Hiệp định Genève 1954 – Dấu mốc kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” tung bay trên nóc hầm tướng De Castries ở Điện Biên Phủ. Chiến thắng lịch sử ấy không chỉ làm rung chuyển nước Pháp mà còn khiến cả thế giới phải nhìn nhận lại sức mạnh của một dân tộc thuộc địa vừa đứng lên giành độc lập.

Sau thất bại nặng nề tại Điện Biên Phủ, thực dân Pháp không còn khả năng tiếp tục kéo dài cuộc chiến ở Đông Dương. Dư luận nhân dân Pháp ngày càng phản đối chiến tranh. Trong khi đó, nhân dân Việt Nam sau chín năm kháng chiến trường kỳ đã giành được thế chủ động quyết định trên chiến trường.

Trong bối cảnh ấy, một hội nghị quốc tế nhằm giải quyết vấn đề chiến tranh ở Đông Dương được triệu tập tại thành phố Genève của Thụy Sĩ.

Hội nghị Genève khai mạc ngày 8 tháng 5 năm 1954, chỉ một ngày sau chiến thắng Điện Biên Phủ. Tham dự hội nghị có đại diện nhiều nước như Liên Xô, Trung Quốc, Anh, Pháp, Mỹ cùng các bên liên quan ở Đông Dương.

Phái đoàn Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Phạm Văn Đồng dẫn đầu tham gia hội nghị với lập trường kiên quyết bảo vệ độc lập, chủ quyền và quyền thống nhất của dân tộc Việt Nam.

Các cuộc đàm phán diễn ra vô cùng căng thẳng và kéo dài suốt nhiều tháng.

Trên bàn hội nghị, đại diện Việt Nam khẳng định rõ rằng nhân dân Việt Nam có quyền độc lập, tự do và thống nhất đất nước. Những thắng lợi trên chiến trường, đặc biệt là chiến thắng Điện Biên Phủ, đã tạo nên vị thế rất quan trọng cho đoàn đàm phán Việt Nam.

Tuy nhiên, tình hình quốc tế lúc bấy giờ rất phức tạp. Nhiều nước lớn đều có tính toán chiến lược riêng liên quan đến Đông Dương và Chiến tranh Lạnh. Vì thế, việc đi đến một giải pháp cuối cùng không hề dễ dàng.

Sau nhiều phiên thương lượng căng thẳng, đêm ngày 20 rạng sáng 21 tháng 7 năm 1954, Hiệp định Genève về đình chỉ chiến sự ở Việt Nam chính thức được ký kết.

Hiệp định quy định đình chỉ chiến sự giữa quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và quân đội Pháp trên toàn lãnh thổ Việt Nam.

Theo hiệp định, quân đội hai bên tập kết ở hai vùng quân sự riêng biệt, lấy vĩ tuyến 17 gần sông Bến Hải làm giới tuyến quân sự tạm thời. Quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tập kết ra miền Bắc, còn quân Pháp và chính quyền thân Pháp tập kết vào miền Nam.

Hiệp định nhấn mạnh rằng giới tuyến quân sự này chỉ mang tính tạm thời, không phải biên giới chia cắt lâu dài của Việt Nam.

Một nội dung đặc biệt quan trọng của hiệp định là quy định sau hai năm sẽ tiến hành tổng tuyển cử tự do trong cả nước để thống nhất Việt Nam.

Ngoài ra, các nước tham dự hội nghị cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, Lào và Campuchia.

Việc ký kết Hiệp định Genève đánh dấu thắng lợi to lớn của nhân dân Việt Nam sau chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp.

Lần đầu tiên trong lịch sử, một cường quốc thực dân buộc phải ngồi vào bàn đàm phán và công nhận các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam.

Miền Bắc nước ta được hoàn toàn giải phóng, bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội và trở thành hậu phương lớn cho sự nghiệp đấu tranh thống nhất đất nước.

Tuy nhiên, niềm vui hòa bình chưa trọn vẹn.

Sau Hiệp định Genève, đế quốc Mỹ từng bước thay chân Pháp ở miền Nam Việt Nam. Chính quyền Ngô Đình Diệm được Mỹ hậu thuẫn đã từ chối thực hiện tổng tuyển cử thống nhất đất nước như hiệp định quy định.

Điều đó khiến Việt Nam tiếp tục bước vào một giai đoạn đấu tranh mới đầy gian khổ và ác liệt.

Dẫu vậy, Hiệp định Genève năm 1954 vẫn là một mốc son quan trọng trong lịch sử dân tộc. Đó là kết quả của biết bao hy sinh trên chiến trường, từ những chiến sĩ ngã xuống ở Việt Bắc, Biên giới, Hòa Bình cho đến Điện Biên Phủ.

Từ hội trường Genève mùa hè năm ấy, tiếng nói của một dân tộc yêu chuộng độc lập đã vang lên trước thế giới. Và từ đó, nhân dân Việt Nam tiếp tục giữ vững niềm tin rằng đất nước nhất định sẽ có ngày thống nhất hoàn toàn.