Hành trình của lòng biết ơn

Từ khi còn nhỏ, tôi đã quen với hình ảnh mỗi buổi sáng bà nội lặng lẽ lau dọn bàn thờ liệt sĩ Nguyễn Thị Lý. Đó là công việc đầu tiên bà làm sau khi thức dậy và cũng là việc cuối cùng trước khi đi ngủ. Khi ấy, tôi còn quá nhỏ để hiểu vì sao bà luôn nâng niu từng bát hương, từng bình hoa hay cẩn thận thay chén nước mỗi ngày.

Lớn hơn một chút, tôi thường hỏi bà:

"Bà ơi, sao ngày nào bà cũng thắp hương vậy?"

Bà chỉ mỉm cười hiền hậu rồi xoa đầu tôi:

"Để nhớ, cháu ạ. Có những điều nếu mình không gìn giữ thì mai này con cháu sẽ quên."

Lúc ấy tôi vẫn chưa hiểu hết ý nghĩa của hai chữ "gìn giữ".

Những năm tháng học phổ thông, tôi bận rộn với sách vở, bạn bè và những ước mơ của tuổi học trò. Việc lau dọn bàn thờ hay chuẩn bị hoa quả mỗi dịp lễ đều do bà đảm nhận. Tôi nghĩ đó là việc của người lớn.

Cho đến một năm, bà bị ốm.

Sáng hôm ấy, lần đầu tiên bà gọi tôi lại và bảo:

"Hôm nay cháu thay bà lau bàn thờ nhé."

Tôi cẩn thận cầm chiếc khăn mềm, nhẹ nhàng lau từng góc bàn thờ. Nhìn bức ảnh liệt sĩ Nguyễn Thị Lý được đặt trang trọng giữa gian nhà, tôi chợt cảm thấy một sự thiêng liêng khó diễn tả. Tôi thay chén nước mới, cắm lại bình hoa rồi thắp nén hương đầu tiên bằng chính đôi tay mình.

Khi nén hương tỏa khói, bà nhìn tôi mỉm cười mãn nguyện.

Bà nói:

"Cháu thấy không, việc này chẳng khó. Điều quan trọng là làm bằng cả tấm lòng."

Câu nói ấy theo tôi suốt nhiều năm sau.

Khi trở thành đoàn viên thanh niên, tôi thường xuyên tham gia các hoạt động do Đoàn xã Đồng Kỳ tổ chức. Mỗi dịp tháng Bảy, khi cùng các bạn đến chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ hay thăm hỏi các gia đình chính sách, tôi lại nhớ đến buổi sáng đầu tiên được bà giao lau dọn bàn thờ.

Tôi nhận ra rằng, lòng biết ơn không bắt đầu từ những việc lớn lao mà bắt đầu từ chính mái ấm của mỗi gia đình.

Một lần, Chi đoàn tổ chức sinh hoạt chuyên đề về truyền thống cách mạng tại nhà tôi. Sau khi dâng hương, các bạn đoàn viên ngồi trò chuyện cùng bà.

Có bạn hỏi:

"Thưa bà, điều gì khiến bà luôn kiên trì gìn giữ việc thờ cúng trong suốt nhiều năm?"

Bà nhìn mọi người rồi chậm rãi nói:

"Bởi nếu thế hệ chúng tôi không giữ thì ai sẽ kể cho các cháu nghe về truyền thống? Nếu gia đình không giữ gìn bàn thờ thì sau này con cháu sẽ chỉ còn biết đến lịch sử qua sách vở. Mỗi nén hương hôm nay chính là một bài học cho ngày mai."

Không ai nói thêm điều gì.

Những lời tâm sự giản dị ấy khiến nhiều đoàn viên xúc động.

Sau buổi sinh hoạt, Chi đoàn phát động mô hình "Mỗi gia đình đoàn viên – Một việc làm tri ân". Người thì chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, người giúp đỡ Mẹ Việt Nam anh hùng, người hỗ trợ gia đình chính sách sửa sang nhà cửa, người tham gia tuyên truyền truyền thống cho thiếu nhi.

Tôi hiểu rằng, chính từ những việc làm nhỏ ấy, truyền thống sẽ được tiếp nối.

Năm tháng trôi qua, bà ngày một già yếu. Công việc chăm sóc bàn thờ giờ đây do tôi đảm nhận. Mỗi sáng, khi lau bàn thờ, thay nước và thắp hương, tôi lại nhớ đến lời bà năm nào:

"Việc này không khó, chỉ cần làm bằng cả tấm lòng."

Đó không còn là lời dặn của riêng bà dành cho tôi, mà đã trở thành phương châm sống của cả gia đình.

Đối với tôi, người thờ cúng liệt sĩ Nguyễn Thị Lý không chỉ là người gìn giữ một bàn thờ mà còn là người gìn giữ ký ức, gìn giữ đạo lý và gìn giữ truyền thống của quê hương Đồng Kỳ. Nhờ sự tận tụy ấy, thế hệ trẻ hôm nay có thêm một địa chỉ để tìm về, thêm một bài học để học tập và thêm một động lực để sống đẹp hơn.

Tôi tin rằng, rồi sẽ có ngày chính con cháu chúng tôi tiếp tục kể lại câu chuyện này cho thế hệ sau. Không phải để nhắc về quá khứ bằng những lời bi thương, mà để nhắc rằng lòng biết ơn luôn cần được nuôi dưỡng bằng những hành động bình dị mỗi ngày. Đó cũng là cách thiết thực nhất để đoàn viên, thanh thiếu nhi hôm nay tiếp nối truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", góp phần xây dựng quê hương Đồng Kỳ ngày càng phát triển, nghĩa tình và giàu đẹp.