HÀNH TRÌNH TRỞ VỀ NGUỒN CỘI: TỪ CỘT MỐC 108 ĐẾN NGỌN LỬA CÁCH MẠNG PÁC BÓ

BÀI THAM DỰ CUỘC THI

“CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA”

“HÀNH TRÌNH TRỞ VỀ NGUỒN CỘI: TỪ CỘT MỐC 108 ĐẾN NGỌN LỬA CÁCH MẠNG PÁC BÓ”

I. MỞ ĐẦU: TIẾNG GỌI NƠI CỘI NGUỒN CÁCH MẠNG

Mùa xuân Tân Tỵ năm 1941 đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc – trở về Tổ quốc sau ba mươi năm bôn ba tìm đường cứu nước.

Giữa biết bao dải đất quê hương, Bác Hồ đã dành trọn tầm nhìn chiến lược để chọn mảnh đất Cao Bằng làm căn cứ địa đầu tiên. Nơi vùng núi rừng Pác Bó hoang sơ, dưới vách đá ẩm lạnh và dòng suối Lê-nin trong vắt, tình đoàn kết sâu nặng của đồng bào các dân tộc cùng nghị lực phi thường của Bác đã nhóm lên ngọn lửa cách mạng kỳ diệu. Ngọn lửa ấy từ hang Cốc Bó đã lan tỏa khắp miền Bắc, trở thành nguồn sức mạnh dẫn dắt toàn dân tộc tiến tới thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

II. HÀNH TRÌNH BĂNG QUA CHIẾN TUYẾN VÀ TẦM NHÌN CHỌN CAO BẰNG

Để có được thời khắc chạm tay vào mảnh đất quê hương vào đầu năm 1941, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã phải trải qua một hành trình di chuyển sinh tử bí mật vượt qua vô vàn dốc đèo và chiến tuyến hiểm nghèo. Sau nhiều năm làm việc tại Mátxcơva và học tập tại Trường Quốc tế Lê-nin, tháng 6 năm 1938, Người đã gửi thư cho Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản bày tỏ nguyện vọng thiết tha được trở về nước hoạt động trực tiếp. Đến mùa thu năm 1939, Người rời Mátxcơva đi xe lửa về phương Đông, khoác lên mình bộ quân phục Bát lộ quân mang quân hàm Thiếu tá với danh xưng Hồ Quang. Người kiên trì di chuyển qua Lan Châu, Tây An, Diên An rồi Quế Lâm và Vân Nam. Tại Côn Minh vào tháng 6 năm 1940, Người đã gặp các đồng chí Phạm Văn Đồng và Võ Nguyên Giáp vừa từ trong nước sang. Khi hay tin Chính phủ Pháp đầu hàng phát xít Đức, Bác đã lập tức nhận định đây chính là thời cơ thuận lợi cho cách mạng Việt Nam, cần phải tìm mọi cách về nước để tranh thủ nắm lấy cơ hội lịch sử.

Nhằm chuẩn bị địa bàn đứng chân, sau khi khảo sát hướng Lào Cai không thành, Bác di chuyển về Tịnh Tây và gặp đồng chí Hoàng Văn Thụ tại Chợ Mới. Tại đây, Bác khẳng định quyết định chọn Cao Bằng làm căn cứ địa cách mạng đầu tiên vì Cao Bằng hội tụ đầy đủ các yếu tố "Thiên thời, địa lợi, nhân hòa". Bác phân tích rằng Cao Bằng có phong trào quần chúng rất tốt từ trước, lại nằm sát biên giới nên lấy đó làm cơ sở liên lạc quốc tế hết sức thuận lợi. Từ Cao Bằng, phong trào cách mạng sẽ phát triển xuống Thái Nguyên rồi tiếp xúc với toàn quốc, tạo ra thế chủ động khi phát động đấu tranh vũ trang để lúc thuận lợi có thể tiến công, lúc khó khăn có thể giữ trận địa.

III. THỜI KHẮC TRỞ VỀ VÀ NHỮNG NGÀY ĐẦU NGUỒN GIAN KHỔ TẠI PÁC BÓ

Vào đầu tháng 1 năm 1941, tại làng Nặm Quang sát biên giới, Bác Hồ cùng các đồng chí đã mở lớp huấn luyện khẩn trương cho hơn bốn mươi cán bộ Việt Nam với tập tài liệu mang tên "Con đường giải phóng". Sáng mùng hai Tết Tân Tỵ, tức ngày 28 tháng 1 năm 1941, Bác cùng các đồng chí bảo vệ cất bước theo con đường mòn nhỏ về nước. Đến khoảng 13 giờ 30 phút cùng ngày, đoàn dừng chân trước Cột mốc 108 thuộc xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Xúc động sâu sắc sau ba mươi năm xa cách, Bác đứng lặng hồi lâu đọc từng dòng chữ khắc trên đá rồi ngước nhìn cảnh sắc quê hương thấp thoáng trong sương núi.

Ngay khi vượt qua mốc biên giới, Bác được đưa về nghỉ tại nhà ông Lý Quốc Súng ở bản Pác Bó. Gia đình ông Máy Lỳ đã đón Bác cùng cả đoàn bằng một mâm cỗ Tết ấm áp nghĩa tình dân tộc với bánh tét, xôi trứng kiến, thịt nai khô và hũ rượu thơm. Đứng trước mâm cỗ quê hương trong ngày xuân, Bác lặng đi xúc động, chỉ từng món ăn và nhờ chủ nhà dịch sang tiếng Tày rồi nhắc lại bằng chất giọng bản địa hết sức chuẩn xác.

Vì muốn giữ bí mật tuyệt đối và không làm phiền đồng bào, ngày 8 tháng 2 năm 1941, Bác cùng các đồng chí chuyển ra ở và làm việc tại hang Cốc Bó. Lòng hang trũng, hẹp, ẩm lạnh và nhiều vách đá mấp mô, giường nằm chỉ là một chiếc sàn ghép sơ sài từ những cành cây nhỏ gác ngang dọc. Những lúc di chuyển sang lán Khuổi Nặm hay Lũng Lạn, nơi ở cũng vô cùng trống trải, sương muối hắt lạnh buốt và mùa mưa rắn rết bò cả vào chỗ nằm. Bữa ăn hằng ngày của Bác và cán bộ vô cùng đạm bạc, chỉ có măng rừng, ít thịt muối, nhiều thời điểm không có gạo phải ăn cháo ngô loãng hay ăn toàn cháo bẹ suốt hàng tháng trời.

Dù cuộc sống thời kỳ đầu muôn vàn gian khổ và thiếu thốn, Bác Hồ vẫn giữ trọn vẹn nếp sống khoa học, kỷ luật thép và tinh thần lạc quan cách mạng tuyệt vời. Sáng nào Bác cũng dậy sớm tập thể dục, leo núi bằng chân đất và tắm suối lạnh để rèn luyện sức chịu đựng. Người tự tay tạc bức tượng Mác bằng đá trong hang, đặt tên cho dòng suối trước cửa hang là Suối Lê-nin và ngọn núi phía sau là Núi Các Mác. Tinh thần phong thái ấy đã đọng lại trọn vẹn trong bài thơ "Pác Bó hùng vĩ" với những câu thơ chứa chan niềm tin yêu cách mạng.

IV. TÓM LƯỢC: NƠI KHỞI NGUỒN NHỮNG QUYẾT SÁCH BƯỚC NGOẶT

Từ nền móng Pác Bó và đại bản doanh Khuổi Nặm, Bác Hồ đã cùng Trung ương Đảng vượt qua những thử thách thời kỳ đầu để chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam. Tháng 5 năm 1941, Bác trực tiếp chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 8 tại lán Khuổi Nặm, quyết định đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và thành lập Mặt trận Việt Minh. Bác cũng trực tiếp sáng lập tờ báo Việt Nam Độc Lập, biên soạn các tài liệu huấn luyện và chỉ đạo xây dựng mô hình các xã cứu quốc hoàn toàn tại Cao Bằng.

Nhằm phát triển lực lượng vũ trang làm nòng cốt cho khởi nghĩa, Bác Hồ chỉ đạo thành lập Đội du kích Pác Bó vào tháng 10 năm 1941. Đến tháng 12 năm 1944, Bác ra chỉ thị thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân tại khu rừng Trần Hưng Đạo, khai sinh ra lực lượng quân đội chính quy đầu tiên của dân tộc. Từ căn cứ địa vững chắc Cao Bằng, phong trào cách mạng đã tỏa rộng khắp vùng Việt Bắc và cả nước, làm bàn đạp trực tiếp cho thắng lợi triệt để của cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.

V. Ý NGHĨA LỊCH SỬ VÀ BÀI HỌC CHO THẾ HỆ TRẺ HÔM NAY

Tròn 85 năm kể từ mùa xuân lịch sử năm 1941, hình ảnh Bác Hồ  trong bộ quần áo chàm giản dị, nhẫn nại dịch sách bên bàn đá chông chênh, ân cần dạy từng con chữ cho đồng bào Tày, Nùng – vẫn sống mãi trong lòng nhân dân cả nước và đồng bào các dân tộc Cao Bằng. Thời gian Bác Hồ sống và hoạt động tại Cao Bằng đã để lại cho hậu thế những bài học lịch sử vô giá. Đó là bài học về tầm nhìn chiến lược, sự chủ động nắm bắt thời cơ và tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, lấy dân làm gốc. Đồng thời, đó cũng là biểu tượng ngời sáng của tinh thần tự lực tự cường, bản lĩnh vượt qua nghịch cảnh và lòng yêu nước bao la. Ngọn lửa Pác Bó năm xưa của Chủ tịch Hồ Chí Minh sẽ mãi là nguồn động lực soi đường cho các thế hệ hôm nay và mai sau trên con đường xây dựng và phát triển đất nước phồn vinh

VI.NGUỒN TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Báo Nhân Dân: Bài viết "Năm 1941, Bác Hồ về nước lãnh đạo cách mạng" (Báo Nhân Dân điện tử, 2026).

2. Trang thông tin điện tử Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cao Bằng: Bài viết "Cao Bằng - Nơi cội nguồn cách mạng" (Tác giả Nông Thanh Tùng, 2025/2026).

3. Trang tin điện tử Chủ tịch Hồ Chí Minh (hochiminh.vn) & Tạp chí Cộng sản: Bài viết: "Cao Bằng - nơi Bác Hồ trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo quá trình đấu tranh giành chính quyền" (hochiminh.vn, 2026)