HÀO KHÍ ĐÔNG A VÀ BẬC THẦY VĂN VÕ TOÀN TÀI TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG NGUYÊN - MÔNG

Trong lịch sử hào hùng của nhà Trần, nếu như Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn là biểu tượng đỉnh cao của nghệ thuật quân sự bách chiến bách thắng, thì Chiêu Minh Đại vương Trần Quang Khải chính là hiện thân của một bậc vĩ nhân văn võ song toàn, một nhà chính trị, ngoại giao lỗi lạc và là người đặt nền móng cho những chiến thắng oanh liệt của dân tộc. Không chỉ là một đại thần kiệt xuất trải qua ba đời vua, quản lý toàn bộ việc nước, ông còn là người có công lao hàng đầu trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai, ghi dấu ấn đậm nét vào trang sử vàng giữ nước của Đại Việt.

Chiêu Minh Đại vương Trần Quang Khải sinh vào ngày 24 tháng 08 năm 1241 (tức tháng 10 âm lịch năm Thiên Ứng Chính Bình thứ 10). Ông là hoàng tử thứ ba của vua Trần Thái Tông (Trần Cảnh) – vị hoàng đế khai quốc của vương triều Trần, và mẹ là Hiển Từ Thuận Thiên hoàng hậu Lý thị, đồng thời là em ruột cùng mẹ với vua Trần Thánh Tông (Trần Hoảng).

Sinh ra trong dòng máu hoàng tộc đầy tự hào, ngay từ khi mới lọt lòng, ông đã trải qua một giai thoại đặc biệt khi bị chứng kinh phong kịch liệt suýt c.h.ế.t. Trong cơn nguy kịch, vua cha Thái Tông đã phải đặt chiếc áo của Thượng hoàng và thanh gươm báu truyền quốc bên cạnh để cầu an, khấn rằng nếu con sống lại sẽ ban cho những báu vật này. Đến khi hoàng tử tỉnh lại, vua bảo gươm báu là vật tạo mệnh quốc gia không thể trao bừa nên chỉ ban chiếc áo hoàng tộc.

Từ thuở thiếu thời, Trần Quang Khải sớm được thụ giáo nhà học giả lừng danh – Bảng nhãn Lê Văn Hưu. Nhờ sự dạy dỗ nghiêm cẩn này cùng tư chất thông minh hiếm có, ông không chỉ tinh thông võ nghệ, rèn luyện nghiêm cẩn đạo trị nước mà còn nổi tiếng là người học rộng biết nhiều, giỏi thơ phú, am hiểu sâu sắc ngôn ngữ cũng như phong tục của các bộ tộc thiểu số vùng biên viễn (người nước Phiên). Chính nền tảng giáo dục gia đình và tư duy mẫn tiệp này đã sớm tôi luyện ông thành một vị đại thần có tầm nhìn chiến lược từ thuở niên thiếu.

Bước vào tuổi 20 (năm 1261), Trần Quang Khải chính thức tham gia chính sự với chức vụ Thái úy, đứng ra gánh vác việc triều chính. Đến năm 1265, ông được phong làm Thượng tướng và được cử vào trấn thủ lộ Nghệ An – địa bàn chiến lược cốt tử phía Nam của Đại Việt thời bấy giờ. Tại đây, ông không chỉ có công lao to lớn trong việc an dân, xây dựng vùng Thanh - Nghệ thành hậu phương vững chắc mà còn kết hôn với Phụng Dương công chúa (con gái của Thái sư Trần Nhật Hiệu).

Năm 1271, ông chính thức thăng làm Tướng quốc Thái úy, trở thành vị đại thần đầu triều nắm giữ vận mệnh đất nước. Đến năm 1282, ông tiếp tục được thăng chức Thượng tướng Thái sư, nắm toàn quyền điều hành cả về quân sự lẫn hành chính dưới thời vua Trần Nhân Tông.