HỊCH TƯỚNG SĨ – LỜI THỨC TỈNH LÒNG YÊU NƯỚC

Giữa những di sản gắn với Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, Hịch tướng sĩ có một vị trí đặc biệt. Tác phẩm ra đời trong thời kỳ nhà Trần khẩn trương chuẩn bị đối phó nguy cơ xâm lược của quân Nguyên và có tác dụng cổ vũ mạnh mẽ tinh thần tướng sĩ.

Điều làm nên sức sống của bài hịch không phải những lời ca ngợi chiến tranh. Trái lại, đó là lời cảnh tỉnh trước nguy cơ mất nước. Trần Quốc Tuấn nhắc các tướng sĩ nhớ tới trách nhiệm, danh dự và những hậu quả sẽ xảy ra nếu chỉ ham hưởng thụ mà quên việc luyện binh, giữ nước. Ông viết đầy day dứt:

“Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù.”

Câu văn ấy không chỉ là cảm xúc cá nhân, mà còn là cách ông khơi dậy lòng căm thù giặc và ý thức trách nhiệm nơi tướng sĩ.

Ông không đứng xa để ra lệnh. Trong bài hịch, vị chủ tướng nhắc tới tình nghĩa của mình đối với thuộc hạ, để từ đó khơi dậy lòng trung thành:

“Các ngươi ở cùng ta coi giữ binh quyền đã lâu ngày, không có áo thì ta cho áo, không có cơm thì ta cho cơm; lương ít thì ta cấp thêm, chức thấp thì ta thăng cho.”

Chính từ tình nghĩa ấy, ông yêu cầu họ đáp lại bằng trách nhiệm đối với đất nước, bởi nếu thờ ơ trước vận nước thì hậu quả sẽ không chỉ thuộc về cá nhân:

“Nếu có giặc đến, thì cựa gà trống không thể đâm thủng áo giáp giặc, mẹo cờ bạc không thể dùng làm mưu lược nhà binh.”

Ở tầng sâu hơn, Hịch tướng sĩ cho thấy Trần Quốc Tuấn hiểu rằng vũ khí mạnh nhất của một đội quân không chỉ là giáo mác. Đó còn là ý chí. Một đội quân đông nhưng không biết mình chiến đấu vì điều gì có thể nhanh chóng tan rã; một đội quân hiểu phía sau mình là quê hương và gia đình sẽ có sức mạnh khác hẳn.

Bởi vậy, hơn bảy thế kỷ sau, Hịch tướng sĩ vẫn được nhắc đến như một trong những áng văn yêu nước nổi bật của văn học trung đại Việt Nam.

Đọc lại bài hịch hôm nay, ta không chỉ nghe tiếng gọi của một vị tướng trước chiến tranh. Ta còn nghe lời nhắc nhở mỗi thế hệ rằng độc lập chưa bao giờ là món quà tự nhiên có sẵn. Nó được gìn giữ bởi những con người biết đặt trách nhiệm với đất nước cao hơn sự hưởng thụ của riêng mình.