Hậu phương thầm lặng qua lời kể của cựu chiến binh- Nguyễn Văn Nhật
Lịch sử dân tộc không chỉ được dệt nên bởi những chiến công oanh liệt nơi tiền tuyến hay những trang sử chói lọi trong sách giáo khoa, mà còn được đắp bồi từ vô vàn sự hy sinh thầm lặng của những con người ở hậu phương. Trong hành trình thực hiện Đề án tìm hiểu và lưu giữ các câu chuyện "Thời hoa lửa", chúng tôi đã có cơ hội tìm gặp và lắng nghe những chia sẻ xúc động từ bác Nguyễn Văn Nhật – một cựu chiến binh từng kinh qua những ngày tháng bom cày đạn xới tại chiến trường Quảng Trị khốc liệt. Không chỉ tái hiện lại không khí hào hùng của một thời đạn bom, bác Nhật đã dẫn dắt chúng tôi về một vùng ký ức đặc biệt: câu chuyện về mẹ Nguyễn Thị Hợp – một người có công giúp đỡ cách mạng với trái tim bao la và sự dũng cảm phi thường.
Bác Nhật nhớ lại, vào khoảng những năm 1971 - 1972, đơn vị trinh sát của bác nhận nhiệm vụ bám trụ tại một vùng ven sông thuộc tỉnh Quảng Trị để nắm tình hình di chuyển của địch. Đó là thời điểm mặt trận gian khó nhất, kẻ thù liên tục mở các trận càn quét gắt gao, bủa giăng lực lượng mật thám dày đặc nhằm cô lập lực lượng cách mạng. Giữa vòng vây siết chặt ấy, căn nhà tranh xiêu quẹo của mẹ Hợp – nằm khuất nẻo bên lùm cây ven làng – đã trở thành "mắt xóm", thành điểm tựa sinh tử chở che cho cả tiểu đội.
Mẹ Hợp khi ấy đã ngoài 60 tuổi, gương mặt hằn sâu những nếp nhăn của thời gian và nỗi đau thương khi hai người con trai duy nhất của mẹ đều đã lần lượt hy sinh ngoài chiến trường. Biến đau thương thành hành động, mẹ gom hết tình yêu thương con trẻ còn lại để dành cho những người lính trẻ như bác Nhật. Mẹ coi các chiến sĩ cách mạng như chính những người con ruột thịt trở về nhà.
"Mẹ Hợp không cầm súng ra trận, nhưng sự dũng cảm và bản lĩnh của mẹ thì không một người lính nào trong đơn vị có thể quên được," bác Nhật trầm giọng, ánh mắt ngấn lệ nhìn vào khoảng không vô định. Bác kể rằng, ngay dưới gầm giường ngủ của mình, mẹ đã lặng lẽ đào một chiếc hầm bí mật. Ban ngày, mẹ vẫn thản nhiên đi làm vườn, gánh rau ra chợ như một người nông dân bình thường để vừa kiếm sống, vừa làm nhiệm vụ trinh sát, nắm bắt mọi di động của đồn bốt địch. Ban đêm, khi không gian chìm vào tĩnh mịch, mẹ lại âm thầm chắt chiu từng bát gạo, củ sắn, bó lại từng vết thương cho các chiến sĩ dưới hầm.
Đã có những lần địch bất ngờ xông vào xét nhà, chĩa thẳng họng súng dọa dẫm và tra hỏi. Thế nhưng, trước những đòn thù tâm lý tàn bạo của kẻ thù, mẹ Hợp vẫn điềm tĩnh đến kinh ngạc. Mẹ khéo léo dùng sự sắc sảo, tự nhiên của một người già quê kệch để đánh lạc hướng đối phương, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các chiến sĩ đang nín thở trốn ngay dưới chân mình.
Kỷ niệm khắc sâu nhất trong tâm trí bác Nhật là vào mùa mưa năm 1972, khi chiến sự diễn ra ngột ngạt nhất. Đơn vị bị mất liên lạc hoàn toàn với tuyến trên, lương thực cạn kiệt suốt nhiều ngày liền, nhiều đồng chí bị sốt rét rừng hành hạ đến kiệt sức. Giữa lúc tưởng chừng như gục ngã, giữa cơn mưa rừng tầm tã và làn mưa bom dày đặc, mẹ Hợp đã một mình quẩy gánh, băng qua bãi cọc tiêu và sự kiểm soát gắt gao của địch để mang từng vắt cơm nghèo, từng hũ nước muối vào căn hầm cho đơn vị. Nhờ sự tiếp tế kịp thời và tình thương ấm áp ấy, tiểu đội của bác Nhật đã giữ vững sức chiến đấu, vượt qua cơn thắt nút sinh tử để tiếp tục hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mở đường cho chiến dịch.
Sau ngày đất nước hoàn toàn hòa bình, mẹ Hợp lặng lẽ qua đời trong sự tiếc thương vô hạn của chính quyền và nhân dân địa phương. Bác Nguyễn Văn Nhật chia sẻ rằng, mỗi lần trở lại chiến trường xưa hay ngồi kể lại chuyện cũ cho cháu con, hình ảnh mẹ Hợp – một người có công thầm lặng nhưng vĩ đại – luôn là tấm gương soi sáng và là điểm tựa tinh thần lớn nhất trong cuộc đời bác.
Câu chuyện được khai thác trực tiếp từ cựu chiến binh Nguyễn Văn Nhật không chỉ mang lại một góc nhìn lịch sử chân thực, sống động mà còn chạm đến những tầng cảm xúc sâu thẳm nhất. Những người có công với đất nước đâu chỉ là các anh hùng ngực đeo đầy huân chương trên chiến trường, mà họ còn là những người mẹ, người chị ở hậu phương – những người đã lặng lẽ đánh đổi cả sự an nguy của bản thân để chở che cho cách mạng. Việc tìm kiếm, lưu giữ và lan tỏa những câu chuyện như thế này chính là sợi dây kết nối linh thiêng, giúp thế hệ trẻ hôm nay thêm trân trọng giá trị của hòa bình và nuôi dưỡng lòng biết ơn sâu sắc đối với những thế hệ đi trước.
