Hành trình đi tới biển và Dấu chân của người trí thức trên trảng cỏ Đông Nam Bộ

Trong dòng chảy lịch sử quật cường của dân tộc Việt Nam, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đã chứng kiến một hiện tượng lịch sử vô cùng đẹp đẽ: hàng vạn thanh niên, học sinh, sinh viên và trí thức miền Bắc đã gác lại những giấc mơ cá nhân, rời bỏ giảng đường đại học thanh bình để xung phong vượt dãy Trường Sơn vào Nam đánh giặc. Trong lực lượng nghệ sĩ - chiến sĩ bước ra từ thế hệ trí thức ấy, nhà thơ Thanh Thảo (tên thật là Hồ Thành Công) nổi bật như một gương mặt tiêu biểu nhất cho tiếng nói, bản lĩnh và tâm hồn của thế hệ trẻ thời hoa lửa. Sự đóng góp to lớn của Thanh Thảo cho lịch sử đất nước không chỉ nằm ở vị trí một nhà thơ tiên phong đổi mới thi pháp văn học sau năm 1975, mà quan trọng hơn, ông chính là người đã đem trọn tuổi thanh xuân và tri thức của mình dấn thân nơi tuyến đầu tổ quốc, dùng ngòi bút chân thực để tạc nên tượng đài tráng lệ về thế hệ "những người đi tới biển" – thế hệ đã hi sinh trọn vẹn vì độc lập, tự do của dân tộc.

Nhà thơ Thanh Thảo sinh năm 1946 tại xã Đức Tân, huyện Mùa Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Sau khi tốt nghiệp Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội vào cuối thập niên 1960, ông đứng trước nhiều cơ hội công tác an toàn ở hậu phương. Thế nhưng, mang trong mình trái tim nồng nàn yêu nước và trách nhiệm của người trí thức trước vận mệnh dân tộc, năm 1970, ông đã kiên quyết xếp lại bút nghiên, xung phong gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam và lên đường đi vào chiến trường miền Nam.

Cột mốc năm 1970 đã mở ra một chương lịch sử đầy gian khổ nhưng vô cùng rực rỡ trong cuộc đời người thi sĩ trẻ. Chuyến đi bộ vượt dãy Trường Sơn kéo dài hàng tháng trời dưới mưa bom, đạn pháo và chất độc hóa học của đế quốc Mỹ là một thử thách nghiệt ngã đối với một người trí thức vốn quen với không gian sách vở. Băng qua những dốc đá dựng đứng, những dòng suối lũ chảy xiết và căn bệnh sốt rét rừng tàn phá cơ thể khiến người gầy gộc, Thanh Thảo vẫn kiên cường bước tiếp cùng đồng đội. Đến chiến trường Đông Nam Bộ (rừng R – căn cứ Trung ương Cục miền Nam), ông công tác tại Tiểu ban Văn nghệ thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Cục.

Một câu chuyện lịch sử có thật đầy xúc động đã diễn ra trong những năm tháng ông bám trụ tại chiến trường Đông Nam Bộ từ sau năm 1970. Giữa "vùng trắng" ngập tràn bom B-52 và pháo bầy của địch, Thanh Thảo không bao giờ co mình trong các hầm căn cứ an toàn. Ông chủ động xin theo các đơn vị chủ lực, cùng sống, cùng đào hầm, cùng ăn cơm sắn lùi và gài mìn chiến đấu với những người lính trẻ – đa phần cũng là sinh viên, nông dân vừa rời tay cày tay bừa.

Trực tiếp chứng kiến những người bạn đồng lứa, những chiến sĩ trẻ mười tám, đôi mươi hy sinh anh dũng ngay trên trảng cỏ cháy rực khói bom, Thanh Thảo đã trải qua những cơn chấn động sâu sắc về tâm hồn. Dưới ánh đèn dầu tù mù thắp trong ống bơ thành hầm giao thông ngột ngạt mùi thuốc bồi, người nhà báo - chiến sĩ trẻ cẩn trọng ghi lại từng tên tuổi, từng dòng cảm xúc vào cuốn sổ tay chiến trường bị ố vàng vì nước mưa và mồ hôi. Chính trong những ngày tháng dấn thân sinh tử nơi trảng cỏ Đông Nam Bộ ấy, những ý niệm đầu tiên về trường ca "Những người đi tới biển" và tập thơ "Dấu chân qua trảng cỏ" đã được phôi thai. Bằng cái nhìn chân thực, không tô vẽ nhưng ngập tràn niềm kiêu hãnh, ông đã phản ánh một cách chân xác nhất sự hy sinh thầm lặng mà vĩ đại của thế hệ mình: những người lính ra đi không tiếc tuổi xanh, chấp nhận nằm lại dưới cỏ cây để đất nước được vẹn toàn.

Câu chuyện lịch sử có thật về nhà thơ Thanh Thảo và hành trình dấn thân vào chiến trường miền Nam năm 1970 để lại những bài học vô giá và sâu sắc cho thế hệ hôm nay.

Ý nghĩa cao đẹp nhất trong hành động của các cụ thời hoa lửa, mà Thanh Thảo là một đại diện tiêu biểu, chính là bài học về lý tưởng sống cống hiến, tinh thần trách nhiệm và lòng dấn thân vì Tổ quốc của người trí thức. Thanh Thảo đã chứng minh rằng: Tri thức chỉ thực sự có giá trị và tỏa sáng khi nó hòa cùng vận mệnh của nhân dân và dân tộc. Ông đã từ bỏ sự an toàn cá nhân, gạt qua những cơ hội riêng tư để lao vào nơi gian khổ nhất, cống hiến tuổi trẻ cho sự nghiệp giải phóng đất nước. Bài học ấy nhắc nhở thế hệ trẻ ngày nay không được sống hoài, sống phí, sống ích kỷ; phải biết lấy tri thức và sức trẻ để phụng sự cho sự phát triển của quê hương.

Bên cạnh đó, câu chuyện còn là minh chứng cho sức mạnh của sự trung thực và lòng biết ơn đối với quá khứ. Sự dấn thân của Thanh Thảo dạy chúng ta hiểu rằng giá trị của hòa bình, độc lập hôm nay được đổi bằng vô vàn máu, mồ hôi và tuổi thanh xuân của thế hệ cha anh đi trước.

Chiến tranh đã lùi xa, những trảng cỏ Đông Nam Bộ năm xưa nay đã xanh tươi màu cây lá của vùng đất hòa bình, phát triển. Dù năm tháng trôi qua, nhưng hành trình dấn thân năm 1970 và những vần thơ rực lửa của nhà thơ - chiến sĩ Thanh Thảo vẫn mãi tỏa sáng trong trang sử vàng dân tộc. Tấm gương xả thân vì nước của ông sẽ luôn là ngọn đuốc soi đường, nhắc nhở thế hệ hôm nay phải luôn biết trân trọng giá trị của độc lập, tự do, đồng thời nỗ lực học tập, sáng tạo để dựng xây một đất nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh, văn minh và đàng hoàng hơn.