêu thêu chỉ đỏ ngấm phẩm rừng.

Mẹ Lò Thị Păn năm nay đã ngoài 90 tuổi, đôi tay châm tẩu thuốc bập bùng bên bếp lửa nhà sàn. Chiếc tẩu thuốc đặc biệt này do chính tay chồng Mẹ – chiến sĩ du kích Lò Văn Hợp – đẽo gọt từ vỏ đạn pháo nhặt được tại trận địa Him Lam năm 1954.

Mẹ Păn nhớ lại, mùa đông năm 1953, khi mới 21 tuổi, Mẹ đã khoác lên vai tấm khăn Piêu tự tay thêu, băng rừng vượt dốc Tạ Lèng để gùi từng gùi ngô, sắn tiếp tế cho bộ đội kéo pháo vào chiến dịch. Tấm khăn Piêu không chỉ giữ ấm giữa cái lạnh thấu xương của núi rừng Tây Bắc, mà còn là hiệu lệnh ngụy trang dẫn đường cho các đoàn quân tiến vào lòng chảo Điện Biên.

Năm 1954, chồng Mẹ hy sinh tại đồi A1. Đến thời kỳ chống Mỹ, người con trai duy nhất Lò Văn Sanh (Bí thư Chi đoàn bản Mông) lại tiếp bước cha, hy sinh tại chiến trường Quảng Trị năm 1972. Nhận hai tấm giấy báo tử, Mẹ Păn lặng lẽ cất tấm khăn Piêu và chiếc tẩu vỏ đạn vào rương gỗ, tiếp tục ở lại bản làm chỗ dựa tinh thần cho dân làng.

"Người Thái mình như cây vầu, cây nứa trên rừng Pha Đin, bão quật không gãy, lửa đốt không cháy. Mẹ mất đi chồng con nhưng bản làng có độc lập, cháu con được học cái chữ. Thế là cuộc đời Mẹ trọn vẹn rồi."

2. Bác thương binh Quàng Văn Him và lớp học chữ Thái cổ

• Năm sinh: 1946

Trở về từ chiến trường Đường 9 - Lao Bảo với thương tật 2/4 (mất mắt trái và liệt bàn tay phải), bác Quàng Văn Him không chịu gục ngã. Trải qua hàng chục năm vắt óc suy nghĩ, bác Him hiểu rằng ngoài ký ức chiến tranh, bản sắc văn hóa dân tộc chính là "sức mạnh mềm" giữ làng, giữ bản.

Tại gian nhà sàn bản Co Mỵ, bác Him đã mở "Lớp học chữ Thái cổ và Ký ức đường kéo pháo" hoàn toàn miễn phí cho thanh thiếu niên trong vùng. Bằng bàn tay trái còn lại, bác tỉ mỉ gõ từng nét chữ Thái truyền thống lên bảng đen, lồng ghép vào đó những câu chuyện về tinh thần quật cường của quân và dân Tây Bắc thời Điện Biên Phủ.

Bác Him bộc bạch:

"Chiến đấu bằng súng đạn là chuyện của thời chiến. Thời bình, giữ lấy cái chữ, cái tiếng của dân tộc mình, nhớ lấy ơn nghĩa của người đi trước – đó mới là trận chiến giữ bản của tuổi trẻ hôm nay."

PHẦN 2: MIỀN ĐỒNG NAM BỘ – ĐỊA ĐẠO CỦ CHI VÀ MẠCH MÁU TRONG LÒNG ĐẤT

Từ núi rừng Tây Bắc xuôi về miền Nam, vùng đất Củ Chi (TP. Hồ Chí Minh) – "Đất thép thành đồng" – vẫn lưu giữ những huyền thoại dưới lòng đất mà không kẻ thù nào phá vỡ nổi.

1. Mẹ Việt Nam Anh hùng Phan Thị Út (Mẹ Út)

• Năm sinh: 1935

Kỷ vật thời chiến: Chiếc nắp hầm địa đạo bằng gỗ sao đã sần sùi và chiếc đèn măng-xông ố vàng.

Căn nhà nhỏ của Mẹ Út nằm ngay trên tuyến địa đạo Phú Thọ Hòa năm xưa. Dưới gian bếp củi đượm khói của Mẹ là chiếc nắp hầm bí mật bằng gỗ sao, được ngụy trang bằng một lớp đất trồng rau muống. Chiếc nắp hầm này từng che chở cho hàng trăm lượt cán bộ Quân khu Sài Gòn - Gia Định trong suốt giai đoạn 1968 – 1975.

Chồng Mẹ Út và hai người con trai đều là du kích Củ Chi, lần lượt hy sinh trong các trận càn "Bóc vỏ Trái Đất" của Mỹ - Ngụy. Một mình Mẹ ở lại vừa bám trụ làm ngụy trang cho hầm, vừa trực tiếp may cờ Mặt trận Giải phóng dưới ánh đèn măng-xông mù mịt khói dầu trong lòng đất.

Mẹ Út nghẹn ngào chỉ tay xuống góc hầm:

"Có những đêm pháo B-52 dội ngay trên đầu, đất đá rớt xuống rần rật. Mẹ ở trên ngụy trang bếp lửa, các con dưới hầm nín thở giữ từng cuộn tài liệu. Đất Củ Chi này bao bọc người cách mạng như lòng mẹ bao bọc con vậy."

2. Bác thương binh Nguyễn Văn Rỡ (Chú Ba Rỡ)

• Năm sinh: 1950

Là thương binh nặng hạng 1/4, hỏng hai mắt và cụt một chân trong đợt Mậu Thân 1968, chú Ba Rỡ vẫn được mệnh danh là "kiến trúc sư lòng đất". Dù không còn nhìn thấy ánh sáng, bằng trí nhớ siêu đẳng và đôi tay khéo léo, chú Ba Rỡ đã tự tay làm hàng trăm mô hình sa bàn địa đạo Củ Chi bằng gốm và tre.

Những sa bàn thu nhỏ của chú Ba Rỡ thể hiện chính xác từng ngách hầm, giếng trời, hầm cào, hầm quân y... được gửi tặng cho các trường học và bảo tàng trên toàn quốc.

Mỗi tuần, các đoàn sinh viên, đoàn viên thanh niên TP. Hồ Chí Minh lại kéo về căn nhà nhỏ ở Nhuận Đức để nghe chú Ba Rỡ kể chuyện đánh giặc bằng chông tre, trái nổ tự chế và cách sinh hoạt kiên cường của quân dân Củ Chi trong lòng đất.

SỰ KẾT NỐI CỦA THẾ HỆ HÔM NAY

Những câu chuyện từ Điện Biên cho đến Củ Chi là mảnh ghép hoàn chỉnh về sức mạnh đại đoàn kết dân tộc Việt Nam:

1. Số hóa ký ức vùng cao & vùng thép: Tuổi trẻ Điện Biên và TP. Hồ Chí Minh đã phối hợp thực hiện chiến dịch số hóa 3D các kỷ vật (tẩu thuốc vỏ đạn, nắp hầm địa đạo, sa bàn) để đưa vào thư viện di sản điện tử.