Hành trình của một anh hùng thầm lặng

Thời chiến, có những người anh hùng không xuất hiện với hình ảnh người lính cầm súng ngoài chiến trường. Họ có thể là một nhà thầu, một người lái xe hay một người dân bình thường giữa phố thị. Nhưng phía sau cuộc sống tưởng như bình lặng ấy là những nhiệm vụ đặc biệt, đòi hỏi bản lĩnh và sự hy sinh lớn lao. Trần Văn Lai là một người như vậy.

Sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình, Trần Văn Lai sau này trở thành cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định. Trong hoạt động bí mật, ông sử dụng bí danh Năm U.Som và tự Mai Hồng Quế.

Ông được giao nhiệm vụ hoạt động trong lòng địch, trực tiếp tiếp cận các cơ quan quan trọng như Dinh Độc Lập, cơ quan viện trợ U.S.O.M và Tòa Đại sứ Mỹ. Nhiệm vụ của ông là thu thập tài liệu, trinh sát mục tiêu, xây dựng cơ sở cách mạng và báo cáo tình hình về Bộ Chỉ huy.

Để có thể hoạt động lâu dài, ông phải thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập và sử dụng tên Mai Hồng Quế.

Sau đó, ông được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Công việc tạo điều kiện để ông tiếp cận nhiều tài liệu quan trọng liên quan đến hệ thống công trình của chính quyền Sài Gòn.

Trần Văn Lai từng thu thập được bản đồ toàn bộ hệ thống cống ngầm của Sài Gòn. Để bảo đảm an toàn, ông cắt bản đồ thành nhiều mảnh, đánh ký hiệu rồi giấu dưới đệm xe và bánh xe sơ cua.

Chiếc xe ô-tô bốn chỗ màu trắng, biển số EL-6899, được sử dụng để vận chuyển tài liệu. Ngày nay, chiếc xe được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình.

Bên cạnh hoạt động tình báo, Trần Văn Lai còn trực tiếp xây dựng cơ sở cho lực lượng biệt động. Từ năm 1962, ông bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3.

Tại đây, ông tự đào và xây dựng hầm bí mật. Hàng chục tấn đất đá được đưa ra ngoài mà đối phương không hay biết. Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô vận chuyển vũ khí về cất giấu.

Hơn 2,5 tấn vũ khí được bí mật bảo quản trong hầm, phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Đây là nguồn vũ khí dành cho các trận đánh vào những mục tiêu quan trọng của đối phương.

Năm 1966, ông tiếp tục tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để xây dựng hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, hoạt động của lực lượng biệt động bị đối phương phát hiện. Trần Văn Lai cũng bị lộ. Chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt ông và treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ người mang tên Mai Hồng Quế.

Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu. Theo chỉ đạo của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi và tiếp tục hoạt động.

Nhìn lại hành trình ấy, có thể thấy Trần Văn Lai đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời cho một nhiệm vụ đặc biệt. Ông sống giữa lòng địch nhưng luôn phải cảnh giác, làm những công việc bình thường nhưng mang trong mình trách nhiệm phi thường.

Từ chiếc xe màu trắng đến những căn hầm bí mật, từ những bản đồ được cất giấu đến những chuyến vận chuyển vũ khí, tất cả đều gắn với một con người đã chọn cách âm thầm cống hiến. Đó là câu chuyện về người Anh hùng biệt động Sài Gòn Trần Văn Lai và một thế hệ đã sống, chiến đấu vì ngày đất nước thống nhất.