Hãy nhớ lấy lời tôi

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1/2/1940 tại làng Thanh Quýt (nay thuộc xã Điện Thắng Trung, Điện Bàn, Quảng Nam cũ) — cùng làng với Mẹ Thứ (bài 2). Mẹ mất khi anh mới lên 10; người cha, ông Nguyễn Văn Hóa, là người truyền cho anh lòng yêu nước. Sau Hiệp định Geneva, gia đình vào Sài Gòn kiếm sống, và anh trở thành chiến sĩ biệt động thành.

Ngày 2/5/1964, anh xung phong nhận nhiệm vụ đặt mìn ở cầu Công Lý để đánh phái đoàn quân sự – chính trị cao cấp của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu. Kế hoạch bị lộ; 22 giờ ngày 9/5/1964, anh bị bắt. Ngày 10/8/1964, anh cùng đồng đội Nguyễn Hữu Lời bị đưa ra tòa án quân sự và bị kết án tử hình.

Tháng 10/1964, du kích ở Caracas (Venezuela) bắt giữ một trung tá Mỹ để đòi đổi lấy mạng sống của anh. Viên sĩ quan vừa được thả, thì 9 giờ 45 phút ngày 15/10/1964, anh bị xử bắn ở sân sau khám Chí Hòa. Trước họng súng, anh giật bỏ khăn bịt mắt, khẳng định mình không có tội và hô vang những lời cuối cùng mà Tố Hữu sau này lấy làm nhan đề bài thơ “Hãy nhớ lấy lời tôi”.

Năm ấy anh 24 tuổi, cưới chị Phan Thị Quyên chưa đầy một năm (bài 6). Câu chuyện của anh, qua cuốn “Sống như anh”, đã thôi thúc hàng vạn thanh niên lên đường. Năm 2024, nhân 60 năm ngày anh hy sinh, tượng anh được khánh thành tại một ngôi trường ở Caracas. Hài cốt anh nay an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP.HCM.