HỆ THỐNG "TƯỚI NƯỚC LẠNH" BẢO QUẢN KHO TÀNG DƯỚI LÒNG ĐẤT
Đạn dược, thuốc súng và lương thực là sinh mạng của chiến trường, nhưng dưới cái nắng hầm hập của những hầm ngầm Trường Sơn, nhiệt độ có lúc lên tới gần 50 độ C, đe dọa trực tiếp đến độ ổn định của thuốc nổ. Anh hùng Nguyễn Văn Chế, người chỉ huy quân giới tận tụy, đã trăn trở rất nhiều về bài toán bảo quản này. Ông hiểu rằng thuốc nổ rất nhạy cảm với nhiệt độ, và nếu không được giải nhiệt, hậu quả sẽ là thảm họa cho cả một đơn vị.
Chế đã nghiên cứu và ứng dụng nguyên lý "tản nhiệt bay hơi" vào việc làm mát hầm kho. Ông cho đào các rãnh dẫn nước từ các mạch ngầm chảy bao quanh các vách hầm chứa đạn. Nước không được để trực tiếp chảy vào kho, mà được thẩm thấu qua các tấm vải thô hoặc các lớp đất sét mịn phủ trên trần và vách hầm. Khi không khí nóng bên ngoài tràn vào, nó buộc phải đi qua các lớp vải ẩm ướt này. Quá trình nước bay hơi sẽ thu nhiệt cực lớn, làm giảm nhiệt độ trong lòng hầm xuống một cách đáng kể.
Để đạt được hiệu suất tối đa, Chế còn thiết kế hệ thống thông gió hình ống tre, tận dụng các dòng đối lưu tự nhiên: khí nóng nhẹ hơn sẽ thoát ra ngoài qua các miệng hầm phía trên, kéo theo khí mát từ các mạch ngầm vào bên trong. Ông đã bỏ ra nhiều tháng để đo đạc độ ẩm và nhiệt độ từng giờ, điều chỉnh độ dốc của rãnh nước sao cho sự thẩm thấu là đều đặn và liên tục. Đôi bàn tay của ông luôn lấm lem đất đỏ, nhưng những con số trên sổ tay ghi chép lại cực kỳ chính xác.
Nhờ hệ thống làm mát tự nhiên này, nhiệt độ trong kho đạn của đơn vị luôn được giữ ổn định ở mức 20-22 độ C, bất chấp nhiệt độ bên ngoài lên đến đỉnh điểm. Thuốc nổ được bảo quản an toàn, đạn dược luôn ở trạng thái sẵn sàng cao nhất. Câu chuyện của Chế là minh chứng cho sự thấu hiểu các quy luật tự nhiên của người chiến sĩ quân giới. Ông không dùng điện, không dùng máy điều hòa hiện đại, nhưng ông đã dùng chính dòng suối, làn gió và hơi đất để tạo ra một "tủ lạnh khổng lồ". Đó là kết tinh của trí tuệ, sự tận tâm và tình yêu thương đồng đội. Ông đã giữ gìn "sinh mạng" cho kho tàng, góp phần giữ vững sự sống cho biết bao người lính tiền tuyến đang đợi đạn dược để chiến đấu.
