Hào quang gửi lại bệ pháo và những thanh xuân lỡ dở trên cát trắng: Chuyện về những cô gái Ngư Thủy

Trong những cuốn sách lịch sử, chiến tranh thường khép lại bằng những khúc khải hoàn ca và những tấm huân chương chói lọi. Nhưng ở ngoài đời thực, khi tiếng súng đã tắt, những người anh hùng phải cởi bỏ chiến bào để đối mặt với một cuộc chiến khác thầm lặng và nghiệt ngã không kém: cuộc chiến mưu sinh giữa thời bình. Câu chuyện về những nữ pháo binh huyền thoại của xã Ngư Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, là một bản vĩ thanh đầy xót xa nhưng cũng vĩ đại vô ngần về thân phận con người thời hậu chiến.

Trở lại những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc. Cuối năm 1967, dải bờ biển Ngư Thủy trở thành "tọa độ chết", nơi các hạm đội Mỹ ngày đêm dội pháo từ biển vào đất liền. Để đánh trả, ngày 20 tháng 11 năm 1967, Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy được thành lập với 37 cô gái địa phương, tuổi đời mới mười tám, đôi mươi. Từ những người con gái vốn chỉ quen với lưới đan, gánh cá, họ được huấn luyện để vận hành hệ thống pháo bờ biển 85 ly cực kỳ nặng nề – loại vũ khí mà ngay cả nam giới cường tráng cũng phải chật vật mới có thể nạp đạn.

Giữa cái nắng cháy da cháy thịt và những trận bão cát quất rát mặt, 37 đóa hoa ấy đã làm nên những kỳ tích chấn động. Bằng sức vóc mảnh mai, họ đã cõng trên lưng những quả đạn pháo nặng hàng chục ký, thoăn thoắt nạp đạn, canh tọa độ và khai hỏa. Chỉ trong một thời gian ngắn, họ đã nhiều lần bắn cháy và bắn chìm các tàu chiến tối tân của Hạm đội 7 Mỹ. Tên tuổi của những cô gái Ngư Thủy vang dội khắp năm châu. Năm 1969, họ được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã trực tiếp về thăm và dành cho họ những lời ngợi ca trân trọng nhất. Thời điểm ấy, họ là những "nữ thần chiến tranh" thực thụ, là biểu tượng kiêu hãnh của cả một dân tộc.

Thế nhưng, khi đất nước hòa bình, Đại đội giải thể, không có những bệ phóng danh vọng nào chờ đón họ. Những cô gái năm xưa trả lại vũ khí cho quân đội, lẳng lặng trở về với dải cát trắng cằn cỗi quê nhà. Ở đó, vinh quang của hôm qua không thể đổi thành bát cơm của hôm nay.

Hòa bình mang lại sự sống, nhưng cũng mở ra những bi kịch cá nhân tĩnh lặng. Tuổi thanh xuân đẹp nhất của người con gái đã gửi lại hết trên mâm pháo, cộng thêm những di chứng của sốt rét, của sức ép đạn bom, khiến rất nhiều người trong số họ đã vĩnh viễn lỡ dở duyên tình. Họ sống âm thầm trong những căn lều lụp xụp chắn gió biển. Những bàn tay từng tính toán tọa độ bắn cháy tàu chiến Mỹ nay lại chai sần vì cào nghêu, nhặt nhạnh từng mớ cá vụn, củ khoai lang để đắp đổi qua ngày. Những tấm huân chương cao quý nhất được bọc trong những lớp nilon cũ, cất kỹ dưới đáy rương mộc. Họ từ chối ánh hào quang, trở về làm những người đàn bà vô danh, nhọc nhằn vật lộn với cái nghèo.

Mãi đến năm 1997, khi bộ phim tài liệu "Những cô gái Ngư Thủy" của đạo diễn Lê Đoàn Tượng được công chiếu, cả nước mới bàng hoàng rớt nước mắt. Hàng triệu người đã lặng đi khi nhìn thấy trên màn ảnh không phải là những nữ anh hùng chói lọi, mà là những người đàn bà gầy gò, khắc khổ, cô đơn ngồi vá lưới trước biển. Có người ốm đau không có tiền mua thuốc, có người sống một mình quạnh quẽ lúc tuổi già. Nỗi đau ấy không ồn ào, không có máu đổ, nhưng nó cứa một nhát thật sâu vào lương tri của những người đang thụ hưởng nền hòa bình.

Dẫu cuộc đời có muôn vàn nghiệt ngã, điều khiến người đời kính phục nhất ở những cô gái Ngư Thủy là họ chưa từng một lần mở miệng oán trách hay đòi hỏi đất nước phải trả công. Họ đón nhận sự nghèo khó và cô độc bằng một thái độ bình thản đến quặn lòng, hệt như cái cách họ từng bình thản đối mặt với họng pháo của hạm đội Mỹ năm xưa.

Chiến tranh đã qua đi hơn nửa thế kỷ. Những cô gái Ngư Thủy ngày ấy giờ phần lớn đã hóa thành người thiên cổ, mang theo xuống lòng đất những tấm huân chương và cả những nỗi niềm riêng không một ai thấu rõ. Câu chuyện của họ mãi mãi là một bài học lịch sử sâu sắc nhất: Cái giá của nền độc lập hôm nay không chỉ được trả bằng máu trên chiến trường, mà còn được đánh đổi bằng cả những thanh xuân lỡ dở và cuộc đời cần lao, thầm lặng của những người anh hùng giữa đời thường.