"HỊCH TƯỚNG SĨ": KHÓA CHẶT Ý CHÍ VÀ SỨC MẠNH TỰ TÂM TRƯỚC DÔNG BÃO LỊCH SỬ

Trước thời điểm bước vào cuộc chiến sinh tử chống đại quân Nguyên – Mông lần thứ hai, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn đã đặt bút viết nên Hịch tướng sĩ. Đó hoàn toàn không phải là một văn bản hành chính được trau chuốt cho đẹp đẽ hay phô trương từ ngữ. Đó là lời tự đáy lòng, là tiếng gọi thức tỉnh gửi trực tiếp đến từng tướng sĩ đang chuẩn bị bước vào chốn chiến trường đỏ lửa.

Bằng thứ ngôn từ hừng hực khí thế nhưng vô cùng chân thành, ông đánh thẳng vào lòng tự trọng và tinh thần trách nhiệm của người làm tướng. Bắt đầu bằng việc nhắc lại nghĩa tình chủ - tớ gắn bó sâu nặng để khơi dậy lòng trung thành: "Các ngươi ở cùng ta coi giữ binh quyền đã lâu ngày, không có mặc thì ta cho áo, không có ăn thì ta cho cơm, quan nhỏ thì ta thăng chức, lương ít thì ta cấp bổng...". Rồi từ nền tảng mến thương ấy, ông bộc bạch nỗi đau xót đến thắt lòng trước vận mệnh giang sơn:

"Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa. Chỉ căm tức chưa xả thịt, lột da, nuốt gan, uống máu quân thù. Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng."

Không dừng lại ở nỗi lòng cá nhân, Trần Quốc Tuấn nghiêm khắc lên án thói bàng quan, hưởng lạc và tâm lý cầu an của một bộ phận binh sĩ. Ông thẳng thắn chỉ ra sự vô nghĩa của những thú vui tầm thường khi dông bão ngoại xâm đang rình rập: "Có kẻ tính đường sản nghiệp mà quên việc nước, có kẻ ham trò săn bắn mà trễ việc quân, có kẻ thích rượu ngon, có kẻ mê giọng nhảm". Để rồi, ông giáng một đòn mạnh mẽ vào tư tưởng chủ quan ấy bằng những luận điệu vô cùng sắc bén:

"Tiền của tuy nhiều khôn mua được đầu giặc, chó săn tuy khoẻ khôn đuổi được quân thù, chén rượu ngon không làm cho giặc say chết, tiếng hát hay không làm cho giặc điếc tai."

Ông đặt các tướng sĩ trước một thực cảnh nghiệt ngã rằng nếu đất nước thất thủ: "Chẳng những là nhà ta nát mà vinh nhục các ngươi cũng bỏ cả; chẳng những là thân ta kiếp mà gia quyến các ngươi cũng khốn đẩu...". Hịch tướng sĩ giúp từng người lính hiểu ra một sự thật vĩnh cửu: chiến tranh và vận mệnh sơn hà chưa bao giờ là công việc riêng của bậc quân vương hay triều đình. Nếu dông bão tràn qua, không ai có thể đứng ngoài cuộc hay tìm chỗ ẩn nấp an toàn.

Người đời thường nhớ đến đao kiếm, giáo mác hay thành cao hào sâu khi nghĩ về chiến tranh. Nhưng tác phẩm của Trần Quốc Tuấn là minh chứng ngời sáng cho một loại vũ khí khác sắc bén hơn gấp bội: sức mạnh tinh thần. Một đội quân có thể đông đúc về số lượng, hiện đại về trang bị, nhưng nếu thiếu đi lý tưởng chiến đấu và tinh thần xả thân, họ sẽ nhanh chóng tan rã trước thử thách khắc nghiệt của chiến trường.

Trần Quốc Tuấn đã dùng ngòi bút để mài sắc ý chí chiến đấu cho toàn quân trước khi chính thức giao tranh bằng binh khí. Và lịch sử đã chứng minh, một lời kêu gọi đúng lúc, chạm đúng trái tim và đánh thức lòng tự tôn dân tộc có thể tạo nên sức mạnh quật cường không kém bất kỳ thanh gươm hay lá chắn nào.