HỒ SƠ CHỨNG TÍCH CHIẾN TRANH – HÀNH TRÌNH TRỞ VỀ VÀ NHỊP CẦU HÒA GIẢI

Hơn nửa thế kỷ sau khi chiến tranh lùi xa, những cuốn sổ tay, nhật ký và hồ sơ cá nhân bị quân đội Mỹ thu giữ trên chiến trường Việt Nam đang trải qua một hành trình trở về đầy cảm động. Lễ trao trả “Hồ sơ chứng tích chiến tranh” diễn ra tại Hà Nội nhân kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Hoa Kỳ đã mang đến những cuộc hội ngộ thiêng liêng. Những kỷ vật do cựu binh Mỹ và Trung tâm Việt Nam (Đại học Công nghệ Texas) lưu giữ bao năm qua không chỉ giúp phục dựng lịch sử mà còn xoa dịu nỗi đau của hàng trăm gia đình liệt sĩ.

Mỗi tập hồ sơ trở về là một câu chuyện thấm đẫm nước mắt và niềm tự hào. Cuốn sổ tay của Chính trị viên Lê Thanh Hải bị thu giữ năm 1972 đã lưu giữ danh sách 112 chiến sĩ Trung đoàn 88 hy sinh trong trận Câu Nhi (Quảng Trị). Tập hồ sơ của dũng sĩ đặc công Vũ Minh Khoa tái hiện hình ảnh một người lính dũng cảm 5 lần nhận danh hiệu "Dũng sĩ giao thông", trực tiếp đánh chìm nhiều tàu chiến Mỹ lớn trước khi hy sinh năm 1970. Hay hồ sơ của Trung đội trưởng Trần Huy Liệu giúp sửa lại những thông tin sai lệch trên giấy báo tử, giúp gia đình tìm lại đúng quê quán của người cha đã khuất. Ngoài ra, những cuốn sổ tay quân khí của Nguyễn Tiến Diệp, sổ ghi chép kỹ thuật của Lê Hồng Sơn, hay các báo cáo trận đánh của Đỗ Văn Mỡ... đã trở thành manh mối quý giá để xác định tọa độ trận đánh và quy tập hài cốt liệt sĩ.

Ý nghĩa lớn lao của sự trở về này còn nằm ở tinh thần hòa giải giữa hai quốc gia. Những cựu binh Mỹ từng ở bên kia chiến tuyến như Tiến sĩ Ronald Milam, hay những người dành hàng chục năm sống tại Việt Nam để giúp đỡ nạn nhân chiến tranh như Chuck Searcy, Mike Boehm, Susan Hammond... đã và đang tích cực đóng góp vào quá trình khắc phục hậu quả bom mìn, chất độc da cam. Việc thế hệ trẻ hai nước cùng bắt tay số hóa kỷ vật và tìm kiếm thông tin liệt sĩ đã biến những chứng tích chiến tranh đau thương năm xưa thành nhịp cầu hòa bình, xây dựng tương lai.