Hơ Duy Lênh

BÀ NGUYỄN THỊ XA – NGƯỜI GÁNH ĐẠN GIỮ CĂN CỨ RỪNG DÀ NẮNG Ở QUẢNG NGÃI (1950–1954)

Bà Nguyễn Thị Xa, quê ở Sơn Hà (Quảng Ngãi), là một trong những người phụ nữ dân tộc H’rê góp phần giữ vững căn cứ Dà Nắng – căn cứ chiến lược của Liên khu 5 trong kháng chiến chống Pháp. Căn cứ này nằm giữa vùng rừng núi hiểm trở, muốn vào phải vượt nhiều suối sâu, dốc đá dựng đứng. Để duy trì hoạt động chiến đấu, bộ đội cần lương thực và đạn dược được chuyển vào thường xuyên. Đó là lúc vai trò của bà Xa trở nên vô giá.

Từ năm 1950 đến 1954, bà nhận nhiệm vụ gùi đạn và gạo vào căn cứ. Gùi của bà thường nặng từ 20 đến 30 kg, nhưng bà cứ lẳng lặng bước đi như không có gì trên lưng. Người H’rê vốn quen leo núi, nhưng bà Xa lại có kỹ năng đặc biệt: đi nhanh mà gần như không để lại tiếng động. Đó là lý do bà thường được giao nhiệm vụ đi trước trinh sát đường.

Một lần năm 1952, bà đang đưa đạn vào căn cứ thì gặp toán lính Pháp đi tuần. Nếu chạy, chúng sẽ phát hiện dấu vết; nếu trốn, rất có thể sẽ để lại tiếng động. Bà lập tức đặt gùi xuống, giả vờ đang tìm lá thuốc, bình thản hái vài nhánh rồi cười nói bằng tiếng H’rê với lính Pháp. Không hiểu lời nhưng thấy bà tự nhiên, chúng bỏ đi. Khi tiếng bước chân khuất hẳn, bà mới mở gùi kiểm tra đạn rồi tiếp tục đi.

Có những đêm mưa rét, đường núi trơn trượt, bà trượt chân rơi xuống khe đá, gùi đạn lăn theo. Thay vì bỏ lại để bảo toàn tính mạng, bà lần từng chỗ đá sắc, kéo gùi lên rồi chặn đá bằng dây rừng để tránh rơi lần nữa. Khi vào được căn cứ, tay bà rớm máu, đầu gối bầm tím nhưng bà chỉ cười: “Đạn còn thì du kích còn đánh.”

Người chỉ huy căn cứ kể lại: “Cứ mỗi buổi sáng thấy bóng bà Xa từ xa, chúng tôi biết hôm đó có đạn, có cơm, và có thêm niềm tin.”

Sau chiến thắng Điện Biên, bà trở về bản, sống giản dị đến cuối đời. Bộ đội vẫn hay gọi bà là “người H’rê gùi cả chiến khu trên lưng.”