Hồ Chí Minh – nhà hoạt động ngoại giao văn hoá tiêu biểu của Việt Nam (2)
Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, kể từ những ngày đầu tham gia cách mạng cho đến lúc mất, đặc biệt thời kỳ giữ cương vị Chủ tịch nước (từ năm 1945 đến năm 1969), đã có nhiều đóng góp quý báu, to lớn, để lại nhiều kinh nghiệm có giá trị lâu bền về ngoại giao nói chung, ngoại giao văn hoá nói riêng cho cách mạng của Việt Nam. Người là một biểu tượng cao đẹp, đại diện cho những tinh hoa văn hoá của Việt Nam và nhân loại
Thời kỳ định hình và bước đầu phát huy vai trò của lĩnh vực ngoại giao văn hóa (trước năm 1945)
Năm 1921, tại Đại hội lần thứ nhất Đảng Cộng sản Pháp họp ở Mác Xây, Người có một sáng kiến ngoại giao văn hoá mang ý nghĩa với cách mạng thế giới cũng như các nước thuộc địa, đó là: “yêu cầu Đảng nghiên cứu và tổ chức một chính sách thuộc địa có tính cộng sản. Người đề nghị thành lập một ban nghiên cứu thuộc địa của Đảng. Ban sẽ trình bày một báo cáo trước Đại hội trong năm tới”[1].
Năm sau (năm 1922), Quốc tế Cộng sản thành lập Ban Phương Đông (tiền thân là Hội đồng Tuyên truyền các dân tộc phương Đông). Bộ Phương Đông Quốc tế Cộng sản từ sau Đại hội V Quốc tế Cộng sản (1924) gồm hai bộ phận phụ trách hai khu vực là Trung Đông và Viễn Đông (trong đó có Đông Dương).
Cuối năm 1923, khi mới đến Liên Xô, Người đã có cuộc gặp gỡ nhà thơ O-xíp Man-đen-Xtam. Mặc dù thời gian tiếp xúc không nhiều, nhưng nhà thơ đã thấy được hình ảnh của đất nước, văn hóa Việt Nam qua con người Nguyễn Ái Quốc “Dân tộc Việt Nam là một dân tộc giản dị và thanh lịch, chuộng nếp sống điều độ và ghét thói thái quá. Qua cử chỉ cao thượng và tiếng nói trầm lặng của Nguyễn Ái Quốc, tôi thấy được ngày mai, thấy được viễn cảnh trời yên biển lặng của tình hữu ái toàn thế giới bao la như đại dương”, và “Cả diện mạo của Nguyễn Ái Quốc toát lên sự lịch thiệp và tế nhị. Từ Nguyễn Ái Quốc toả ra một nền văn hoá, không phải là văn hoá châu Âu, mà có lẽ là một nền văn hoá tương lai”[2].
Hồ Chí Minh với những người bạn Mỹ trước Cách mạng tháng Tám 1945 (Ảnh tư liệu)
Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, có những thời điểm Nguyễn Ái Quốc phải đối mặt với những khó khăn, thử thách, sức ép không hề nhỏ về mặt tinh thần từ những người bạn, tổ chức cách mạng của mình. Đỉnh điểm của tình trạng ấy là việc Quốc tế Cộng sản thành lập Ban Thẩm tra Vụ việc Nguyễn Ái Quốc vào tháng 2/1936. “Những năm không vui 1934-1938 đã rèn cho Hồ Chí Minh nhiều điều, rèn dũa thêm tính kiên trì, mềm mỏng hơn trong các mối quan hệ nội bộ, trầm lắng và khôn khéo hơn. Qua từng thời kỳ, từng giai đoạn sóng gió của thời cuộc và của cuộc đời mình, Hồ Chí Minh đã học, đã thấm và đã chuốt được thêm chữ “Nhẫn”. Điều này không dễ và không phải ai cũng làm được”[3].
Như vậy, sự kiên nhẫn chờ đợi, bình tĩnh, bản lĩnh trong cách ứng xử của Nguyễn Ái Quốc đối với bạn bè, các đồng chí quốc tế khi có thái độ hoài nghi về mình đã cho chúng ta thấy rõ tầm nhìn xa, trông rộng; phương pháp khoa học, sâu sắc (lấy tĩnh chế động; lấy nhu thắng cương…); phong cách ngoại giao văn hóa của Người.
Trở về nước năm 1941, để hỗ trợ lực lượng cách mạng trong nước, Nguyễn Ái Quốc bắt tay ngay vào công tác ngoại giao, tranh thủ tìm sự ủng hộ của các nước tiến bộ trên thế giới. Từ năm 1942 đến năm 1945, Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh nhiều lần sang Trung Quốc gặp gỡ lực lượng phe Đồng Minh, một số lần gửi thư cho Tổng thống Mỹ và Ngoại trưởng Mỹ. Mặc dù có sự khác biệt giữa chế độ chính trị và con đường cách mạng Việt Nam đang tiến hành, nhưng với sự kiên trì, khéo léo, gợi lên những nét tương đồng về lịch sử, văn hoá và cùng một kẻ thù phát xít, bước đầu Hồ Chí Minh đã thuyết phục được lực lượng của Mỹ hợp tác với lực lượng Việt Minh chống lại sự chiếm đóng của quân đội Nhật ở Đông Dương. Có thể nói, đây cũng là một trong những thành công nổi bật ở lĩnh vực ngoại giao văn hóa của Hồ Chí Minh thời kỳ này.
