Hồ Đức Vai – người Anh Hùng Dân Tộc Pa Kô được Bác Hồ đặt tên và 5 lần vinh dự gặp Bác.

Giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ của huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, có một cái tên được đồng bào Pa Kô nhắc đến với sự kính trọng đặc biệt. Đó là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Đức Vai – người chiến sĩ du kích quả cảm, người dân tộc Pa Kô đầu tiên được mang họ Hồ do chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt cho, đồng thời cũng là một trong số rất ít người vinh dự được gặp Bác tới 5 lần trong cuộc đời.

Cuộc đời của Hồ Đức Vai là câu chuyện cảm động về nghị lực vượt khó, lòng yêu nước và sự tận tụy với nhân dân từ khi còn là một cậu bé mồ côi cho đến lúc trở thành biểu tượng của đồng bào miền Tây Trường Sơn.

Hồ Đức Vai, tên gọi ban đầu là A Vai, sinh năm 1942 tại vùng núi A Lưới. Tuổi thơ của ông không hề bình yên. Năm lên 6 tuổi, ông lần lượt mất cả cha lẫn mẹ, phải sống nhờ sự cưu mang của bà con trong bản làng. Cuộc sống thiếu thốn từ nhỏ đã rèn cho cậu bé Pa Cô ý chí mạnh mẽ và tinh thần tự lập hiếm có.

Những năm đầu thập niên 1960, chiến tranh ngày càng khốc liệt. A Lưới trở thành một trong những địa bàn chiến lược quan trọng của cách mạng ở miền Nam. Máy bay Mỹ liên tục ném bom, nhiều bản làng bị tàn phá, đồng bào bị s.á.t h.ạ.i, cuộc sống chìm trong khói lửa.

Chứng kiến những đau thương ấy, chàng trai trẻ A Vai không thể đứng ngoài cuộc. Ông tình nguyện tham gia lực lượng du kích địa phương với mong muốn bảo vệ quê hương và đồng bào mình.

Ban đầu, ông được giao nhiệm vụ liên lạc. Chỉ một năm sau, nhờ sự nhanh nhẹn, gan dạ và tinh thần trách nhiệm cao, ông được tín nhiệm giao làm Tiểu đội trưởng du kích. Trong đơn vị, A Vai luôn là người đi đầu trong mọi nhiệm vụ khó khăn và nguy hiểm nhất. Ông vừa trực tiếp chiến đấu, vừa hướng dẫn đồng đội cách đánh địch, động viên anh em vượt qua s.ợ h.ã.i để trưởng thành trong chiến đấu.

Nhờ sự mưu trí và hiểu rõ địa hình rừng núi, đội du kích do ông chỉ huy liên tiếp lập nhiều chiến công. Chỉ riêng trong năm 1961, ông cùng đồng đội tham gia hơn 20 trận đánh lớn nhỏ, tiêu diệt 32 tên địch, làm bị thương nhiều tên khác và phá hỏng nhiều kế hoạch càn quét của đối phương.

Sang năm 1962, A Vai tiếp tục cùng đồng đội tổ chức nhiều trận phục kích hiệu quả, ngăn chặn các cuộc hành quân của địch, tạo điều kiện để nhân dân yên tâm sản xuất và giữ vững cơ sở cách mạng.

Không chỉ là một chiến sĩ giỏi, ông còn là người vận động quần chúng rất hiệu quả. Ông cùng bà con vót hàng ngàn cây chông bảo vệ bản làng, tổ chức trồng sắn để cung cấp lương thực cho bộ đội và xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân vững chắc giữa đại ngàn Trường Sơn.

Trong số rất nhiều trận đánh, ông nhớ nhất trận ngày 11/7/1963 tại A Ninh. Hôm đó, đang làm rẫy thì nghe tin địch mở cuộc càn quét. Không kịp tập hợp lực lượng, ông một mình mang s.ú.n.g băng rừng đón đầu quân địch.

Khi đến vị trí phục kích trên núi A Sờ, cơn sốt rét rừng bất ngờ ập đến khiến người ông run lên từng cơn. Nhưng quyết tâm chiến đấu không cho phép ông lùi bước. Chờ địch lọt vào tầm bắn, ông siết cò tiểu liên liên tiếp. Sau loạt đ.ạ.n bất ngờ, ba tên địch bị tiêu diệt tại chỗ, số còn lại hoảng loạn tháo chạy, cuộc càn quét bị phá sản.

Một trận đánh khác cũng đi vào ký ức của ông là trận phối hợp cùng người cháu ruột nổi tiếng sau này là Anh hùng Hồ Kan Lịch. Khi biết địch chuẩn bị mở cuộc càn lớn, 12 chiến sĩ phục kích suốt ba ngày ba đêm. Hết sạch lương thực, nhiều người kiệt sức. Nhưng Kan Lịch vẫn quả quyết: “Đ.ó.i cũng đ.á.n.h, k.h.á.t cũng đ.á.n.h”.

Lợi dụng lúc địch sơ hở, cả đội lấy được lương thực của đối phương rồi nhanh chóng trở lại vị trí chiến đấu. Khi quân địch quay về, các mũi phục kích đồng loạt nổ s.ú.n.g khiến chúng thiệt hại n.ặ.n.g n.ề.

Từ những chiến công liên tiếp ấy, cái tên A Vai nhanh chóng lan khắp các bản làng Pa Kô và trở thành biểu tượng cho tinh thần chiến đấu bất khuất của đồng bào miền núi A Lưới.

Năm 1965, những chiến công xuất sắc giúp ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi tuổi đời còn rất trẻ. Cũng trong năm đó, ông được chọn ra Bắc dự Đại hội Chiến sĩ Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn miền Nam.

Đối với Hồ Đức Vai, thời khắc thiêng liêng nhất cuộc đời diễn ra vào lúc 17 giờ ngày 15/10/1965 khi ông lần đầu tiên được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trong buổi trò chuyện, biết ông là người dân tộc thiểu số, Bác ân cần hỏi han rồi căn dặn: “Cháu đã làm cán bộ thì phải học chữ. Có biết đọc, biết viết mới phục vụ đồng bào và cách mạng tốt hơn”.

Trước lời dạy của Bác, chàng trai Pa Kô chân chất xúc động đáp lại rằng ông muốn trở về miền Nam tiếp tục chiến đấu cùng đồng bào và mong một ngày đất nước thống nhất để được đón Bác vào thăm quê hương mình.

Câu trả lời chân thành ấy khiến Bác rất cảm động.

Cũng trong dịp này, Bác Hồ đã đặt cho A Vai cái tên mới là Hồ Đức Vai. Từ đó, ông chính thức mang họ Hồ như một niềm vinh dự lớn lao nhất cuộc đời.

Những năm sau đó, Hồ Đức Vai tiếp tục nhiều lần được gặp Bác. Tổng cộng ông có vinh dự gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tới 5 lần. Mỗi lần gặp, Bác đều ân cần hỏi han, động viên và căn dặn ông phải luôn gần dân, thương dân, học tập không ngừng.

Ông nhớ nhất lời Bác dặn năm 1967:

“Việc gì trái, dù nhỏ nhất cũng phải tránh. Việc gì đúng, dù khó khăn đến đâu cũng phải làm cho bằng được”.

Những lời dạy ấy đã trở thành kim chỉ nam cho toàn bộ cuộc đời ông sau này.

Sau khi trở về quê hương, Hồ Đức Vai vận động đồng bào Pa Kô mang họ Hồ để bày tỏ lòng kính yêu đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ đó, họ Hồ dần trở nên phổ biến trong cộng đồng Pa Kô ở A Lưới và trở thành một nét đẹp văn hóa đặc biệt còn lưu giữ đến hôm nay.

Sau ngày đất nước thống nhất, Hồ Đức Vai tiếp tục cống hiến trên nhiều cương vị khác nhau. Ông từng là Đại biểu Quốc hội nhiều khóa, là Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tham gia nhiều hoạt động xã hội tại địa phương.

Khi nghỉ hưu, ông không chọn cuộc sống an nhàn. Ông dành phần lớn thời gian cho công tác thiện nguyện, chăm lo trẻ em nghèo, nạn nhân chất độc da cam và các gia đình có hoàn cảnh khó khăn ở vùng cao A Lưới.

Dù tuổi đã cao, sức khỏe giảm sút, ông vẫn tích cực tuyên truyền, vận động đồng bào phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và đặc biệt quan tâm đến việc học hành của thế hệ trẻ.

Đối với đồng bào Pa Kô hôm nay, Hồ Đức Vai không chỉ là một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, mà còn là một cây đại thụ của núi rừng Trường Sơn. Cuộc đời ông là minh chứng sống động cho lòng yêu nước, sự trung thành với cách mạng và tình cảm sâu nặng dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Và trong rất nhiều kỷ niệm của cuộc đời mình, ông luôn khẳng định rằng: những lần được gặp Bác Hồ chính là ký ức thiêng liêng, ngọt ngào và hạnh phúc nhất mà ông mang theo suốt cuộc đời.