“HỊCH TƯỚNG SĨ” – TIẾNG GỌI ĐÁNH THỨC TRÁCH NHIỆM CỦA TUỔI TRẺ

Có những lời nói chỉ tồn tại trong khoảnh khắc, nhưng cũng có những lời nói vượt qua thời gian. “Hịch tướng sĩ” của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn là một trong những lời như thế.

Khi nhắc đến Trần Hưng Đạo, người Việt thường nhớ đến những trận đánh lừng lẫy như Vạn Kiếp hay Bạch Đằng. Nhưng nếu chỉ nhìn ông qua những chiến thắng quân sự, chúng ta sẽ bỏ qua một phương diện rất quan trọng trong tài năng của ông: khả năng dùng tư tưởng và lời nói để tập hợp con người.

Trước cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ hai năm 1285, tình hình Đại Việt vô cùng nguy cấp. Đối phương có tiềm lực quân sự lớn và đã chuẩn bị một cuộc xâm lược quy mô. Trong hoàn cảnh ấy, muốn chiến thắng không chỉ cần vũ khí, chiến thuật và tướng giỏi. Điều quan trọng hơn là phải làm cho mỗi người lính hiểu vì sao mình phải chiến đấu, chiến đấu vì ai và nếu đất nước thất bại thì điều gì sẽ xảy ra.

Trần Quốc Tuấn đã hướng vào chính vấn đề ấy.

“Hịch tướng sĩ” được viết với mục đích khơi dậy lòng yêu nước, ý thức danh dự và trách nhiệm của tướng sĩ. Bài hịch nhắc lại những tấm gương trung nghĩa trong lịch sử, đồng thời phê phán thái độ thờ ơ, chỉ lo hưởng thụ khi đất nước đứng trước nguy cơ bị xâm lược.

Điều đặc biệt là Trần Hưng Đạo không nói về lòng yêu nước bằng những khái niệm xa vời. Ông khiến người nghe phải nhìn thẳng vào hậu quả của chiến tranh và sự mất nước. Nếu giặc thắng, không chỉ triều đình mất quyền tự chủ mà cuộc sống, danh dự, gia đình và tương lai của mỗi con người cũng bị đe dọa.

Đó chính là nghệ thuật của một người lãnh đạo: biến một nhiệm vụ tưởng như lớn lao, trừu tượng thành trách nhiệm cụ thể của từng cá nhân.

“Hịch tướng sĩ” vì vậy không đơn thuần là một bài văn cổ. Nó là lời thức tỉnh.

Trần Quốc Tuấn hiểu rằng người lính chỉ có thể chiến đấu đến cùng khi trong lòng họ có một lý do đủ lớn. Lý do ấy không phải chỉ là mệnh lệnh của triều đình, mà là danh dự của bản thân, gia đình, quê hương và vận mệnh đất nước.

Tư tưởng ấy vẫn còn nguyên giá trị.

Ngày nay, tuổi trẻ Việt Nam không đứng trước những đoàn quân xâm lược như thế kỷ XIII. Nhưng mỗi thế hệ vẫn có những “trận chiến” của riêng mình. Đó có thể là cuộc chiến chống sự thờ ơ, lười biếng; cuộc chiến vượt qua nghịch cảnh; cuộc chiến bảo vệ môi trường; cuộc chiến chống những thông tin sai lệch; hay đơn giản là hành trình học tập, rèn luyện để trở thành người có ích.

Nếu thế hệ Trần Hưng Đạo có trách nhiệm bảo vệ giang sơn bằng gươm giáo, thì tuổi trẻ hôm nay bảo vệ và xây dựng đất nước bằng tri thức, kỷ luật, đạo đức, lao động sáng tạo và tinh thần cống hiến.

Điều quan trọng nhất mà “Hịch tướng sĩ” gợi lại không phải là những câu chữ cổ kính, mà là câu hỏi về trách nhiệm.

Tôi đang làm gì cho quê hương?

Tôi đã làm tròn trách nhiệm của mình chưa?

Tôi có dám đặt lợi ích chung lên trên sự tiện lợi của bản thân không?

Những câu hỏi ấy đặc biệt phù hợp với tinh thần của một chương trình như “Câu chuyện thời hoa lửa”. Bởi “hoa lửa” không chỉ là ký ức về những người đã đi qua chiến tranh. Đó còn là cách các thế hệ sau tiếp nhận ngọn lửa trách nhiệm từ cha ông và chuyển nó thành hành động trong thời đại của mình.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia khi giới thiệu về những lời hịch lớn trong lịch sử Việt Nam cũng đặt “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn trong dòng chảy của văn hóa yêu nước, cùng với “Nam quốc sơn hà”, “Bình Ngô đại cáo” và những lời hiệu triệu ở các thời kỳ sau.

Điều ấy cho thấy sức sống lâu dài của một tư tưởng.

Một đất nước có thể thay đổi rất nhiều. Vũ khí thay đổi. Công nghệ thay đổi. Cách con người giao tiếp thay đổi. Nhưng trách nhiệm đối với Tổ quốc thì không bao giờ trở nên lỗi thời.

Ở Hà Tĩnh, nơi người dân vẫn thành kính tưởng niệm Trần Hưng Đạo tại đền Đức Thánh Trần ở Cổ Đạm, câu chuyện về ông càng trở nên gần gũi. Di tích ấy không chỉ là nơi thờ phụng một danh tướng mà còn là không gian để thế hệ hôm nay nhớ về những giá trị mà ông đại diện: lòng yêu nước, ý chí tự cường, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm với cộng đồng.

Hơn bảy trăm năm sau, tiếng “hịch” ấy không còn vang lên từ doanh trại quân đội nhà Trần. Nhưng nếu mỗi người trẻ biết biến trách nhiệm thành hành động, biết học tập nghiêm túc, sống tử tế, biết bảo vệ lợi ích cộng đồng và sẵn sàng cống hiến cho quê hương, thì tiếng gọi của Trần Hưng Đạo vẫn đang được tiếp nối.

Đó có lẽ là cách đẹp nhất để hậu thế trả lời lời hịch của tiền nhân.