“Họ đã làm ra đất nước”

Ông Nguyễn Quang Vĩnh, thôn Đồng Bả, xã Hòa Phú (Chiêm Hóa) nói rằng: “Có một câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm mà tôi rất thích: Họ đã sống và chết/ Giản dị và bình yên/Không ai nhớ mặt đặt tên/Nhưng họ đã làm ra đất nước. Những món đồ mà tôi sưu tập được, dù là chiếc bút máy của một vị tướng hay cái ba lô rách nát của một chiến sĩ bình thường, cũng đều đáng quý như nhau. Bởi bất kể họ có vai trò quan trọng như thế nào trong cuộc chiến ấy, thì họ vẫn là những người anh hùng thực sự”.

Suốt những năm tháng dạy học tại các điểm trường từ Hà Giang đến Tuyên Quang, thầy giáo Nguyễn Quang Vĩnh được biết đến là người cần mẫn sưu tầm kỷ vật chiến tranh. Ông bảo, ông là giáo viên dạy môn Văn và môn Sử, ông mong muốn qua những kỷ vật đó cùng những bài giảng sẽ truyền đạt cho các học trò hiểu thêm về thế hệ cha anh đã sống và chiến đấu anh dũng như thế nào. Nay đã về hưu, “bảo tàng nhỏ” của ông là nơi mà những đứa trẻ nhỏ trong làng đến xem.

về hưu, “bảo tàng nhỏ” của ông là nơi mà những đứa trẻ nhỏ trong làng đến xem.

Góc trưng bày kỷ vật chiến trường của Hội Thương binh xã Hồng Lạc (Sơn Dương) được nhiều người đến tham quan.

Những kỷ vật mà ông Vĩnh lưu giữ chủ yếu của 2 thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Chỉ vào những kỷ vật ông vẫn nhớ như in rằng, đây là ba lô của người lính Vương Mí Phùa; đây là bộ quần áo bộ đội của một người lính dân tộc Tày ở Xín Mần (Hà Giang); đây là lá thư của Nguyễn Quang Thạch gửi từ chiến trường về cho gia đình. Chiếc mâm đồng bộ đội dùng, chiếc la bàn, màn nâu, tăng võng... Có những cái ông được tặng, nhưng cũng có những kỷ vật ông phải lặn lội đến từng làng bản để mua về.

Đến nay, “bảo tàng nhỏ” gia đình ông có vài chục món kỷ vật. Mỗi hiện vật có một hành trình, số phận riêng. Ông Vĩnh cẩn thận phân loại theo từng nhóm riêng và được cất trang trọng trong tủ gỗ. Ông mong muốn phát triển thành một bảo tàng nhỏ, thành “địa chỉ đỏ” để những hiện vật biết nói phát huy hiệu quả trong giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Với ông đó như một báu vật của gia đình. Ông chia sẻ, những lớp người tham gia kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ sẽ dần ra đi, nhưng những kỷ vật, những câu chuyện, kỷ niệm, hiện vật và anh linh của các anh hùng liệt sỹ sẽ sống mãi, nhất là khi chúng ta biết lưu giữ những kỷ vật và trân trọng quá khứ.

Trên địa bàn tỉnh vẫn còn đó nhiều “bảo tàng nhỏ” trong lòng dân như thế. Tận mắt quan sát những hiện vật và được nghe chia sẻ, chúng ta như thấy được sự khốc liệt của cuộc chiến tranh dường như vẫn còn nguyên. Công việc thầm lặng của những người đã từng trải qua ranh giới mong manh của sự sống và cái chết của một thời hoa lửa đã góp phần tái hiện lại một góc nhỏ chiến tranh, để thế hệ hôm nay và mai sau trân trọng, gìn giữ nền độc lập, hòa bình dân tộc.