Hình ảnh bất tử của biệt động Sài Gòn

Giữa một khu phố đông đúc của Sài Gòn, không ai nghĩ rằng dưới lòng đất lại có thể tồn tại một kho vũ khí lớn được chuẩn bị cho một cuộc tiến công quan trọng. Càng khó tưởng tượng hơn khi người xây dựng căn hầm ấy lại chính là chủ nhân của ngôi nhà. Ông tự đào, tự vận chuyển đất đá và âm thầm đưa vũ khí về cất giấu. Người đó là Trần Văn Lai.

Sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, thành phố Thái Bình, Trần Văn Lai hoạt động tại Sài Gòn với tên Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.Som. Ông là cán bộ thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Nhiệm vụ của ông là hoạt động trong nội thành, nơi đối phương kiểm soát chặt chẽ. Vì vậy, việc đầu tiên là phải có một thân phận hợp pháp. Trần Văn Lai trở thành nhà thầu khoán, xây dựng hình ảnh một người làm ăn bình thường và có điều kiện kinh tế.

Dưới tên Mai Hồng Quế, ông có thể ra vào Dinh Độc Lập và làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Những công việc này tạo điều kiện cho ông thu thập thông tin, tài liệu và trinh sát các mục tiêu quan trọng.

Ông còn lấy được bản đồ hệ thống cống ngầm Sài Gòn. Bản đồ được cắt thành nhiều mảnh nhỏ, đánh ký hiệu và ngụy trang trong xe để đưa ra ngoài. Những thông tin này sau đó hỗ trợ lực lượng cách mạng trong việc di chuyển và hoạt động trong nội thành.

Song song với công tác trinh sát, Trần Văn Lai chuẩn bị các kho vũ khí bí mật. Từ năm 1962, ông bán hai biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu.

Việc xây dựng hầm được ông thực hiện trong bí mật. Hàng chục tấn đất đá phải được đưa ra ngoài mà không để người xung quanh nghi ngờ. Trong điều kiện thành phố đông đúc, đây là công việc đòi hỏi sự cẩn trọng đặc biệt.

Khi hầm hoàn thành, Trần Văn Lai tự lái ba chuyến ô-tô vận chuyển vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được đưa vào hầm, tuyệt đối an toàn trong một thời gian dài.

Số vũ khí này được chuẩn bị để phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Những căn hầm giữa lòng thành phố trở thành nơi bảo đảm nguồn vũ khí cho các lực lượng biệt động thực hiện nhiệm vụ tại nhiều mục tiêu quan trọng.

Năm 1966, Trần Văn Lai tiếp tục được giao xây dựng một căn cứ mật dự bị tại khu vực Bà Chiểu. Ông tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành và xây dựng hầm nổi để làm căn cứ dự bị cho Sở Chỉ huy.

Những công việc ấy diễn ra trong nhiều năm mà đối phương không phát hiện. Đối với người dân xung quanh, ông vẫn là nhà thầu Mai Hồng Quế. Không ai biết bên dưới những căn nhà ấy là những căn hầm chứa vũ khí và phục vụ cán bộ cách mạng.

Sau Tết Mậu Thân, nhiều cơ sở biệt động bị phát hiện. Trần Văn Lai bị lộ, bị truy bắt và bị treo thưởng hai triệu đồng. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu. Ông phải rời Sài Gòn và về quê vợ ở Quảng Ngãi tiếp tục hoạt động.

Những căn hầm năm xưa giờ đây đã trở thành một phần của lịch sử. Chúng nhắc lại một thời kỳ mà từng kilogram vũ khí, từng mét đất và từng chuyến xe đều phải được bảo vệ bằng sự cẩn trọng. Và phía sau những con số như “2,5 tấn vũ khí” là công sức của một người đã dành nhiều năm âm thầm chuẩn bị cho ngày đất nước thống nhất.