Hành trình một đời binh nghiệp của Thượng tướng Đào Đình Luyện: Nền móng Không quân và bản hùng ca giữ bầu trời Tổ quốc
Thượng tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đào Đình Luyện (1929–1999) – nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam – là người “anh cả” kính yêu của Không quân nhân dân Việt Nam. Từ một thanh niên quê lúa Thái Bình tham gia cách mạng từ năm 1945, ông đã dành trọn cuộc đời qua hai cuộc kháng chiến gian khổ, trở thành người đặt nền móng, xây dựng nghệ thuật tác chiến và trực tiếp chỉ huy lực lượng Không quân đánh thắng cuộc tập kích B-52 bảo vệ bầu trời Hà Nội năm 1972.
Có những con người đi qua chiến tranh bằng những bước chân trên mặt đất; cũng có những người gửi tuổi trẻ của mình vào bầu trời. Thượng tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đào Đình Luyện là một trong những người như thế. Từ một thanh niên quê Thái Bình tham gia cách mạng từ những ngày đầu năm 1945, ông đã trưởng thành qua hai cuộc kháng chiến, trở thành một trong những người đặt nền móng và trực tiếp chỉ huy lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam, rồi sau này đảm nhiệm cương vị Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.
Từ người chiến sĩ bộ binh qua gian khổ kháng Pháp đến nhiệm vụ mở đường
Đào Đình Luyện sinh năm 1929 tại xã Quỳnh Hội, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình, trong một gia đình nông dân. Tháng 3 năm 1945, khi đất nước đứng trước bước ngoặt lịch sử, người thanh niên quê lúa đã hăng hái tham gia hoạt động cách mạng. Sau khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược, ông gia nhập quân đội và từng bước trưởng thành qua những năm tháng chiến đấu gian khổ.
Những năm đầu quân ngũ đã đưa Đào Đình Luyện tham gia hàng loạt chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp:
Chiến dịch Việt Bắc, Sông Thao, Biên Giới.
Chiến dịch Hòa Bình và Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Từ một cán bộ chỉ huy ở cấp cơ sở, những chiến trường rực lửa ấy không chỉ tôi luyện bản lĩnh người lính mà còn hình thành ở ông tư duy tổ chức, chỉ huy sắc bén – nền tảng quan trọng cho con đường binh nghiệp sau này.
Sau năm 1954, khi miền Bắc củng cố lực lượng vũ trang, Đào Đình Luyện được giao nhiệm vụ đặc biệt: Tham gia xây dựng lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam – một lĩnh vực hoàn toàn mới mẻ đối với quân đội ta.
Tháng 8/1964: Ông trở thành Trung đoàn trưởng Trung đoàn Không quân 921 (Trung đoàn tiêm kích đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam).
Quá trình cống hiến: Ông lần lượt đảm nhiệm các cương vị Tham mưu trưởng, Phó tư lệnh, Tư lệnh kiêm Chính ủy Binh chủng Không quân và sau này là Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân chủng Không quân.
Người chỉ huy mưu trí trên bầu trời rực lửa và trận chiến chống B-52
Đối đầu với lực lượng không quân Mỹ có ưu thế vượt trội về số lượng và vũ khí, Tư lệnh Đào Đình Luyện không chỉ chỉ huy trên mặt đất mà còn là người trực tiếp xây dựng nghệ thuật tác chiến của Không quân Việt Nam, tổ chức lực lượng, đào tạo phi công và phát huy tối đa hiệu quả phương tiện hiện có.
Tên tuổi ông gắn liền với thử thách lớn nhất: Chiến dịch Linebacker II cuối năm 1972 – trận "Điện Biên Phủ trên không".
Kế hoạch tác chiến: Tư liệu ghi nhận Tư lệnh Đào Đình Luyện là người trực tiếp báo cáo kế hoạch chiến đấu bảo vệ Hà Nội với Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Chỉ huy trận đánh lịch sử: Trong trận đánh khi phi công Vũ Đình Rạng được giao nhiệm vụ tiếp cận đội hình B-52, sở chỉ huy do Đào Đình Luyện phụ trách đã yêu cầu các bộ phận giữ bí mật, bình tĩnh và bảo đảm chỉ huy chặt chẽ, tạo điều kiện cho chiếc MiG-21 tiếp cận mục tiêu và ghi dấu ấn lịch sử.
Đồng đội kính trọng gọi ông là người "anh cả" của lực lượng phi công tiêm kích Việt Nam – cách gọi xuất phát từ sự gắn bó, đồng cam cộng khổ cùng các thế hệ phi công xây dựng lực lượng từ những ngày đầu gian khó nhất.
Tầm vóc vị Tổng Tham mưu trưởng và di sản sống mãi với không gian hòa bình
Sau ngày đất nước thống nhất, người chỉ huy Không quân năm xưa tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách lớn của Quân đội và Đất nước:
Tháng 3/1986: Bổ nhiệm làm Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.
Giai đoạn 1991 – 1995: Đảm nhiệm trọng trách Thứ trưởng Bộ Quốc phòng kiêm Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.
Hoạt động Chính trị: Ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa VI, VII và đại biểu Quốc hội các khóa VII, VIII, IX.
Bằng kinh nghiệm một đời binh nghiệp, ông đã có nhiều đóng góp to lớn vào quá trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam theo hướng chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại trong thời kỳ hòa bình.
Ngày 29 tháng 3 năm 1999, Thượng tướng Đào Đình Luyện qua đời, hưởng thọ 70 tuổi. Mười lăm năm sau, vào năm 2014, Nhà nước đã truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân để ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc của ông.
Hôm nay, những con đường mang tên Đào Đình Luyện tại Thủ đô Hà Nội và quê hương Thái Bình không chỉ ghi nhớ tên tuổi một vị tướng tài ba, mà còn khắc họa dấu ấn của một người lính đã cống hiến trọn vẹn hơn nửa thế kỷ cho sự nghiệp bảo vệ bầu trời xanh độc lập của Tổ quốc.
