Hào khí Đông A và chí nam nhi qua hình tượng Phạm Ngũ Lão

Trong dòng chảy lịch sử đầy hào hùng của dân tộc Việt Nam, thời đại nhà Trần luôn ngời sáng với "hào khí Đông A" đầy kiêu hãnh. Hào khí ấy không chỉ được tạo nên từ những bậc vương tôn quý tộc, mà còn được hun đúc từ những người con áo vải bình dị. Một trong những biểu tượng sáng ngời nhất cho tinh thần ấy chính là Điện úy Thượng tướng quân Phạm Ngũ Lão – một danh tướng văn võ toàn tài, người đã dùng cả cuộc đời và tâm huyết để khắc họa nên bức chân dung lý tưởng của người anh hùng thời đại.

Phạm Ngũ Lão xuất thân là một chàng trai nghèo ở làng Phù Ủng. Thế nhưng, cái nghèo vật chất không thể giam cầm được một chí hướng lớn lao. Giai thoại về người thanh niên ngồi đan sọt bên vệ đường, mải nghĩ việc nước đến mức giáo đâm vào đùi chảy máu vẫn không màng, đã trở thành một biểu tượng bất hủ cho lòng yêu nước sâu sắc. Gặp được Đức Thánh Trần, cuộc đời ông bước sang một trang mới. Bằng tài năng và ý chí kiên cường, ông nhanh chóng khẳng định vị thế, trở thành cánh tay đắc lực của triều đình, lập nên những chiến công hiển hách trong hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông và bảo vệ vững chắc biên cương bờ cõi.

Không chỉ là một dũng tướng trên lưng ngựa, Phạm Ngũ Lão còn là một thi sĩ với tâm hồn khoáng đạt. Bài thơ Thuật hoài (Tỏ lòng) của ông chính là chiếc gương phản chiếu rõ nét nhất lý tưởng sống của người con trai thời Trần. Hình ảnh "Hoành sóc giang sơn cáp kỷ thu" (Múa giáo non sông trải mấy thu) đã tạc vào không gian một tư thế hiên ngang, đo chiều rộng của giang sơn, đo chiều dài của thời gian bằng vũ khí chiến đấu. Đó là vẻ đẹp của một quân đội bách chiến bách thắng, một dân tộc tự chủ.

Điều làm nên cái tầm của Phạm Ngũ Lão chính là quan niệm về "nợ công danh". Với ông, công danh không phải là vinh hoa phú quý cá nhân, mà là trách nhiệm đối với đất nước, với nhân dân. Nỗi thẹn trước Vũ Hầu Gia Cát Lượng không phải là sự tự ti, mà là biểu hiện của một khát vọng hoàn thiện bản thân, một nhân cách lớn luôn đau đáu với vận mệnh quốc gia. Phạm Ngũ Lão đã sống một cuộc đời trọn vẹn với chữ "Trung", chữ "Nghĩa". Ông chính là tấm gương sáng cho hậu thế về lòng yêu nước, ý chí tự lực tự cường và khát vọng cống hiến không ngừng nghỉ cho non sông gấm vóc.