Hình ảnh người anh hùng trong sáng tác văn học nghệ thuật
Hình ảnh anh Trỗi hai tay bị trói chặt vào cột nhưng đôi mắt anh vẫn sáng lên, vẫn hiên ngang nhìn thẳng vào quân thù là một hình ảnh bất tử đi vào lịch sử. Sau sự hy sinh anh dũng của anh có rất nhiều nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ và họa sĩ đã lấy hình tượng đó để ca ngợi anh. Nhà báo Trần Ðình Vân (Thái Duy) sau khi tiếp xúc với chị Quyên - vợ anh Trỗi - đã cho ra đời tác phẩm “Sống như anh” - một tác phẩm đã được các đơn vị bộ đội lấy làm tài liệu giáo dục và đã được các chiến sĩ chuyền tay nhau đọc và học tập noi gương anh Trỗi. Cảm phục trước sự hy sinh anh dũng của anh, nhạc sĩ Vũ Thanh đã sáng tác bài hát “Lời anh vọng mãi ngàn năm”. Bài hát đã được phát trên Ðài Tiếng nói Việt Nam và nhanh chóng đi vào lòng người.
Tấm gương hy sinh anh dũng của anh còn được nhân dân thế giới biết đến. Sau khi anh hy sinh, có rất nhiều lá thư của bạn bè thế giới như Liên Xô (cũ), Bulgary, Hungary, Tiệp Khắc (cũ)… gửi thư chia sẻ, động viên chị Quyên và ca ngợi sự hy sinh anh dũng của anh. Ðặc biệt, có một số họa sĩ nước ngoài đã vẽ tranh miêu tả hình ảnh anh hiên ngang ra pháp trường.
Hiện nay, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đang lưu giữ một số kỷ vật của anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi đó là cây đàn mandolin, tấm thiệp cưới và 10 bức thư của anh gửi cho người vợ hiền khi bị giam trong nhà lao Chí Hòa cùng một số bức tranh cổ động của nước ngoài ca ngợi khí phách quả cảm của anh. Những kỷ vật tuy nhỏ bé nhưng có ý nghĩa vô cùng to lớn vì đã gắn với cuộc đời của một tấm gương sáng chói cho mọi thế hệ trẻ noi theo.
Năm 1994, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội mời gia đình lên bàn việc đón anh về nghĩa trang liệt sĩ thành phố Hồ Chí Minh, ngay bên xa lộ Hà Nội. Vợ anh có lời cảm ơn và đề nghị vẫn để anh yên nghỉ tại đây, để không phụ lòng những người đã giúp đỡ xây mộ anh. Chính vì vậy, ngôi mộ dành cho anh ở nghĩa trang liệt sĩ thành phố còn trống.
Năm 2012, kỷ niệm 48 năm ngày mất, nhà tưởng niệm anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi được khánh thành trong khuôn viên nghĩa trang liệt sĩ huyện Ðiện Bàn (Quảng Nam). Tên anh được đặt cho nhiều con đường, nhiều trường học trên khắp Việt Nam. Một giải thưởng của Thành Ðoàn thành phố Hồ Chí Minh và một sân vận động ở Cuba cũng đã đặt theo tên anh.
Anh hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ nhưng ngọn lửa cách mạng trong anh mãi trường tồn, thắp sáng ngọn lửa yêu nước cho triệu trái tim tuổi trẻ Việt Nam. Những lời nói bất diệt trước khi hy sinh của anh sẽ còn vang mãi trong tâm trí những con người yêu nước, vang mãi trong tim những con người trẻ tuổi mang trong mình niềm hi vọng, tương lai của đất nước:
Hãy nhớ lấy lời tôi
Ðả đảo đế quốc Mỹ
Ðả đảo Nguyễn Khánh
Hồ Chí Minh muôn năm
Hồ Chí Minh muôn năm
Hồ Chí Minh muôn năm!
