HENRI MARTIN – NGƯỜI THỦY THỦ PHÁP CHỌN ĐỨNG VỀ PHÍA NHÂN DÂN VIỆT NAM

Trong lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân Việt Nam, có những người bạn quốc tế đã lên tiếng phản đối chiến tranh ngay trên chính quê hương của mình. Họ không phải người Việt Nam, không sinh ra trên mảnh đất Việt Nam, nhưng đã lựa chọn đứng về phía khát vọng độc lập, tự do của nhân dân Việt Nam. Henri Martin là một trong những người như thế.

Henri Martin sinh ngày 23 tháng 7 năm 1927 tại Pháp. Tuổi trẻ của ông gắn với những năm tháng Chiến tranh thế giới thứ hai, khi nước Pháp phải chịu sự chiếm đóng của phát xít Đức.

Khi còn rất trẻ, ông đã tham gia lực lượng kháng chiến Pháp, chiến đấu chống phát xít trong hàng ngũ Francs-tireurs et partisans (FTP). Trải nghiệm ấy góp phần hình thành trong ông niềm tin rằng nhân dân mỗi quốc gia đều có quyền đấu tranh để giành lại tự do.

Sau khi nước Pháp được giải phóng, Henri Martin gia nhập Hải quân Pháp vào năm 1945. Ông nghĩ rằng mình sẽ tiếp tục cuộc chiến chống Nhật Bản tại châu Á, nhưng tình hình thực tế đã khác với điều ông hình dung.

Khi được điều đến Đông Dương, ông nhận ra rằng nhiệm vụ của quân đội Pháp không còn đơn thuần là chống Nhật Bản. Sau khi Nhật đầu hàng, quân đội Pháp tham gia cuộc chiến nhằm tái lập quyền kiểm soát thuộc địa tại Việt Nam.

Một sự kiện có ảnh hưởng sâu sắc đến nhận thức của ông là cuộc bắn phá Hải Phòng ngày 23 tháng 11 năm 1946. Ông chứng kiến sự tàn khốc của chiến tranh và nhận ra rằng mình đang tham gia vào một cuộc xung đột với những người Việt Nam đang mong muốn độc lập cho đất nước.

Đối với Henri Martin, điều đó tạo nên mâu thuẫn lớn giữa lý tưởng chống áp bức mà ông từng theo đuổi và nhiệm vụ quân sự được giao. Ông từng chiến đấu chống sự chiếm đóng của phát xít Đức, nhưng giờ đây lại chứng kiến quân đội Pháp dùng sức mạnh quân sự để chống lại khát vọng tự quyết của một dân tộc khác.

Ông nhiều lần đề nghị được rời quân ngũ nhưng không được chấp thuận ngay. Cuối năm 1947, ông trở về Pháp và được điều đến làm việc tại quân cảng Toulon.

Trở về quê nhà không có nghĩa là Henri Martin quên đi những gì đã chứng kiến tại Việt Nam. Ông cho rằng mình vẫn có trách nhiệm lên tiếng trước cuộc chiến mà ông tin là không chính đáng.

Từ năm 1949, ông bí mật vận động các thủy thủ và quân nhân Pháp phản đối chiến tranh Đông Dương. Ông viết, phân phát truyền đơn và tìm cách giúp đồng đội hiểu rõ hơn về cuộc chiến đang diễn ra.

Những truyền đơn ấy kêu gọi chấm dứt chiến sự và phản đối việc tiếp tục đưa binh lính Pháp sang Việt Nam. Trong môi trường quân đội, hoạt động này bị xem là vi phạm kỷ luật và có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.

Ngày 14 tháng 3 năm 1950, Henri Martin bị nhà chức trách quân sự bắt giữ. Ông bị cáo buộc liên quan đến hoạt động tuyên truyền chống chiến tranh và một vụ phá hoại tàu chiến, dù ông phủ nhận cáo buộc phá hoại.

Vụ việc nhanh chóng trở thành một vấn đề lớn trong đời sống chính trị Pháp. Những người ủng hộ ông cho rằng việc một thủy thủ bị kết án nặng vì hoạt động phản chiến đã cho thấy sự khắc nghiệt của chính quyền đối với những tiếng nói phản đối chiến tranh.

Trong phiên tòa đầu tiên tại Toulon tháng 10 năm 1950, Henri Martin bị kết án năm năm tù. Sau đó, vụ án được xét xử lại tại Brest vào tháng 7 năm 1951 và ông tiếp tục nhận mức án tương tự.

Bản án khiến nhiều người Pháp quan tâm đến hoàn cảnh của ông. Các tổ chức, nhà hoạt động và trí thức tham gia vận động đòi trả tự do cho Henri Martin.

Nhà triết học Jean-Paul Sartre viết tác phẩm về vụ việc của ông. Họa sĩ Pablo Picasso cũng vẽ chân dung Henri Martin, góp phần đưa hình ảnh người thủy thủ trẻ đến với đông đảo công chúng.

Những hoạt động ấy đã biến vụ án Henri Martin thành một biểu tượng nổi bật của phong trào phản đối chiến tranh Đông Dương tại Pháp. Từ câu chuyện của một cá nhân, dư luận bắt đầu chú ý hơn đến những vấn đề đạo đức và chính trị mà cuộc chiến đặt ra.

Ngày 2 tháng 8 năm 1953, Henri Martin được Tổng thống Pháp Vincent Auriol ân xá và trả tự do. Ông đã trải qua hơn ba năm trong tù vì hoạt động phản chiến.

Sau khi được trả tự do, ông tiếp tục tham gia hoạt động chính trị và phong trào đoàn kết với Việt Nam. Ông không xem những năm tháng tù đày là lý do để từ bỏ niềm tin của mình.

Henri Martin là một trường hợp đặc biệt trong lịch sử quan hệ Pháp – Việt. Ông không trực tiếp gia nhập quân đội Việt Minh như Kostas Sarantidis – Nguyễn Văn Lập, nhưng đã đấu tranh chống chiến tranh ngay trong hàng ngũ quân đội Pháp và sau đó vận động dư luận tại quê nhà.

Cuộc đời ông nhắc chúng ta rằng lòng dũng cảm có nhiều hình thức. Có người chiến đấu trên chiến trường, có người hoạt động bí mật, có người dùng tiếng nói và ngòi bút để phản đối một cuộc chiến mà họ cho là bất công.

Henri Martin đã lựa chọn con đường đầy khó khăn bởi ông tin rằng người Việt Nam cũng có quyền được sống trong độc lập và tự do như người Pháp.

Henri Martin – người thủy thủ Pháp đã biến sự phản đối chiến tranh thành hành động, để lại dấu ấn trong phong trào hòa bình và tình đoàn kết với nhân dân Việt Nam.