HỒ THỊ TỎ -Người mẹ Cù Lao Phố làm giao liên và nuôi giấu cán bộ

Cù Lao Phố nằm giữa sông Đồng Nai, gần thị xã Biên Hòa và nhiều đồn bốt. Trong kháng chiến, đây vừa là vùng bị kiểm soát, vừa có nhiều “lõm” chính trị và cơ sở bí mật. Người dân dùng tín hiệu để báo động khi lực lượng đối phương rời đồn, nuôi giấu cán bộ trong nhà và chuyển tài liệu giữa nội ô với căn cứ. Một người mẹ có vẻ ngoài bình dị có thể trở thành mắt xích quan trọng của mạng lưới giao liên.

Hồ Thị Tỏ sinh năm 1900 tại Hiệp Hòa. Người con duy nhất sống đến tuổi trưởng thành là Hồ Văn Răng. Sau Cách mạng Tháng Tám, anh tham gia Thanh niên Tiền phong rồi dân quân du kích. Mẹ Tỏ ủng hộ gạo, thức ăn để lực lượng luyện tập, cùng người dân làm nhiệm vụ “gác bẹo”, dùng tín hiệu báo an toàn hoặc báo động khi có càn quét. Khi con hoạt động ở căn cứ Bình Đa, bà và con dâu vượt sông tiếp tế.

Sau năm 1954, nhà của Mẹ tiếp tục là cơ sở nuôi giấu cán bộ. Bà làm giao liên cho cán bộ huyện, mang thư từ, công văn và tài liệu tới các điểm cần thiết. Có lần bà vận chuyển một giỏ súng đạn từ căn cứ về Hiệp Hòa mà không bị phát hiện. Đầu năm 1969, Mẹ còn che giấu một tổ đặc công nước trong hầm bí mật. Cuộc đời Mẹ cho thấy đóng góp của người dân ở vùng đô thị – ven đô được thực hiện qua những việc nhỏ nhưng kéo dài và đầy nguy hiểm.

Sự kiện tiêu biểu là hoạt động giao liên của Mẹ Hồ Thị Tỏ. Bà có dáng vẻ hiền lành, làm việc ruộng đồng như nhiều phụ nữ khác, nên có thể đi lại mà ít gây chú ý. Lợi thế ấy được sử dụng để chuyển tài liệu từ căn cứ vào cơ sở nội ô. Mỗi chuyến đi đòi hỏi nhớ đường, giữ bình tĩnh khi bị hỏi và tuyệt đối không để lộ người giao hoặc người nhận.

Khi đưa một giỏ súng đạn về Hiệp Hòa, bà không chỉ đối diện nguy cơ bị bắt mà còn có thể làm lộ cả mạng lưới. Việc hoàn thành nhiệm vụ cho thấy sự mưu trí, nhưng câu chuyện cũng nhấn mạnh vai trò của quần chúng: hàng trăm cơ sở cùng tạo thành môi trường bảo vệ cán bộ. Mẹ là một cá nhân tiêu biểu trong “đại dương” nhân dân ấy.