HỒ THỊ CÚC – KÝ ỨC KHÔNG NẰM LẠI DƯỚI THỜI GIAN

Thời gian là thứ có thể làm thay đổi rất nhiều điều. Những ngôi nhà cũ có thể không còn, những con đường có thể được mở rộng, những thế hệ con người có thể thay thế nhau. Nhưng có những ký ức càng đi qua thời gian lại càng trở nên sâu đậm. Hồ Thị Cúc là một trong những ký ức như thế. Chị hy sinh ngày 24/7/1968 tại Ngã ba Đồng Lộc, khi mới 24 tuổi. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Một khoảng thời gian đủ dài để một đứa trẻ sinh năm 1968 trở thành người lớn tuổi. Nhưng câu chuyện về Hồ Thị Cúc vẫn còn được kể. Vì sao? Bởi ký ức về chị không chỉ nằm trong một gia đình. Nó nằm trong ký ức của một quê hương, một địa danh và một dân tộc. Hồ Thị Cúc là người con của Sơn Bằng, Hương Sơn. Chị tham gia thanh niên xung phong năm 1965 và trưởng thành trong những năm tháng chiến tranh. Đến năm 1967, chị cùng Võ Thị Tần được kết nạp Đảng và sau đó Cúc được giao nhiệm vụ Tiểu đội phó Tiểu đội 4. Những dấu mốc ấy cho thấy cuộc đời chị đã gắn với những biến chuyển của đất nước. Nhưng điều khiến người ta nhớ nhất lại là ngày cuối cùng của chị. Ngày 24/7/1968, mười cô gái ra mặt đường làm nhiệm vụ. Trận bom thứ 15 trong ngày đánh xuống Đồng Lộc và cả mười người hy sinh. Sau đó, đồng đội tìm kiếm. Chín người được tìm thấy trước, Hồ Thị Cúc được tìm thấy sau. Câu chuyện tìm kiếm ấy đã được ghi lại bằng thơ. “Cúc ơi!” đã giúp một cái tên tiếp tục sống trong ký ức văn hóa của đất nước. Nhưng ký ức về chị không chỉ nằm trong thơ. Nó còn nằm ở chính Ngã ba Đồng Lộc. Khu di tích hôm nay là một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cho các thế hệ. Những người đến đây có thể tìm hiểu về mười cô gái, về những lực lượng đã chiến đấu và phục vụ chiến đấu, về những năm tháng tuyến đường bị đánh phá. Trong không gian ấy, Hồ Thị Cúc không còn là một cái tên xa lạ. Chị trở thành một phần của lịch sử được kể lại bằng hình ảnh, hiện vật và những câu chuyện. Điều đáng quý nhất là mỗi thế hệ lại tìm thấy ở câu chuyện của chị một ý nghĩa mới. Với người từng sống trong chiến tranh, đó là ký ức về đồng đội. Với thế hệ sau, đó là bài học về lòng dũng cảm. Với học sinh hôm nay, đó có thể là bài học về trách nhiệm, tình bạn và tình yêu quê hương. Vì vậy, ký ức về Hồ Thị Cúc không đứng yên. Nó tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Mỗi người kể lại câu chuyện sẽ đặt vào đó một sự cảm nhận riêng, nhưng điều cốt lõi vẫn không thay đổi: chị là một người trẻ đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Có lẽ điều đáng sợ nhất đối với những người đã hy sinh là bị lãng quên. Nhưng với Hồ Thị Cúc, điều đó đã không xảy ra. Tên chị vẫn được nhắc đến. Quê hương chị vẫn được nhớ đến. Đồng đội chị vẫn được gọi tên. Và tiếng “Cúc ơi!” vẫn còn vang trong câu chuyện về Đồng Lộc. Thời gian có thể đưa chúng ta đi rất xa khỏi năm 1968. Nhưng lịch sử cho phép chúng ta quay trở lại. Chỉ cần một cái tên, một địa danh hoặc một câu chuyện. Với Hồ Thị Cúc, đó là Sơn Bằng, là Ngàn Phố, là Đồng Lộc và là tiếng gọi “Cúc ơi!”. Ký ức ấy không nằm lại dưới thời gian. Nó đi cùng thời gian.