HỒ ĐỨC BẢY – NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG Ở LẠI GIỮ CĂN CỨ 53

Thời kỳ lịch sử: Chiến dịch Tây Nguyên, tháng 3-1975 – đòn mở đầu của Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975.
1. NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG TỪ ĐIỆN BÀN ĐẾN TÂY NGUYÊN

Hồ Đức Bảy quê ở huyện Điện Bàn, Quảng Nam.

Đến năm 1975, ông là Đại đội trưởng Đại đội 9, Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 98, Sư đoàn 316. Trong ký ức của Đại tá Hoàng Phục Hưng, nguyên Chính ủy Trung đoàn 98, Hồ Đức Bảy là người đồng đội từng cùng ông “chia lửa trên chiến hào”, giành giật với đối phương từng ụ súng, từng mét chiến hào.

Những ngày đầu tháng 3-1975, Sư đoàn 316 cùng các đơn vị bạn đã tiến công Buôn Ma Thuột.

Sau khi thị xã bị đánh chiếm, lực lượng đối phương rút về các vị trí còn giữ được, trong đó có căn cứ 53 và khu vực sân bay Hòa Bình.

Đây không phải những mục tiêu dễ đánh.

Theo hồi ức của Đại tá Hoàng Phục Hưng, căn cứ 53 có hệ thống công sự kiên cố, nhiều tầng, cùng hỏa lực, xe tăng và hầm ngầm. Địa hình xung quanh lại tương đối bằng phẳng, có những khu vực cà phê thấp, khiến việc triển khai đội hình tiến công gặp nhiều khó khăn.

Tiểu đoàn 9 được giao phối hợp với Trung đoàn Đặc công 198 tiến công và chốt giữ sân bay Hòa Bình, không cho đối phương sử dụng sân bay để đưa lực lượng tăng viện trở lại Buôn Ma Thuột.

Và trong đội hình ấy có Đại đội trưởng Hồ Đức Bảy.

2. ĐỈNH CHƯ LOM – BƯỚC ĐẦU CỦA TRẬN ĐÁNH

5 giờ ngày 10-3-1975, dưới sự chỉ huy của Đại đội trưởng Hồ Đức Bảy, Đại đội 9 nhanh chóng tiến công và đánh chiếm đỉnh Chư Lom, cách quận lỵ Hòa Bình khoảng 300m.

Đó là bước triển khai đầu tiên trước khi đơn vị tiếp tục đánh vào căn cứ 53.

Ngày hôm sau, 5 giờ ngày 11-3, Đại đội 9 triển khai các mũi tiến công, đồng loạt nổ súng vào cứ điểm 53.

Trước mặt những người lính là một hệ thống phòng thủ được tổ chức nhiều tầng.

Trong hoàn cảnh ấy, người đại đội trưởng không chỉ ngồi ở một vị trí chỉ huy cố định.

Theo hồi ức của Đại tá Hoàng Phục Hưng, Hồ Đức Bảy cùng cán bộ các cấp đến từng hướng, từng mũi, động viên bộ đội chiến đấu.

Đó là một công việc nguy hiểm.

Bởi muốn đến gần từng hướng, từng mũi trong một trận đánh đang diễn ra đồng nghĩa với việc người chỉ huy cũng phải đối mặt trực tiếp với hỏa lực đối phương.

Nhưng đối với người lính đang ở tuyến đầu, sự xuất hiện của người chỉ huy ngay giữa trận địa có một ý nghĩa rất lớn.

Họ biết rằng người ra lệnh cho mình tiến lên cũng đang đứng trong chính nơi mà họ đang đứng.

Chú thích và nguồn ảnh: Ảnh tư liệu về cuộc tiến công Buôn Ma Thuột trong những ngày đầu Chiến dịch Tây Nguyên. Đây là ảnh bối cảnh chiến dịch, không phải ảnh xác định có Hồ Đức Bảy trong đó.

Nguồn: Tư liệu lịch sử về Chiến dịch Tây Nguyên và các bài viết kỷ niệm chiến thắng Buôn Ma Thuột. Chiến dịch Tây Nguyên diễn ra từ ngày 4-3 đến 3-4-1975 và là đòn mở đầu tạo bước ngoặt chiến lược cho Tổng tiến công Xuân 1975.

3. CĂN CỨ 53 – TRẬN ĐÁNH KHÔNG DỄ DÀNG

Cứ điểm 53 không dễ bị đánh chiếm.

Lực lượng phòng thủ có hầm ngầm, hỏa lực nhiều tầng và quân số đông. Sau khi các mũi tiến công của Đại đội 9 triển khai, trận đánh nhanh chóng trở nên cam go.

Đội hình tiến công chưa thể lập tức đánh dứt điểm căn cứ.

Đó là lúc người chỉ huy phải đối diện với một quyết định khó khăn.

Theo nguồn tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, sau khi nhận lệnh của cấp trên, Hồ Đức Bảy tình nguyện ở lại trận địa, trực tiếp chỉ huy chiến đấu, đồng thời chi viện và yểm trợ cho cán bộ, chiến sĩ của đơn vị rút về phía sau củng cố lực lượng.

Đây là điểm quan trọng trong câu chuyện về ông.

Ông không ở lại vì không còn đường lui.

Nguồn tư liệu xác định ông tình nguyện ở lại.

Trong chiến tranh, đôi khi người chỉ huy phải lựa chọn ở nơi nguy hiểm nhất để những người khác có cơ hội rút ra, tổ chức lại đội hình và tiếp tục chiến đấu.

Hồ Đức Bảy đã nhận nhiệm vụ ấy.

Và ông ở lại.

4. Ở LẠI GIỮ TRẬN ĐỊA

Đối phương phản kích dữ dội.

Hồ Đức Bảy cùng những chiến sĩ còn ở lại tiếp tục chiến đấu.

Tư liệu của Báo Quân đội nhân dân cho biết họ đã từng bước đẩy lùi các đợt phản công, trực tiếp góp phần tiêu diệt căn cứ 53.

Nhưng cái giá phải trả là rất lớn.

Hồ Đức Bảy và các chiến sĩ tiếp tục bám trụ trận địa.

Không có nhiều tư liệu mô tả từng phút cuối cùng của ông. Vì vậy, chúng ta không nên tự dựng lại những lời trăn trối hay những hành động cụ thể mà tài liệu không ghi nhận.

Điều có thể khẳng định là:

ông đã ở lại trận địa cho đến khi hy sinh.

Sự bám trụ ấy tạo điều kiện cho lực lượng phía sau có thời gian xốc lại đội hình và tiếp tục tiến công.

Hồ Đức Bảy hy sinh cùng 80 chiến sĩ.

Một người đại đội trưởng.

Tám mươi người lính.

Tất cả nằm lại trong một trận đánh diễn ra giữa những ngày đầu của cuộc tiến công chiến lược ở Tây Nguyên.

5. TÊN NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG ĐƯỢC NHỚ LẠI SAU HƠN BỐN MƯƠI NĂM

Chiến tranh kết thúc.

Nhưng câu chuyện về Hồ Đức Bảy không kết thúc ở ngày ông hy sinh.

Những người đồng đội còn sống vẫn nhớ đến ông.

Đại tá Hoàng Phục Hưng, người từng cùng ông chiến đấu, nhiều năm sau vẫn nhắc tên Hồ Đức Bảy khi kể lại trận đánh ngày 11-3-1975.

Điều đó cho thấy một khía cạnh khác của chiến tranh.

Có những người được nhớ đến không phải bởi một bức ảnh nổi tiếng hay một câu nói được lưu truyền.

Họ được nhớ bởi những người đã từng ở cùng chiến hào.

Những người biết họ đã đứng ở đâu.

Đã làm gì.

Đã chiến đấu như thế nào.

Và đã hy sinh ra sao.

Ngày 26-4-2018, Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Hồ Đức Bảy, ghi nhận những thành tích đặc biệt xuất sắc của ông trong chiến đấu và công tác.

Sau đó, Trung đoàn 98 tổ chức lễ truy tặng danh hiệu cho thân nhân ông.

Con trai ông, Hồ Đức Trung, là người nhận quyết định thay cha.

Hơn bốn mươi năm sau ngày Hồ Đức Bảy nằm lại Tây Nguyên, cái tên ấy một lần nữa được nhắc lên trong một buổi lễ trang trọng.

Không phải giữa tiếng súng.

Mà giữa những người còn sống.

LỜI KẾT – NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG Ở LẠI

Có những người đi qua chiến tranh và trở về.

Có những người đi qua chiến tranh nhưng chỉ còn lại trong ký ức của đồng đội.

Hồ Đức Bảy là một trong những người như thế.

Ông quê ở Điện Bàn, Quảng Nam.

Năm 1975, ông là Đại đội trưởng Đại đội 9, Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 98, Sư đoàn 316.

Ngày 10-3, ông chỉ huy đơn vị đánh chiếm đỉnh Chư Lom.

Ngày 11-3, ông tiếp tục chỉ huy tiến công căn cứ 53.

Và khi trận đánh trở nên khốc liệt, ông đã tình nguyện ở lại, trực tiếp chỉ huy chiến đấu và tạo điều kiện cho những người khác rút về củng cố lực lượng.

Ông cùng 80 chiến sĩ hy sinh.

Chúng ta không có quyền làm cho câu chuyện ấy bi tráng hơn bằng những chi tiết không có trong hồ sơ.

Bởi chính sự thật đã đủ sức lay động.

Một người chỉ huy đã lựa chọn đứng lại nơi nguy hiểm.

Những người lính đã bám trận địa đến cùng.

Và phía sau sự hy sinh ấy là một chiến dịch đã góp phần tạo ra bước ngoặt quyết định của cuộc chiến.

Chiến dịch Tây Nguyên bắt đầu ngày 4-3-1975. Sau các trận đánh then chốt, Buôn Ma Thuột được giải phóng ngày 10 và 11-3; thắng lợi này mở ra sự phát triển nhanh chóng của Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975.

Hồ Đức Bảy không nhìn thấy những ngày tiếp theo.

Không thấy Tây Nguyên được giải phóng hoàn toàn.

Không thấy những cánh quân tiếp tục tiến về phía Nam.

Không thấy ngày 30-4.

Nhưng những bước tiến ấy được xây dựng từ rất nhiều trận đánh như trận căn cứ 53 – nơi những người lính đã phải trả giá bằng chính mạng sống của mình.

Hơn bốn mươi năm sau, Nhà nước truy tặng Hồ Đức Bảy danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân.

Đó là sự ghi nhận chính thức.

Còn ký ức của đồng đội là một sự ghi nhận khác – giản dị hơn, nhưng có lẽ cũng sâu sắc hơn.

Họ vẫn nhớ người đại đội trưởng đã từng đứng bên mình trong chiến hào.

Hôm nay, khi chúng ta sống trong một đất nước hòa bình, Tây Nguyên đã trở thành những thành phố, buôn làng, nông trường và những con đường rộng mở.

Những nơi từng vang tiếng súng nay có tiếng trẻ em đến trường.

Đó chính là điều mà những người như Hồ Đức Bảy không kịp nhìn thấy.

Và vì thế, sự biết ơn không chỉ nằm ở việc đặt một nén hương trước tên người đã khuất.

Mà còn ở việc nhớ đúng lịch sử, kể đúng sự thật và hiểu rằng phía sau mỗi bước tiến của lịch sử là những con người bằng xương bằng thịt đã gửi lại tuổi trẻ của mình.

Xin nghiêng mình trước Anh hùng, liệt sĩ Hồ Đức Bảy và 80 người chiến sĩ đã cùng ông nằm lại trong trận đánh căn cứ 53 tháng 3-1975.

Họ không trở về để chứng kiến ngày đất nước thống nhất. Nhưng chính sự hy sinh của họ đã góp phần mở đường cho ngày ấy.

Chú thích và nguồn ảnh: Hình ảnh Buôn Ma Thuột và không gian tưởng niệm chiến thắng ngày nay, dùng để khép lại câu chuyện bằng sự chuyển đổi từ chiến trường năm 1975 sang cuộc sống hòa bình hiện tại. Đây là bộ ảnh riêng cho lời kết, không lặp lại ảnh lễ truy tặng hay ảnh chiến trường ở các phần trước.

Nguồn: Tư liệu về Chiến thắng Buôn Ma Thuột và Chiến dịch Tây Nguyên. Chiến thắng Buôn Ma Thuột là bước ngoặt quan trọng của cuộc Tổng tiến công Xuân 1975.