HÌNH ẢNH NHÀ SƯ TRONG KHÁNG CHIẾN: KHOÁC ÁO CÀ SA, MANG CHÍ NON SÔNG, KHI LÒNG TỪ BI HÓA THÀNH Ý CHÍ CHIẾN ĐẤU

Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt của dân tộc, khi từng tấc đất thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và máu của bao thế hệ, đã có biết bao con người lặng lẽ đứng lên vì Tổ quốc. Không chỉ những người lính nơi chiến trường hay những người mẹ nơi hậu phương, mà cả những con người vốn gắn liền với chốn thanh tịnh cũng đã bước ra, hòa mình vào dòng chảy lịch sử.

Giữa những ngày Toàn quốc kháng chiến, lời phát nguyện của 27 chiến sĩ nhà sư vẫn còn vang vọng như một bản anh hùng ca bất diệt:

“Cởi áo cà sa, khoác chiến bào
Tuốt gươm, cầm súng dẹp binh đao
Ra đi quyết rửa thù đất nước
Vì nghĩa quên thân hiến máu đào”

Đã nhiều thập kỷ trôi qua, nhưng hình ảnh cao đẹp của những “Phật tử chiến sĩ” vẫn mãi sáng ngời trong lịch sử dân tộc. Đó không chỉ là biểu tượng của lòng yêu nước, mà còn là minh chứng cho sự hòa quyện giữa tinh thần từ bi và ý chí chiến đấu, khi những người tu hành sẵn sàng rời bỏ cửa Phật để đứng lên bảo vệ quê hương.

Từ chốn thanh tịnh đến khát vọng nhập thế

Trong quan niệm truyền thống, nhà sư là người tu hành, hướng đến sự an nhiên, buông bỏ những ràng buộc của thế gian. Họ sống giữa tiếng chuông chùa, lời kinh kệ, lấy lòng từ bi làm gốc. Thế nhưng, khi đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, ngay cả chốn thanh tịnh ấy cũng không thể đứng ngoài.

Nhiều vị tăng ni đã lựa chọn con đường “nhập thế”, mang tinh thần Phật pháp hòa vào cuộc đời, lấy việc cứu người, giúp đời làm lẽ sống. Đó không phải là sự rời bỏ lý tưởng tu hành, mà chính là sự tiếp nối sâu sắc hơn của lòng từ bi: cứu người không chỉ bằng lời kinh tiếng kệ, mà bằng hành động giữa đời thực.

Không chỉ là một hình tượng mang tính biểu tượng, sự “nhập thế” của Phật giáo Việt Nam trong kháng chiến còn được ghi dấu bằng những sự kiện lịch sử cụ thể và đầy xúc động. Theo lời kể của Nguyễn Thế Vinh (pháp danh Thích Trí Không), vào những ngày đầu của Toàn quốc kháng chiến, khi đất nước lâm nguy, các vị tăng ni tại chùa Cổ Lễ đã đứng trước một lựa chọn lớn: tiếp tục đời sống tu hành hay dấn thân cứu nước. Chính trong hoàn cảnh ấy, tinh thần “Phật pháp bất ly thế gian pháp” đã được khơi dậy mạnh mẽ, thôi thúc các nhà sư không thể đứng ngoài vận mệnh dân tộc.

Ngày 27/2/1947, tại chùa Cổ Lễ, một sự kiện đặc biệt đã diễn ra: 27 tăng ni đã cùng nhau phát nguyện “cởi áo cà sa, khoác chiến bào”, chính thức gia nhập lực lượng Vệ Quốc đoàn. Dưới sự dẫn dắt của các vị như Thích Thế Long và Thích Pháp Lữ, những người tu hành năm nào đã trở thành những chiến sĩ thực thụ, mang theo cả lý tưởng tôn giáo và tinh thần yêu nước ra chiến trường.

Ngay trong những trận đánh đầu tiên tại chùa Non Nước, đã có 12 trong số 27 chiến sĩ pháp danh anh dũng hy sinh. Sự mất mát ấy không chỉ là nỗi đau, mà còn là minh chứng sâu sắc cho tinh thần “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, cho thấy lòng từ bi không hề làm con người yếu đuối, mà trái lại, có thể trở thành nguồn sức mạnh to lớn để bảo vệ sự sống và lẽ phải.

Những tấm gương ấy đã góp phần khắc họa một hình ảnh rất đặc biệt trong lịch sử dân tộc: người chiến sĩ mang tâm hồn của một nhà tu, nơi đạo và đời hòa quyện, nơi lòng yêu nước được nâng lên thành một lý tưởng thiêng liêng.

Đại tá Đinh Thế Hinh. Ảnh: Tư liệu

Lòng từ bi giữa khói lửa chiến tranh

Giữa bom đạn ác liệt, những nhà sư vẫn giữ cho mình một tâm thế bình thản và kiên định. Họ chăm sóc người bị thương, che chở cho dân thường, và luôn đặt tính mạng con người lên trên hết.

Tinh thần ấy khiến họ trở thành những chiến sĩ rất đặc biệt – những con người chiến đấu bằng cả ý chí lẫn lòng nhân ái. Trong họ không chỉ có lòng dũng cảm, mà còn có niềm tin sâu sắc vào giá trị của hòa bình và sự sống.

Hình ảnh người tu hành giữa chiến trường đã để lại một dấu ấn sâu đậm trong lịch sử, như một minh chứng rằng: ngay cả trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, con người vẫn có thể giữ gìn và lan tỏa những giá trị tốt đẹp.

Không chỉ dừng lại ở một sự kiện lịch sử tiêu biểu, tinh thần “Phật giáo nhập thế” còn được thể hiện qua nhiều tấm gương cụ thể, tiêu biểu và đầy xúc động. Trong số đó, Thích Đàm Hiền, người được gọi bằng cái tên trìu mến “liệt sĩ áo nâu sồng” là một hình ảnh đặc biệt. Sinh ra với tên Nguyễn Thị Vân, sớm nương nhờ cửa Phật, nhưng trước cảnh nước mất nhà tan, bà đã không chọn an phận nơi thiền môn mà lặng lẽ tham gia cách mạng, trở thành một đảng viên kiên trung, trực tiếp hoạt động trong lực lượng du kích. Hình ảnh một nữ tu trẻ tuổi vừa thấm nhuần giáo lý từ bi, vừa kiên cường chiến đấu đã trở thành nguồn động viên lớn lao cho nhân dân địa phương trong những năm tháng kháng chiến ác liệt.

Sư cô, đảng viên, nữ du kích, Liệt sĩ Thích Đàm Hiền

Bên cạnh đó, nhiều nhà sư khác cũng đã hiến dâng trọn đời mình cho Tổ quốc. Đỗ Thị Tín, một nữ tu, một đảng viên đã kiên trung trước mọi đòn tra tấn và anh dũng hy sinh, trở thành biểu tượng bất khuất giữa dòng lịch sử. Thích Thanh Nha và Thích Thông Thiết cũng là những tấm gương tiêu biểu khi biến mái chùa thành cơ sở cách mạng, sẵn sàng hy sinh để bảo vệ tổ chức và đồng đội.

Chân dung nhà sư, liệt sĩ Thích Thông Thiết.

Không chỉ trong chiến tranh, tinh thần ấy còn được tiếp nối trong thời bình qua những con người như Thích Pháp Lữ hay Thích Chánh Tuệ…những người đã đi qua chiến tranh, tiếp tục cống hiến cho xã hội bằng cả trí tuệ và lòng từ bi.

Những tấm gương ấy đã khắc họa một chân lý sâu sắc: khi Tổ quốc cần, những con người nơi cửa Phật cũng sẵn sàng rời bỏ chốn thanh tịnh, mang theo ánh sáng của lòng từ bi để soi rọi giữa khói lửa chiến tranh.

Sự tham gia của các nhà sư trong kháng chiến không chỉ thể hiện tinh thần đoàn kết toàn dân tộc, mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Họ đã chứng minh rằng lòng từ bi không hề đối lập với tinh thần chiến đấu, mà chính là nền tảng để con người dấn thân vì lẽ phải.

Đó là sự kết hợp hài hòa giữa lý tưởng tôn giáo và trách nhiệm công dân, giữa đời sống tâm linh và nghĩa vụ với đất nước. Chính điều này đã góp phần làm nên sức mạnh tổng hợp của dân tộc Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Bài học cho thế hệ hôm nay

Trong thời bình, thế hệ trẻ không còn phải đối diện với chiến tranh, nhưng tinh thần trách nhiệm và ý thức cống hiến vẫn luôn cần được nuôi dưỡng. Câu chuyện về những nhà sư ra trận nhắc nhở rằng: mỗi người, dù ở vị trí nào, cũng có thể góp phần xây dựng đất nước.

Sống có lý tưởng, biết yêu thương, biết sẻ chia và dám dấn thân vì những giá trị tốt đẹp. ]Đó chính là cách thế hệ hôm nay tiếp nối tinh thần của cha ông. “Từ cửa Phật đến chiến trường” không chỉ là một hành trình, mà còn là biểu tượng của sự hòa quyện giữa lòng từ bi và tinh thần yêu nước. Những nhà sư năm xưa đã vượt qua mọi ranh giới của đời sống để đứng lên bảo vệ Tổ quốc, để lại một dấu ấn sâu sắc trong lịch sử dân tộc.

Hình ảnh ấy sẽ mãi là nguồn cảm hứng, nhắc nhở mỗi chúng ta biết trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm và không ngừng cống hiến cho quê hương, đất nước.