HIÊN NGANG TRƯỚC HỌNG SÚNG
NGUYỄN VĂN TRỖI – 24 TUỔI VÀ KHOẢNH KHẮC BẤT TỬ TRƯỚC PHÁP TRƯỜNG CHÍ HÒA
Sáng ngày 15/10/1964, giữa pháp trường Chí Hòa, một người thanh niên mới 24 tuổi bước ra trước họng súng của kẻ thù với dáng vẻ bình thản và hiên ngang. Đó là Nguyễn Văn Trỗi – người thợ điện bình dị đã trở thành chiến sĩ Biệt động Sài Gòn, rồi trở thành một trong những biểu tượng bất khuất của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.
Sinh ra trong một gia đình lao động, Nguyễn Văn Trỗi từng chỉ là một người thợ sống bằng đôi bàn tay của mình. Nhưng khi đất nước chìm trong chiến tranh, anh đã lựa chọn con đường đấu tranh. Trong một nhiệm vụ nhằm tập kích đoàn xe chở Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara tại khu vực cầu Công Lý, kế hoạch không thành và Nguyễn Văn Trỗi bị bắt. Từ đó, người thanh niên 24 tuổi bước vào những tháng ngày tù ngục và tra khảo.
Kẻ thù muốn dùng đòn roi, sự đe dọa và những cực hình để buộc anh khai báo về đồng đội. Nhưng Nguyễn Văn Trỗi vẫn im lặng. Anh hiểu rằng phía sau mình không chỉ là một nhiệm vụ đã thất bại, mà còn là những người đồng chí, những cơ sở hoạt động bí mật và những con người đang tiếp tục chiến đấu. Nếu anh khuất phục, nhiều người có thể bị bắt và hy sinh.
Vì thế, anh chọn im lặng.
Thân thể có thể bị giam cầm, nhưng ý chí thì không.
Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi được đưa ra pháp trường Chí Hòa. Đó là khoảnh khắc mà một con người đứng trước cái chết và không còn gì để mất ngoài chính mạng sống của mình. Nhưng cũng chính trong giây phút ấy, phẩm chất của người chiến sĩ được bộc lộ rõ nhất.
Anh từ chối bị bịt mắt.
Trước mặt là họng súng.
Sau lưng là những tháng ngày tuổi trẻ chưa kịp sống trọn vẹn.
Nhưng Nguyễn Văn Trỗi vẫn hướng về phía trước.
Những lời anh hô trước lúc hy sinh trở thành tiếng nói của một thế hệ thanh niên đã lựa chọn đặt vận mệnh đất nước lên trên sự sống của chính mình. Rồi loạt súng vang lên, khép lại cuộc đời của một người thợ điện mới 24 tuổi.
Nhưng 24 tuổi không phải là điểm kết thúc của Nguyễn Văn Trỗi.
Nó trở thành điểm bắt đầu cho một biểu tượng.
Bởi có những con người sau khi ngã xuống lại sống lâu hơn cả những người đang sống. Họ sống trong ký ức của đồng đội, trong những câu chuyện được kể lại cho thế hệ sau, trong những con đường, mái trường mang tên họ. Nguyễn Văn Trỗi trở thành hình ảnh tiêu biểu cho lớp thanh niên Việt Nam trong chiến tranh – những người đã bước ra khỏi cuộc sống bình thường để dấn thân vào cuộc đấu tranh mà họ biết trước có thể phải trả giá bằng chính mạng sống.
Điều khiến câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi lay động lòng người không chỉ nằm ở cái chết của anh, mà nằm ở cách anh đối diện với cái chết.
Không van xin.
Không khuất phục.
Không phản bội đồng đội.
Và không để kẻ thù quyết định tư thế cuối cùng của mình.
Pháp trường có thể kết thúc một cuộc đời, nhưng không thể kết thúc một lý tưởng. Những viên đạn có thể cướp đi sự sống của một con người, nhưng không thể xóa được hình ảnh người thanh niên đứng thẳng trước họng súng.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay đã đổi thay. Những con đường từng vang tiếng súng nay là những phố phường đông đúc, những mái trường đầy tiếng nói cười của học sinh. Thế hệ trẻ hôm nay có thể lớn lên mà không phải chứng kiến chiến tranh.
Nhưng mỗi khi nhắc đến Nguyễn Văn Trỗi, chúng ta lại nhớ rằng cuộc sống bình yên ấy từng là ước mơ của biết bao người đã không có cơ hội nhìn thấy ngày hòa bình.
Nguyễn Văn Trỗi ra đi khi mới 24 tuổi – cái tuổi mà một người trẻ hôm nay có thể bắt đầu những ước mơ lớn nhất của cuộc đời. Anh không có cơ hội sống đến tuổi trưởng thành, không có một gia đình bình yên bên những đứa con, không được chứng kiến đất nước thống nhất.
Nhưng anh đã để lại một điều lớn hơn cả cuộc đời mình:
Một tư thế sống. Một khí phách. Một niềm tin.
Và có lẽ, đó cũng là lý do hơn nửa thế kỷ sau, khi nhắc đến cái tên Nguyễn Văn Trỗi, người ta vẫn nhớ đến hình ảnh một người thanh niên đứng trước pháp trường Chí Hòa, bình thản hướng về phía trước.
Một người đã chết ở tuổi 24, nhưng tinh thần của anh thì không bao giờ bị hành quyết.
