Hành trình trở về đời thường của những cô gái Ngư Thủy anh hùng

Hành trình trở về đời thường của những cô gái Ngư Thủy anh hùng

Có một câu hỏi thường bị bỏ quên khi chúng ta kể về những người anh hùng:

Sau chiến tranh, họ đã sống như thế nào?

Người ta thường nhớ đến những khẩu pháo.

Nhớ những trận đánh.

Nhớ những chiến công.

Nhớ danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng ít khi chúng ta dừng lại để nghĩ về những năm tháng sau đó.

Những cô gái từng đứng bên khẩu pháo rồi cũng trở thành những người phụ nữ.

Họ lấy chồng.

Sinh con.

Làm mẹ.

Làm bà.

Làm ruộng.

Làm những công việc rất bình thường.

Những người từng đối mặt với tàu chiến ngoài biển lại trở về với những công việc giản dị của một người phụ nữ nông thôn.

Và có lẽ chính điều đó khiến câu chuyện về Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy trở nên xúc động hơn.

Bởi đằng sau những người được gọi là “anh hùng” vẫn là những con người bằng xương bằng thịt, có niềm vui, nỗi buồn, những mất mát và cả những ước mơ dang dở.

1. Những cô gái tuổi đôi mươi

Ngày 20 tháng 11 năm 1967, Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy được thành lập.

Ban đầu, đơn vị có 37 nữ dân quân trẻ. Nhiều tư liệu ghi nhận các cô gái khi ấy chủ yếu ở độ tuổi khoảng 16–20 hoặc 18–20.

Đó là độ tuổi đẹp nhất của cuộc đời.

Tuổi mà người ta bắt đầu nghĩ về tương lai.

Nghĩ về tình yêu.

Nghĩ về gia đình.

Nghĩ về một nghề nghiệp.

Nhưng những cô gái ấy lại bước vào chiến tranh.

2. Họ cũng từng có những ước mơ rất bình thường

Trước khi trở thành nữ pháo thủ, họ cũng chỉ là những cô gái của làng biển.

Họ có cha mẹ.

Có anh chị em.

Có những người bạn cùng trang lứa.

Có những buổi chiều đi trên cát.

Có những ngày ra biển.

Có những công việc lao động quen thuộc.

Không ai sinh ra với mục tiêu trở thành anh hùng.

Họ chỉ sống như bao người dân khác.

Cho đến khi chiến tranh buộc họ phải lựa chọn.

3. Chiến tranh đã thay đổi tuổi trẻ

Chiến tranh không hỏi một người bao nhiêu tuổi.

Nó cũng không hỏi người ấy có sẵn sàng hay không.

Khi quê hương bị đánh phá, những cô gái Ngư Thủy đứng lên nhận nhiệm vụ.

Bốn khẩu pháo 85mm được đưa về.

Những người con gái làng biển bắt đầu học cách làm chủ vũ khí.

Báo Quân đội nhân dân cho biết thời kỳ đầu đơn vị có 37 người, sau đó có lúc biên chế lên tới 91 người.

4. Hai cuộc đời trong một con người

Có thể nói những nữ pháo thủ Ngư Thủy đã sống hai cuộc đời.

Một cuộc đời của chiến tranh.

Một cuộc đời của hòa bình.

Trong chiến tranh, họ là chiến sĩ.

Sau chiến tranh, họ trở lại làm người phụ nữ của gia đình.

Hai vai trò tưởng như rất khác nhau.

Nhưng thực ra đều cần một phẩm chất giống nhau:

Trách nhiệm.

5. Người phụ nữ bên khẩu pháo

Trong chiến tranh, người ta nhìn thấy họ với hình ảnh:

Áo quần quân phục.

Khẩu pháo.

Trận địa.

Biển.

Khói súng.

Tiếng nổ.

Hình ảnh ấy mạnh mẽ và hào hùng.

Nhưng phía sau hình ảnh đó vẫn là một cô gái có thể nhớ mẹ.

Có thể nhớ nhà.

Có thể lo lắng.

Có thể sợ hãi.

Và có thể khóc.

6. Dũng cảm không có nghĩa là không sợ

Đây là điều rất quan trọng khi kể về những người lính.

Chúng ta thường gọi họ là anh hùng nên dễ nghĩ rằng họ không biết sợ.

Nhưng một người dũng cảm không phải là người không có nỗi sợ.

Dũng cảm là biết nguy hiểm nhưng vẫn thực hiện nhiệm vụ.

Những cô gái Ngư Thủy cũng vậy.

Họ chiến đấu bởi phía sau họ là gia đình.

Là quê hương.

Là những người thân yêu.

7. Những trận đánh đi qua

Từ năm 1967, đơn vị bước vào những năm tháng chiến đấu khốc liệt.

Nhiều tư liệu ghi nhận Đại đội đã lập nhiều chiến công, trong đó có tám lần bắn cháy tàu chiến Mỹ theo tư liệu Báo Nhân Dân.

Những con số ấy trở thành một phần lịch sử.

Nhưng thời gian chiến đấu cũng là thời gian tuổi trẻ trôi qua.

8. Mỗi chiến công là một phần tuổi trẻ

Một trận đánh.

Một lần trực chiến.

Một lần huấn luyện.

Một lần đối mặt với bom đạn.

Tất cả đều lấy đi một phần tuổi trẻ.

Nhưng những cô gái vẫn tiếp tục.

Bởi họ biết:

Nếu mình không đứng lên, ai sẽ bảo vệ quê hương?

9. Có người đã không trở về

Đây là sự thật đau thương nhất của chiến tranh.

Không phải tất cả những người cùng đứng trong đội hình ngày ấy đều có thể trở về cuộc sống bình thường.

Có những người đã hy sinh.

Có những người bị thương.

Có những người mang thương tật suốt đời.

Và có những người mang ký ức chiến tranh trong tâm trí đến tận cuối đời.

10. Những người ở lại mang theo ký ức

Người sống sót trở về.

Nhưng chiến tranh không hoàn toàn rời khỏi họ.

Một âm thanh bất ngờ.

Một ngày kỷ niệm.

Một địa danh.

Một người bạn cũ.

Một câu chuyện.

Tất cả đều có thể khiến ký ức trở lại.

Bởi chiến tranh không chỉ để lại dấu vết trên đất đai.

Nó còn để lại dấu vết trong lòng người.

11. Ngày chiến thắng

Rồi chiến tranh cũng kết thúc.

Những khẩu pháo dần im tiếng.

Những trận địa không còn phải thường xuyên trực chiến.

Những cô gái Ngư Thủy có thể trở về với cuộc sống đời thường.

Nhưng họ phải học lại một điều:

Sống như những người bình thường.

12. Từ chiến sĩ trở thành người vợ

Một cô gái từng cầm pháo rồi cũng có ngày bước vào lễ cưới.

Một người từng ngủ trên trận địa rồi cũng có căn nhà riêng.

Một người từng sống giữa tiếng bom rồi cũng có tiếng trẻ con trong nhà.

Cuộc sống thay đổi.

Nhưng những năm tháng chiến tranh vẫn là một phần trong họ.

13. Từ người vợ trở thành người mẹ

Rồi họ sinh con.

Làm mẹ.

Nuôi con.

Những bàn tay từng phục vụ bên khẩu pháo giờ đây bế những đứa trẻ.

Những đôi chân từng chạy trên trận địa giờ đây đưa con đến trường.

Những người phụ nữ từng đối mặt với hiểm nguy lại lo lắng từng cơn sốt của con.

Đó là một hình ảnh rất đẹp.

14. Người mẹ anh hùng

Danh hiệu Anh hùng là dành cho chiến công.

Nhưng trong đời thường, họ còn có một danh hiệu khác:

Người mẹ.

Đó là một cuộc chiến khác.

Nuôi con.

Dạy con.

Làm kinh tế.

Chăm sóc gia đình.

Và vượt qua những khó khăn của cuộc sống.

15. Những khẩu pháo đã im

Có một sự thay đổi rất lớn.

Ngày trước:

Tiếng pháo là âm thanh quen thuộc.

Sau chiến tranh:

Tiếng trẻ con mới là âm thanh quen thuộc.

Đó là sự thay đổi mà những người phụ nữ ấy xứng đáng được hưởng.

16. Hòa bình đối với họ có ý nghĩa gì?

Với người trẻ hôm nay, hòa bình có thể là điều hiển nhiên.

Nhưng với những nữ pháo thủ Ngư Thủy, hòa bình là một điều họ từng chiến đấu để bảo vệ.

Họ hiểu giá trị của một buổi sáng không có bom.

Một đêm không có tiếng báo động.

Một chuyến ra biển không phải lo tàu chiến.

Một đứa trẻ được lớn lên bình yên.

17. Những người phụ nữ không thích nói về chiến công

Điều đặc biệt ở nhiều cựu chiến binh là họ thường không nói quá nhiều về bản thân.

Họ coi những gì mình làm ngày ấy là nhiệm vụ.

Có thể họ kể rất ngắn.

Nhưng phía sau câu chuyện ngắn ấy là cả một tuổi trẻ.

Một tư liệu Báo Quảng Bình từng dẫn lời một nữ pháo thủ rằng câu chuyện được kể “ngắn gọn” nhưng đã đi hết một thời con gái của họ.

18. “Một thời con gái”

Đó là một cụm từ rất xúc động.

Bởi tuổi con gái chỉ đến một lần.

Những người phụ nữ bình thường có thể dành tuổi thanh xuân cho học tập, tình yêu, gia đình.

Còn những cô gái Ngư Thủy dành phần tuổi trẻ ấy cho trận địa.

19. Họ đã đánh đổi điều gì?

Họ đánh đổi:

Những ngày bình yên.

Những cuộc vui tuổi trẻ.

Những giấc mơ riêng.

Có người đánh đổi cả sức khỏe.

Có người mất đồng đội.

Có người mất người thân.

Và có người đánh đổi cả mạng sống.

20. Nhưng họ không hối tiếc

Có lẽ điều khiến chúng ta khâm phục nhất là nhiều người trong số họ không coi những năm tháng ấy là điều đáng tiếc.

Bởi nếu được trở lại thời điểm đó, họ vẫn sẽ làm điều cần làm.

Bởi đó là quê hương.

21. Một quê hương không thể bỏ lại

Ngư Thủy là nơi họ sinh ra.

Biển là nơi họ lớn lên.

Gia đình ở đó.

Hàng xóm ở đó.

Những người thân yêu ở đó.

Vì thế, bảo vệ quê hương cũng chính là bảo vệ gia đình mình.

22. Từ một làng biển đến một biểu tượng

Tên tuổi Ngư Thủy được biết đến rộng rãi nhờ những cô gái ấy.

Đại đội được thành lập năm 1967 và giải thể năm 1977.

Mười năm.

Nhưng những gì họ để lại kéo dài hơn rất nhiều.

23. Một đơn vị đã trở thành ký ức của quê hương

Ngày nay, khi nhắc đến Ngư Thủy, người ta không chỉ nhớ đến biển.

Người ta còn nhớ đến “Xê gái”.

Cái tên thân mật ấy đã trở thành một phần ký ức địa phương.

Một biểu tượng của phụ nữ Quảng Bình trong chiến tranh.

24. Những cuộc gặp sau nhiều năm

Sau chiến tranh, những nữ pháo thủ có dịp gặp lại nhau.

Có người tóc đã bạc.

Có người sức khỏe giảm sút.

Có người chống gậy.

Nhưng khi gặp nhau, họ vẫn nhận ra nhau.

Bởi họ từng chia sẻ một phần tuổi trẻ.

25. Những cái ôm của đồng đội

Có những cuộc gặp không cần nói nhiều.

Chỉ một cái ôm.

Một cái nắm tay.

Một ánh mắt.

Một tiếng gọi tên.

Là đủ để cả quá khứ trở về.

26. Người còn – người mất

Trong những cuộc gặp ấy luôn có một khoảng trống.

Có người không thể đến.

Bởi họ đã ra đi.

Tên của họ vẫn còn trong ký ức đồng đội.

Và mỗi lần nhắc đến, những người ở lại lại nhớ về một thời đã qua.

27. Nỗi đau không mất đi, nhưng có thể được nâng niu

Thời gian có thể làm vết thương dịu lại.

Nhưng không thể xóa ký ức.

Vì vậy, sự tri ân đối với những cựu nữ pháo thủ không chỉ là những món quà vật chất.

Đó còn là việc:

Lắng nghe họ.

Ghi lại câu chuyện của họ.

Giữ gìn ký ức của họ.

Kể lại cho thế hệ trẻ.

28. Sự tri ân hôm nay

Năm 2025, Báo Quân đội nhân dân phối hợp với các đơn vị tổ chức chương trình trao quà, tri ân 72 cựu dân quân Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy.

Đó là một hoạt động có ý nghĩa.

Bởi những người từng cống hiến cho đất nước cần được xã hội nhớ đến.

29. Tri ân không chỉ dành cho ngày kỷ niệm

Một năm có thể có nhiều ngày lễ.

Nhưng lòng biết ơn không nên chỉ xuất hiện trong những ngày ấy.

Nó có thể bắt đầu bằng một việc đơn giản:

Một câu chuyện được kể.

Một người cựu chiến binh được lắng nghe.

Một học sinh biết tên một nữ pháo thủ.

Một thế hệ trẻ hiểu rằng hòa bình có giá trị.

30. Những người bà kể chuyện cho cháu

Có lẽ hình ảnh đẹp nhất là khi một nữ pháo thủ năm xưa ngồi bên cháu.

Người cháu hỏi:

“Bà ngày xưa có thật sự bắn pháo không?”

Bà cười.

Rồi kể.

Kể về quê.

Kể về đồng đội.

Kể về trận địa.

Kể về những năm tháng tuổi trẻ.

31. Lịch sử bước vào gia đình

Khi một người bà kể chuyện cho cháu, lịch sử không còn nằm trong sách.

Nó bước vào căn nhà.

Nó trở thành câu chuyện gia đình.

Đứa trẻ hiểu rằng lịch sử không phải những nhân vật xa xôi.

Lịch sử có thể chính là bà mình.

32. Một tiết học đặc biệt

Nếu giáo viên đưa câu chuyện Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy vào lớp học, học sinh có thể được hỏi:

“Nếu em là một cô gái 17 tuổi trong năm 1967, em sẽ cảm thấy thế nào?”

Không cần học sinh trả lời đúng.

Điều quan trọng là các em biết đặt mình vào hoàn cảnh lịch sử.

33. Học lịch sử bằng sự đồng cảm

Lịch sử không chỉ là:

Năm nào?

Ngày nào?

Ai?

Ở đâu?

Lịch sử còn là:

Con người đã cảm thấy gì?

Họ đã lựa chọn thế nào?

Họ đã hy sinh điều gì?

Và vì sao chúng ta phải biết ơn họ?

34. Một bài học về giá trị gia đình

Những nữ pháo thủ chiến đấu để bảo vệ quê hương.

Sau chiến tranh, họ lại dành phần đời còn lại để chăm sóc gia đình.

Điều đó cho thấy một giá trị rất đẹp:

Tình yêu quê hương và tình yêu gia đình không tách rời nhau.

Họ chiến đấu vì gia đình.

Và trở về để xây dựng gia đình.

35. Một bài học về người phụ nữ Việt Nam

Những người phụ nữ ấy có thể cùng lúc đảm nhận nhiều vai trò:

Chiến sĩ.

Người lao động.

Người vợ.

Người mẹ.

Người bà.

Nhưng ở mỗi vai trò, họ đều thể hiện sự bền bỉ.

36. Những người phụ nữ của thế kỷ XX

Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy là một trong những hình ảnh tiêu biểu về phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.

Họ chứng minh rằng sức mạnh của phụ nữ không chỉ nằm ở sự dịu dàng.

Nó còn nằm ở ý chí.

Ở nghị lực.

Ở khả năng chịu đựng.

Và ở tinh thần trách nhiệm.

37. Hình ảnh người mẹ bên biển

Nếu đặt hình ảnh người nữ pháo thủ năm xưa bên hình ảnh người mẹ hôm nay, chúng ta sẽ thấy một sự chuyển đổi kỳ diệu.

Ngày ấy:

Cô gái đứng bên pháo.

Hôm nay:

Người mẹ đứng bên con.

Ngày ấy:

Bảo vệ quê hương bằng vũ khí.

Hôm nay:

Góp phần xây dựng quê hương bằng lao động.

38. Chiến trường lớn nhất hôm nay là cuộc sống

Thời chiến cần lòng dũng cảm.

Thời bình cũng cần lòng dũng cảm.

Nhưng cách thể hiện khác nhau.

Hôm nay, chúng ta cần dũng cảm trước khó khăn.

Kiên trì trong học tập.

Trung thực trong công việc.

Có trách nhiệm với cộng đồng.

Đó là cách thế hệ hôm nay tiếp nối thế hệ trước.

39. Từ “anh hùng” đến “bình dị”

Có một vẻ đẹp rất đặc biệt:

Họ từng là những người hùng trên chiến trường.

Nhưng sau chiến tranh, họ không cần sống như những người hùng.

Họ trở về làm những người phụ nữ bình dị.

Chính sự bình dị ấy làm cho hình tượng của họ càng trở nên đáng kính.

40. Những người mẹ không quên tuổi trẻ

Dù tóc đã bạc, có lẽ trong ký ức họ vẫn còn những cô gái năm xưa.

Những cô gái đứng bên khẩu pháo.

Những cô gái chạy trên cát.

Những cô gái gọi nhau trong tiếng bom.

Những cô gái cười với nhau sau một trận đánh.

Thời gian có thể thay đổi khuôn mặt.

Nhưng không thể xóa tuổi trẻ.

LỜI KẾT

Khi những nữ pháo thủ trở thành những người mẹ

Nếu chỉ nhìn Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy qua những chiến công, chúng ta sẽ thấy một đơn vị anh hùng.

Nhưng nếu nhìn sâu hơn vào cuộc đời của những người phụ nữ ấy, chúng ta sẽ thấy một câu chuyện khác.

Đó là câu chuyện về tuổi trẻ.

Ngày 20 tháng 11 năm 1967, 37 cô gái trẻ bước vào đội hình Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy. Đơn vị được thành lập trong bối cảnh vùng biển Quảng Bình phải đối mặt với những cuộc đánh phá ác liệt.

Họ học cách sử dụng pháo.

Học cách chiến đấu.

Học cách bảo vệ quê hương.

Rồi họ lập chiến công.

Đơn vị được ghi nhận với nhiều trận đánh và tám lần bắn cháy tàu chiến Mỹ theo tư liệu Báo Nhân Dân.

Năm 1968, họ được Bác Hồ gửi thư khen.

Ngày 25 tháng 8 năm 1970, đơn vị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Những con số ấy làm nên một huyền thoại.

Nhưng sau huyền thoại là con người.

Những cô gái ngày ấy rồi cũng trở thành những người phụ nữ.

Họ lấy chồng.

Sinh con.

Làm mẹ.

Làm bà.

Trải qua những năm tháng khó khăn của cuộc sống.

Có người mang thương tật.

Có người mang nỗi đau mất đồng đội.

Có người sống trong những ký ức không bao giờ phai.

Nhưng họ vẫn tiếp tục sống.

Vẫn yêu gia đình.

Vẫn yêu quê hương.

Vẫn tự hào về những gì mình đã làm.

Đó chính là điều khiến câu chuyện của họ trở nên đặc biệt.

Bởi người anh hùng không phải là một nhân vật xa lạ.

Người anh hùng có thể là một cô gái trong làng.

Một người mẹ.

Một người bà.

Một người phụ nữ đang ngồi trước hiên nhà.

Có thể hôm nay chúng ta nhìn thấy họ với mái tóc bạc.

Nhưng nếu quay ngược thời gian hơn nửa thế kỷ, chúng ta sẽ thấy những cô gái tuổi đôi mươi đứng bên khẩu pháo.

Một đời người.

Hai hình ảnh.

Nhưng cùng một trái tim.

Trái tim của người phụ nữ yêu quê hương.

Năm 2025, việc tổ chức chương trình tri ân 72 cựu dân quân Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy là một lời nhắc rằng những người từng cống hiến cho đất nước vẫn cần được xã hội quan tâm và ghi nhớ.

Nhưng sự tri ân lớn nhất có lẽ không chỉ nằm ở những món quà.

Mà nằm ở việc chúng ta không để câu chuyện của họ bị lãng quên.

Hãy kể cho học sinh.

Hãy kể cho con cháu.

Hãy kể cho những người chưa từng biết đến Ngư Thủy.

Để các em hiểu rằng:

Hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có.

Một buổi sáng bình yên không tự nhiên mà có.

Một đứa trẻ được đến trường không tự nhiên mà có.

Một người mẹ có thể bình yên chờ con về nhà cũng không phải điều hiển nhiên trong chiến tranh.

Có một thế hệ đã từng đứng giữa bom đạn để bảo vệ những điều ấy.

Và những nữ pháo thủ Ngư Thủy là một phần của thế hệ đó.

Ngày nay, khi biển Ngư Thủy vẫn xanh, những con thuyền vẫn ra khơi, những đứa trẻ vẫn đến trường, có lẽ những người phụ nữ năm xưa có thể mỉm cười.

Bởi điều họ từng bảo vệ vẫn còn đó.

Quê hương vẫn còn đó.

Biển vẫn còn đó.

Sự sống vẫn tiếp tục.

Và những đứa trẻ hôm nay được lớn lên trong hòa bình.

Đó có lẽ là phần thưởng đẹp nhất dành cho những người đã dành tuổi trẻ của mình cho đất nước.

Những cô gái năm xưa đã đi qua chiến tranh.

Những người mẹ hôm nay đang trao lại hòa bình cho thế hệ sau.

Và câu chuyện của họ nhắc chúng ta:

Đừng chỉ nhớ những người anh hùng khi họ đứng bên khẩu pháo. Hãy nhớ cả những người phụ nữ đã mang theo ký ức chiến tranh suốt cuộc đời để xây dựng một mái ấm, nuôi dạy con cháu và lặng lẽ giữ gìn hòa bình.

Đó chính là vẻ đẹp sâu sắc nhất của Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy Anh hùng.