Hành trình của "Người đưa đò" – Cựu chiến binh Nguyễn Sỹ Hồ và hàng vạn bức ảnh bia mộ tìm đường về nhà

Có những người lính trở về sau chiến tranh, gói ghém lại những ký ức khốc liệt để bắt đầu cuộc sống mưu sinh thường nhật. Nhưng cũng có những người, dù thời gian đã lùi xa hàng chục năm, vẫn lặng lẽ gánh trên vai một phần trách nhiệm với lịch sử. Cựu chiến binh Nguyễn Sỹ Hồ, quê ở Thanh Chương, Nghệ An, hiện đang sinh sống tại Bình Dương, là một người như thế. Hơn mười lăm năm qua, ông đã rong ruổi khắp các nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước để chụp ảnh bia mộ, đưa thông tin lên mạng với hy vọng giúp các gia đình tìm lại được người thân.

Ông Nguyễn Sỹ Hồ sinh ra và lớn lên trong những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa. Giống như bao thanh niên cùng trang lứa, ông lên đường nhập ngũ và trực tiếp cầm súng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Những năm tháng ở chiến trường đã cho ông thấu hiểu tận cùng ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Rất nhiều đồng đội của ông đã ngã xuống nơi rừng thiêng nước độc. Có những người không bao giờ tìm thấy hài cốt, và có những người nằm lại ở các nghĩa trang xa xôi mà gia đình không hề hay biết.

Chiến tranh kết thúc, ông Hồ phục viên trở về với đời thường. Ông theo học ngành sư phạm và trở thành một thầy giáo dạy Toán, gắn bó với bục giảng tại một trường trung học ở thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương. Những lo toan của cuộc sống gia đình và công việc chuyên môn bận rộn khiến ông phải tạm gác lại những ký ức chiến trường. Cho đến năm 2007, khi chính thức nghỉ hưu, ông mới có thời gian đi thăm lại chiến trường xưa và viếng các nghĩa trang liệt sĩ.

Đứng trước những hàng bia mộ dài tăm tắp, ông xót xa nhận ra một nghịch lý: Có những ngôi mộ ghi đầy đủ họ tên, năm sinh, quê quán, nhưng quanh năm bát nhang lạnh lẽo vì gia đình ở quê nhà không biết con em mình đang nằm đây. Trong khi đó, ở các vùng quê, lại có hàng vạn bà mẹ, người vợ vẫn đang mỏi mòn đi tìm mộ người thân. Từ sự day dứt ấy, ông quyết định dùng đồng lương hưu ít ỏi của mình để làm một việc mà nhiều người lúc đó cho là "bao đồng": Đi chép lại thông tin trên bia mộ.

Hành trang của ông bắt đầu chỉ bằng một chiếc xe máy cũ, những cuốn sổ tay và một chiếc máy ảnh kỹ thuật số. Từ năm 2008, ông đi khắp các nghĩa trang ở miền Nam, miền Trung, Tây Nguyên. Đến mỗi nơi, ông cẩn thận dùng khăn lau sạch từng tấm bia, dọn cỏ quanh mộ rồi chụp lại rõ nét từng dòng chữ. Có những tấm bia do thời gian bào mòn, nét chữ mờ cạn, ông phải dùng phấn trắng tô lại cẩn thận rồi mới chụp để đảm bảo thông tin không bị sai lệch.

Công việc không đơn giản chỉ là những chuyến đi. Trở về nhà sau những ngày dầm mưa dãi nắng, ông cặm cụi ngồi trước máy tính, gõ lại từng dòng họ tên, đơn vị, quê quán và đưa lên trang web "Người đưa đò" do chính ông mày mò tự lập ra. Ông sắp xếp dữ liệu khoa học theo từng tỉnh, từng nghĩa trang để thân nhân liệt sĩ dễ dàng tìm kiếm.

Trong suốt nhiều năm, người cựu binh ấy đã chụp và số hóa hàng trăm ngàn ngôi mộ liệt sĩ. Con số ấy không chỉ là những dữ liệu vô tri trên máy tính. Đằng sau đó là hàng trăm cuộc đoàn tụ đẫm nước mắt. Rất nhiều gia đình sau hàng chục năm bặt vô âm tín, nhờ gõ tên người thân lên mạng và tìm thấy hình ảnh bia mộ do ông Hồ chụp, đã tìm được đường đưa liệt sĩ về quê hương.

Điều đáng quý là trong tất cả các chuyến đi, ông tự bỏ tiền túi chi trả xăng xe, ăn ở và tuyệt đối không nhận bất kỳ sự trả ơn nào từ thân nhân liệt sĩ. Với ông, đó không phải là công việc để mưu cầu danh lợi. Đó đơn giản là việc mà một người may mắn còn sống phải làm cho những đồng đội đã nằm xuống.

Ở tuổi ngoài 70, sức khỏe không còn cho phép ông thực hiện những chuyến đi dài ngày bằng xe máy như trước. Nhưng trang web của ông vẫn hoạt động, và ông vẫn hàng ngày trả lời điện thoại, tư vấn cho các gia đình liệt sĩ về thủ tục, sơ đồ các nghĩa trang.

Từ một người lính cầm súng, đến một người thầy giáo cầm phấn, và cuối cùng là một người cựu binh đi nhặt nhạnh từng mảnh ghép của chiến tranh. Cuộc đời của ông Nguyễn Sỹ Hồ là một hành trình không mệt mỏi vì đồng đội. Câu chuyện của ông mang đến một thông điệp giản dị: Dù chiến tranh đã qua đi, nhưng tình đồng đội và trách nhiệm với những người đã ngã xuống vẫn luôn được tiếp nối, âm thầm nhưng bền bỉ, trong chính cuộc sống hòa bình hôm nay.