Hồ Kan Lịch – Cánh chim tự do của đại ngàn Trường Sơn

Trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước, vùng đất Thừa Thiên Huế không chỉ được biết đến với những chiến dịch oanh liệt mà còn là nơi sản sinh ra những huyền thoại sống giữa đời thường. Một trong những biểu tượng sáng ngời nhất của tinh thần bất khuất đó chính là Hồ Kan Lịch, người con gái của dân tộc Pa Kô, người đã viết nên câu chuyện không tưởng: bắn rơi máy bay phản lực Mỹ chỉ bằng một khẩu súng trường.

Sinh ra và lớn lên giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, ngay từ khi còn nhỏ, cô bé Kan Lịch đã phải chứng kiến cảnh kẻ thù sát hại đồng bào, giày xéo quê hương. Chính nỗi đau ấy đã thổi bùng lên ngọn lửa căm thù giặc sâu sắc, khiến cô không còn biết sợ hãi cái chết, chỉ một lòng muốn đi đánh giặc để giải phóng bản làng. Tuy nhiên, con đường đến với cách mạng của cô không hề bằng phẳng. Khi Kan Lịch quyết định tham gia chiến đấu, mẹ cô đã kịch liệt ngăn cản vì sợ con gái chịu cảnh hy sinh, tàn phế, không người lấy làm vợ. Bằng ý chí sắt đá, cô gái trẻ đã khẳng khái tuyên bố: "Gia đình không cho đi tôi cứ đi. Không ai lấy thì thôi. Không cần chồng con gì".

Bắt đầu từ nhiệm vụ giao liên, đến năm 1961, Kan Lịch chính thức gia nhập đội nữ du kích địa phương. Với bản tính gan dạ và thông minh, mới 19 tuổi, cô đã được tin tưởng giao trọng trách Huyện đội phó, chỉ huy đội du kích Hồng Bắc với 160 chị em. Trong mắt đồng đội, Kan Lịch không chỉ là một người chỉ huy mà còn là một tấm gương sáng về sự gương mẫu. Bà luôn tâm niệm: "Nếu nói mà không làm, chị em không tin. Ví dụ khi tấn công đồn địch, tôi cầm súng đi trước, chị em nối bước theo sau". Có những trận đánh kéo dài ba ngày đêm giữa rừng sâu, bụng đói cồn cào chỉ có củ sắn, củ mài, Kan Lịch đã một mình đột nhập vào đồn địch để lấy cơm về tiếp tế cho chị em, giữ vững ý chí quyết chiến đến cùng.

Chiến công lẫy lừng nhất, đưa tên tuổi Hồ Kan Lịch vào sử sách, diễn ra vào năm 1964. Lúc bấy giờ, quân Mỹ huy động lực lượng lớn đổ bộ lên A Lưới nhằm quét sạch căn cứ cách mạng. Kan Lịch nhận nhiệm vụ chỉ huy một tổ du kích gồm 6 chị em tập kích máy bay tại sân bay A Lưới. Khi cấp trên giao chỉ tiêu phải bắn rơi một chiếc máy bay trong vòng một tháng, dù biết là nhiệm vụ cực kỳ khó khăn, cô vẫn quyết tâm: "Theo tôi có cách. Sẽ rơi thôi".

Và điều kỳ diệu đã xảy ra. Bằng khẩu súng trường thô sơ, với sự kiên trì và tính toán chuẩn xác, Hồ Kan Lịch đã bắn hạ một chiếc máy bay chở tới 60 tên địch. Đây là chiếc máy bay Mỹ đầu tiên bị bắn rơi trên bầu trời phía Tây Thừa Thiên Huế. Ngay cả chính bà cũng không thể ngờ rằng vũ khí thô sơ lại có thể chiến thắng được công nghệ hiện đại của kẻ thù: "Mình không ngờ một khẩu súng trường mà bắn rơi được máy bay". Trong suốt cuộc đời binh nghiệp, bà đã chỉ huy đánh 49 trận lớn nhỏ, bắt sống 2 giặc Mỹ và tiêu diệt 150 tên địch. Với những thành tích xuất sắc đó, năm 1967, khi vừa tròn 25 tuổi, Hồ Kan Lịch vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành nữ anh hùng đầu tiên của dân tộc Pa Kô.

Đối với Hồ Kan Lịch, niềm vinh dự lớn nhất cuộc đời không phải là những tấm huân chương mà là bảy lần được gặp Bác Hồ. Trong lần gặp đầu tiên vào năm 1968, khi được ra Hà Nội, bà đã vô cùng xúc động khi nghe Bác khen ngợi là người con gái dũng cảm, kiên trung. Bác đối xử với bà như con cháu trong nhà, tặng bà chiếc đồng hồ đang đeo tay và một chiếc đài bán dẫn để bà nghe tin tức miền Nam.

Trong những lần gặp gỡ đó, có một lời dặn của Bác đã trở thành kim chỉ nam cho cả cuộc đời bà: "Làm Anh hùng khó lắm, nhưng giữ được Anh hùng còn khó hơn. Cháu phải cố gắng làm tốt mọi công việc của mình để phát huy tác dụng của một nữ anh hùng, đừng thỏa mãn và dừng tại chỗ". Lời dạy ấy đã theo bà suốt những năm tháng chiến tranh và cả khi hòa bình lập lại. Dù được đề nghị đi nước ngoài học tập, bà vẫn từ chối vì chỉ muốn được đi học trong nước và sớm trở về miền Nam tiếp tục chiến đấu cùng đồng bào.

Sau khi đất nước thống nhất, Anh hùng Hồ Kan Lịch trở về công tác tại Ban chỉ huy quân sự huyện A Lưới cho đến khi nghỉ hưu. Trở về với cuộc sống đời thường bên con đường Hồ Chí Minh lịch sử, bà vẫn giữ nguyên phẩm chất "đảng viên đi trước". Bà tích cực vận động bà con dân bản lên nương rẫy, xóa bỏ hủ tục, xây dựng đời sống mới ấm no. Với bà, việc giữ gìn danh hiệu Anh hùng chính là sống chan hòa, tận tụy giúp đỡ nhân dân mỗi khi gặp khó khăn.

Hiện nay, ở tuổi 80, nữ anh hùng Hồ Kan Lịch đang sống vui vầy bên gia đình và con cháu. Trong căn nhà khang trang của bà, bàn thờ Bác Hồ luôn được đặt ở vị trí trang trọng nhất. Mỗi dịp Tết đến, bà đều làm cơm cúng Bác như một người thân trong gia đình. Ánh mắt bà vẫn sáng ngời niềm tự hào khi nhìn thấy quê hương A Lưới đổi thay, thấy con em người Pa Kô được đi học, trở thành bác sĩ, kỹ sư.

Câu chuyện về Hồ Kan Lịch không chỉ là một trang sử vàng về chiến công quân sự, mà còn là bài học sâu sắc về sự hy sinh và ý chí giữ gìn phẩm chất cao quý của người chiến sĩ cách mạng. Bà mãi mãi là "như cành hoa sim" thắm tươi giữa núi rừng Trường Sơn, là biểu tượng trường tồn của lòng yêu nước và tinh thần tự cường dân tộc.