"HỆ THỐNG KÍNH TIỀM VỌNG GÓC GẬP" – ĐÔI MẮT THỨ HAI TRONG HẦM TỐI
Tại mặt trận Quảng Trị, chiến thuật "địa đạo chiến" trong lòng đất không chỉ là cuộc đấu súng mà còn là cuộc đấu về tầm nhìn. Những người lính công binh của ta thường xuyên phải đối mặt với nỗi sợ hãi khi phải nhô đầu khỏi cửa hầm để quan sát địch. Chỉ cần một tia sáng của đèn pin hay một cái bóng thoáng qua, quân địch sẽ lập tức xả đạn hoặc gọi pháo dội vào cửa hầm. Anh hùng công binh Nguyễn Văn Hiền đã không chấp nhận việc "mù" trong chính căn cứ của mình. Ông đã dành nhiều tuần liền trong xưởng quân giới dã chiến để chế tạo ra "Kính tiềm vọng góc gập" – một thiết bị quan sát mà không cần người lính phải lộ diện.
Hiền tận dụng những mảnh kính của các thiết bị quang học từ những chiếc máy ảnh, ống nhòm của địch bị bỏ lại. Ông kết hợp chúng với những đoạn ống tre nứa khô, được xử lý chống ẩm bằng dầu nhựa. Thiết kế của Hiền vô cùng tinh vi: thay vì một đường thẳng như kính tiềm vọng thông thường, ông tạo ra một "góc gập" 90 độ ở đầu ống. Điều này cho phép người chiến sĩ ngồi sâu trong hầm, đặt kính vào khe nhỏ của nắp hầm, mà vẫn có thể quan sát được toàn bộ diện tích phía ngoài. Kỹ thuật mài kính của Hiền là một kỳ tích; không có máy móc hiện đại, ông dùng bột đá mịn và da thuộc để mài nhẵn các mảnh kính cho đến khi độ trong suốt đạt tiêu chuẩn.
Thách thức lớn nhất là vấn đề "điểm mù" do khúc xạ ánh sáng tại góc gập. Hiền đã thử nghiệm hàng chục loại ống tre, thay đổi đường kính và độ nghiêng của gương phản xạ bên trong. Cuối cùng, ông phát hiện ra rằng việc đặt một thấu kính lồi nhỏ ở đầu ống gập sẽ giúp hội tụ ánh sáng và loại bỏ hiện tượng méo hình. Khi chiếc kính tiềm vọng đầu tiên hoàn thiện, đơn vị đã thử nghiệm tại cao điểm 544. Người chiến sĩ ngồi trong hầm tối, chỉ cần xoay nhẹ ống tre, hình ảnh toàn cảnh trận địa địch hiện ra rõ nét trong gương.
Trong trận chiến ác liệt mùa hè năm 1972, hệ thống kính của Hiền đã trở thành "đôi mắt thứ hai" của toàn đại đội. Quân địch nhiều lần bao vây, dùng đèn pha quét liên tục nhưng không bao giờ phát hiện ra quân ta đang quan sát chúng ngay từ trong hầm. Nhờ đó, Hiền và các đồng đội đã phản ứng kịp thời trước mọi cuộc đột kích, điều chỉnh hỏa lực pháo binh chính xác đến từng mét.
Sự sáng tạo của Nguyễn Văn Hiền là minh chứng cho việc làm chủ công nghệ bằng trí tuệ thực tiễn. Ông không chỉ tạo ra một dụng cụ, ông tạo ra sự an toàn. Câu chuyện về đôi mắt tiềm vọng ấy là biểu tượng của tinh thần chiến sĩ Việt Nam: không bao giờ để hoàn cảnh bó buộc, luôn tìm mọi cách để quan sát, để hiểu và để thắng địch ngay cả trong những điều kiện ngặt nghèo nhất. Chiếc kính tiềm vọng góc gập đã trở thành di sản của nghệ thuật chiến tranh hầm hào, là bằng chứng cho khả năng thích nghi và tư duy khoa học của người lính trong lửa đạn.
