HỊCH TƯỚNG SĨ - TRẦN HƯNG ĐẠO

Toàn Văn Bản Dịch "Hịch Tướng Sĩ"

(Bản dịch phổ biến của Ngô Tất Tố từ tác phẩm "Việt Nam Văn Học: Văn Học Đời Trần")

Ta thường nghe: Kỷ Tín đem mình chết thay, cứu thoát cho Cao Đế; Do Vu chìa lưng chịu giáo, che chở cho Chiêu Vương; Dự Nhượng nuốt than để báo thù cho chủ; Thân Khoái chặt tay để cứu nạn cho nước; Kính Đức là một chàng tuổi trẻ, thân phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây Thái Sung; Nguyễn Địa Lô là một bầy tôi nhỏ, dâng mình cứu thoát cho Thống Dũng trong trận Thạch Thất. Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ, bỏ mình vì nước đời nào không có? Giả sử mấy người ấy cứ khư khư theo thói nữ nhi thường tình, chết hoài ở xó nhà, sao có thể lưu danh tre lụa, cùng trời đất muôn đời bất hủ được! [1]

Các ngươi vốn dòng con nhà võ biền, không hiểu văn nghĩa, nghe những chuyện ấy nửa tin nửa ngờ. Thôi việc đời xưa hãy gác lại. Nay ta hãy nói chuyện triều Tống, triều Nguyên xem: Vương Công Kiên là người thế nào? Tì tướng của ông là Nguyễn Văn Lập lại là người thế nào? Giữ cái thành Điếu Ngư nhỏ mọn, chống chọi với quân mông siêu hàng trăm vạn, khiến cho sinh linh nhà Tống đến nay còn đội ơn sâu! Cốt Đãi Ngột Lang là người thế nào? Tì tướng của ông là Xích Tu Tư lại là người thế nào? Xông pha nơi chướng lệ vạn dặm, đánh bại quân Nam Chiếu trong vài tuần, khiến cho quân trưởng nhà Nguyên đến nay còn lưu tiếng tốt!

Huống chi ta cùng các ngươi sinh ra phải thời loạn lạc, lớn lên gặp lúc gian nan. Ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn tấc lưỡi cú diều mà sỉ nhục triều đình, đem tấm thân dê chó mà bắt nạt tể phụ, thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa, để thỏa lòng tham khôn cùng; giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng, để vét của kho có hạn. Thật khác nào đem thịt mà quăng cho hổ đói, tránh sao khỏi tai vạ về sau?

Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù. Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng.

Các ngươi ở cùng ta giữ quyền binh đã lâu ngày, không có áo thì ta cho áo, không có ăn thì ta cho ăn; quan nhỏ thì ta thăng chức, lộc ít thì ta tăng lương; đi thủy thì ta cho thuyền, đi bộ thì ta cho ngựa; lúc trận mạc xông pha thì cùng nhau sống chết, lúc ở nhà nhàn hạ thì cùng nhau vui cười. Cách đối đãi so với Vương Công Kiên, Cốt Đãi Ngột Lang ngày trước cũng chẳng kém gì.

Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước sỉ mà không biết thẹn. Làm tướng triều đình phải hầu quân man di mà không biết tức; nghe nhạc thái thường để đãi yến sứ ngụy mà không biết căm. Hoặc lấy việc chọi gà làm vui thích, hoặc lấy việc đánh bạc làm tiêu khiển; hoặc vui thú ruộng vườn, hoặc quyến luyến vợ con; hoặc lo làm giàu mà quên việc nước, hoặc ham săn bắn mà thả việc binh; hoặc thích rượu ngon, hoặc mê ca hát. [1]

Nếu có chợt có giặc mông tràn sang, thì cựa gà trống không thể đâm thủng áo giáp của giặc, mẹo cờ bạc không thể dùng làm mưu lược nhà binh; vườn ruộng nhiều không chuộc nổi tấm thân ngàn vàng, vợ con bận không ích gì cho việc quân cơ; tiền của dẫu nhiều không mua được đầu giặc, chó săn tuy khỏe không đuổi được quân thù; chén rượu ngon không thể làm cho giặc say chết, tiếng hát hay không thể làm cho giặc điếc tai. Lúc bấy giờ, ta cùng các ngươi sẽ bị bắt, đau xót biết chừng nào! Chẳng những thái ấp của ta không còn, mà bổng lộc của các ngươi cũng mất; chẳng những gia quyến của ta bị tan nát, mà vợ con các ngươi cũng khốn cùng; chẳng những xã tắc tổ tiên ta bị giày xéo, mà phần mộ cha mẹ các ngươi cũng bị quật lên; chẳng những thân ta kiếp này chịu nhục, rồi đến trăm năm sau, tiếng dơ khôn rửa, tên xấu còn lưu, mà gia thanh các ngươi cũng không khỏi mang tiếng là nhà hạ tư điên giảo. Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui chơi phỏng có được không?

Nay ta bảo thật các ngươi: Nên nhớ câu "đặt mồi lửa vào dưới đống củi" làm nguy cơ, nên lấy điều "kiềng canh nóng mà thổi rau nguội" làm răn sợ. Hãy huấn luyện ca kỹ, tập dượt cung tên; khiến cho người người giỏi như Bàng Mông, nhà nhà đều là Hậu Nghệ, có thể bêu được đầu Hốt Tất Liệt ở cửa khuyết, làm rữa thịt Vân Nam Vương ở Mỹ Nhai. Như thế chẳng những thái ấp của ta mãi mãi vững bền, mà bổng lộc các ngươi cũng đời đời hưởng thụ; chẳng những gia quyến của ta được êm ấm, mà vợ con các ngươi cũng được bách niên giai lão; chẳng những tông miếu của ta được tế tự, mà bàn thờ tổ tiên các ngươi cũng được khói hương; chẳng những thân ta kiếp này đắc chí, mà đến muôn đời sau, tiếng thơm không mất, danh tính còn truyền. Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui chơi, phỏng có được không?

Trần Hưng Đạo nhấn mạnh việc biên soạn Binh thư yếu lược và yêu cầu tướng sĩ chuyên tâm học tập để rèn luyện quân sự, xem đây là thước đo lòng trung thành và tình thầy trò. Ông khẳng định quyết tâm rửa hận, tiêu diệt quân Nguyên, coi đây là trách nhiệm sống còn của người quân nhân, đồng thời nhấn mạnh rằng sự lơ là sẽ dẫn đến nỗi nhục muôn đời.