HỒ CHÍ MINH VÀ NGHỆ THUẬT NẮM BẮT THỜI CƠ TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM NĂM 1945

Tháng Tám năm 1945, dân tộc Việt Nam đứng trước một thời cơ đặc biệt để giành lại độc lập. Chiến tranh thế giới thứ hai đi đến hồi kết, phát xít Nhật liên tiếp thất bại và tuyên bố đầu hàng Đồng minh. Bộ máy chính quyền thân Nhật ở Đông Dương rơi vào tình trạng khủng hoảng, trong khi lực lượng cách mạng do Việt Minh lãnh đạo đã có quá trình chuẩn bị về tổ chức, lực lượng và phong trào quần chúng. Trong bước ngoặt ấy, Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng đã có những quyết định nhanh chóng, kịp thời, góp phần đưa cuộc Tổng khởi nghĩa đến thắng lợi.

Điểm nổi bật trước hết là khả năng nhận định đúng thời cơ cách mạng. Hồ Chí Minh không chỉ nhìn vào sự suy yếu của quân Nhật mà còn tính đến những diễn biến có thể xảy ra sau khi Nhật đầu hàng. Quân Đồng minh sẽ tiến vào Đông Dương để giải giáp quân Nhật, đồng thời thực dân Pháp có ý định trở lại. Vì vậy, việc giành chính quyền cần được tiến hành nhanh chóng, trước khi tình hình quốc tế tạo ra những trở ngại mới. Tư liệu của Đảng ghi nhận Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh cần tranh thủ từng giờ, từng phút và không để lỡ cơ hội.

Từ nhận định đó, Người thúc đẩy việc triệu tập Hội nghị toàn quốc của Đảng tại Tân Trào sớm hơn dự kiến. Hội nghị diễn ra từ ngày 13 đến ngày 15/8/1945 và quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước. Ngay trong đêm 13/8, Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc ban hành Quân lệnh số 1, xác định thời cơ tổng khởi nghĩa đã đến và yêu cầu hành động nhanh chóng, nhưng đồng thời phải thận trọng.

Một vấn đề quan trọng khác là biến nhận định về thời cơ thành quyết định chính trị và hành động cụ thể. Hồ Chí Minh đề nghị Hội nghị toàn quốc của Đảng sớm kết thúc để các đại biểu trở về địa phương, truyền đạt chủ trương và trực tiếp lãnh đạo quần chúng khởi nghĩa. Đây là một quyết định có ý nghĩa thực tiễn, bởi trong một cuộc tổng khởi nghĩa, thời gian có thể quyết định thành bại. Nếu chậm trễ, lực lượng cách mạng có thể mất lợi thế trước những diễn biến mới của tình hình.

Ngày 16 và 17/8/1945, Quốc dân Đại hội họp tại Tân Trào dưới sự chủ tọa của Hồ Chí Minh. Đại hội tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa, thông qua những chính sách lớn và cử Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Việc tập hợp đại biểu từ nhiều vùng miền, các đoàn thể, dân tộc và tôn giáo thể hiện chủ trương phát huy sức mạnh đoàn kết dân tộc trong thời điểm quyết định.

Sau Quốc dân Đại hội, Hồ Chí Minh tiếp tục hiệu triệu toàn dân đứng lên giành chính quyền. Trong Thư kêu gọi Tổng khởi nghĩa ngày 18/8/1945, Người khẳng định thời điểm quyết định vận mệnh dân tộc đã đến và kêu gọi đồng bào cả nước đứng lên tự giải phóng. Lời kêu gọi ấy được đưa ra khi phong trào khởi nghĩa đang lan rộng, góp phần thống nhất ý chí hành động của nhân dân trên phạm vi cả nước.

Thực tế diễn biến sau đó cho thấy cuộc Tổng khởi nghĩa diễn ra với tốc độ rất nhanh. Hà Nội giành chính quyền ngày 19/8, Huế ngày 23/8 và Sài Gòn ngày 25/8. Cùng với đó, nhiều địa phương trên cả nước lần lượt giành chính quyền. Chỉ trong một thời gian ngắn, chính quyền cách mạng được thiết lập trên phạm vi rộng lớn trước khi quân Đồng minh tiến vào Đông Dương giải giáp quân Nhật.

Tuy nhiên, khi đánh giá vai trò của Hồ Chí Minh, cần nhìn nhận đầy đủ rằng thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám là kết quả của cả một quá trình chuẩn bị lâu dài và sức mạnh của toàn dân, chứ không phải thành quả của riêng một cá nhân. Hồ Chí Minh giữ vai trò lãnh đạo quan trọng cùng Trung ương Đảng; bên cạnh đó là sự chuẩn bị của tổ chức cách mạng, sự trưởng thành của lực lượng quần chúng và sự chủ động của các địa phương. Chính sự kết hợp giữa thời cơ khách quan, sự chuẩn bị chủ động và quyết định hành động kịp thời đã tạo nên điều kiện để Tổng khởi nghĩa giành thắng lợi.

Nhìn lại mùa Thu năm 1945, vai trò nổi bật của Hồ Chí Minh trong việc nắm bắt thời cơ thể hiện ở khả năng nhìn ra “thời cơ có một không hai”, đồng thời biến thời cơ ấy thành hành động cách mạng cụ thể. Người cùng Trung ương Đảng chủ động thúc đẩy quyết định Tổng khởi nghĩa, tổ chức lực lượng, tập hợp sức mạnh toàn dân và kêu gọi nhân dân hành động trước khi tình hình quốc tế xuất hiện những biến động mới.

Nghệ thuật nắm bắt thời cơ trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không đơn thuần là chờ đợi một hoàn cảnh thuận lợi, mà là chuẩn bị thực lực từ trước, nhận biết chính xác thời điểm và hành động quyết đoán khi thời cơ xuất hiện. Đây là một trong những yếu tố quan trọng góp phần đưa cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám đến thắng lợi, mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử dân tộc Việt Nam.