Hành trình từ cô nữ sinh Nguyễn Thị Châu Sa đến Nữ Bộ trưởng Ngoại giao đầu tiên của Việt Nam

Tuổi thơ nơi đất khách và khí chất quật cường của cô nữ sinh Châu Sa

Bà Nguyễn Thị Bình sinh ngày 26-5-1927, tên thật là Nguyễn Thị Châu Sa. Bà là một người con gái Nam Bộ, sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước và là cháu ngoại của nhà cách mạng kiệt xuất Phan Châu Trinh.

Do người cha làm công chức, từ nhỏ Châu Sa đã cùng gia đình sống tại Campuchia và theo học tại một trường lớn ở đây — nơi hoàn toàn giảng dạy bằng tiếng Pháp, áp dụng chương trình giáo dục Pháp và chỉ dành cho con cháu người Pháp.

Dù ngồi trên ghế nhà trường giữa môi trường ngoại quốc, tinh thần dân tộc trong lòng cô học sinh nhỏ vẫn luôn bùng cháy mãnh liệt. Châu Sa không ngần ngại đối đầu với bất kỳ bạn học người Pháp nào xúc phạm đến dân tộc mình, sẵn sàng lao vào đáp trả kiên quyết mỗi khi nghe thấy từ miệt thị "Annamite" thốt ra từ miệng chúng. Cũng chính vì bản lĩnh không chịu khuất phục ấy, cô học sinh Châu Sa thường xuyên bị mời lên phòng hiệu trưởng.

Năm 16 tuổi (năm 1943), biến cố lớn ập đến khi mẹ bà qua đời. Châu Sa phải thay mẹ gánh vác gia đình, chăm sóc và lo lắng cho các em. Đến năm 1945, nghe theo tiếng gọi của non sông, cả gia đình bà quyết định trở về Việt Nam sinh sống và hoạt động.

3 năm lao tù khốc liệt và hành trình mang tên Nguyễn Thị Bình

Trở về quê hương giữa những năm tháng lịch sử sôi động, người thiếu nữ trẻ lấy bí danh là Yến Sa, nhiệt thành hòa mình vào các phong trào biểu tình và đấu tranh cách mạng tại miền Nam. Vì những hoạt động yêu nước ấy, thực dân Pháp đã bắt giam và tra tấn bà vô cùng dã man.

3 năm bị giam cầm trong chốn lao tù khốc liệt không làm đè bẹp được chí khí của người con gái cách mạng, mà ngược lại càng khiến bà trở nên vững vàng hơn, kiên cường hơn và hun đúc thêm lòng yêu nước nồng nàn. Sau khi ra tù, bà tiếp tục dấn thân vào các phong trào đấu tranh tại miền Nam. Nhận thấy bản lĩnh và năng lực vượt trội của bà, tổ chức đã lựa chọn bà tham gia vào chương trình bồi dưỡng cán bộ đặc biệt, rồi khăn gói tập kết ra Bắc.

Khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập, bà được điều động làm công tác ngoại giao. Để đảm bảo yếu tố bí mật trong hoạt động cách mạng, tất cả những người tham gia đều phải đổi tên. Từ thời điểm lịch sử đó, cái tên Nguyễn Thị Bình chính thức xuất hiện và gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp vĩ đại của bà.

Nữ Bộ trưởng Ngoại giao đầu tiên và "bóng hồng khiêu vũ giữa bầy sói" tại Paris

Ngày 6-6-1969, Chính phủ lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập, bà Nguyễn Thị Bình vinh dự được cử giữ chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, trở thành nữ Bộ trưởng đầu tiên của Việt Nam.

Trong giai đoạn từ năm 1968 đến 1973, Bộ trưởng Nguyễn Thị Bình được giao trọng trách làm Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tham gia cuộc đàm phán lịch sử tại Hội nghị Paris. Với khả năng sử dụng tiếng Pháp thâm thúy, chuẩn xác không thua kém người bản xứ, cùng nền tảng kiến thức ngoại giao sâu sắc và kinh nghiệm đấu tranh chính trị phong phú, suốt 5 năm đàm phán dằng dặc, bà đã khiến các nhà ngoại giao kỳ cựu phương Tây phải "khó thở" trước những argument sắc bén và lập trường kiên định của mình.

Truyền thông quốc tế thời bấy giờ đã ví hình ảnh của bà như "Bóng hồng khiêu vũ giữa bầy sói" — một người phụ nữ Á Đông nhỏ nhắn, lịch thiệp, xuất hiện tự tin bên cạnh những chính khách, nhà ngoại giao to lớn từ các cường quốc, nhưng chưa bao giờ tỏ ra yếu thế hay nao núng.

Sự xuất hiện của người phụ nữ duy nhất trên bàn đàm phán Paris đã thu hút sự chú ý đặc biệt từ báo chí và truyền thông phương Tây. Dù phải đối mặt với hàng loạt câu hỏi hóc húa, những cuộc phỏng vấn "gài bẫy" hay các buổi họp báo căng thẳng, bà vẫn bình tĩnh, thông minh bẻ gẫy mọi luận điệu, khiến giới báo chí quốc tế hoàn toàn bị chinh phục và nể phục gọi bà bằng cái tên đầy trân trọng: "Madame Bình".

Ngày 27-1-1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam chính thức được ký kết. Đây là thắng lợi ngoại giao vĩ đại, mở đường cho sự nghiệp giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, và tên tuổi của Madame Nguyễn Thị Bình đã mãi mãi ghi danh vào trang sử vàng dân tộc.