Hồ Tùng Mậu

Đồng chí Hồ Tùng Mậu là người có công rất lớn đối với cách mạng Việt Nam nói chung và quá trình vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng. Ông là một trong những người đầu tiên tự nguyện dấn thân theo con đường cách mạng vô sản và sớm có những cống hiến to lớn cho Đảng và Nhà nước cách mạng Việt Nam.

1. Chuẩn Bị Các Điều Kiện Cốt Yếu Để Thành Lập Đảng

Theo Tiến sĩ sử học Phạm Minh Thế (Khoa Lịch sử và Văn hóa, Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội), để thấy được vai trò của đồng chí Hồ Tùng Mậu trong việc chấm dứt tình trạng phân tán lực lượng cách mạng và tạo tiền đề cho sự ra đời của Đảng, phải hiểu được những hoạt động và đóng góp của ông trước khi Đảng được thành lập vào đầu năm 1930.

Về mặt tổ chức và nhân sự:

• Năm 1923: Ông cùng Lê Hồng Sơn sáng lập tổ chức chính trị yêu nước Tâm tâm xã tại Quảng Châu.

Về mạng lưới liên lạc và đào tạo cán bộ:

• Thiết lập các tuyến giao thông liên lạc huyết mạch: Đồng chí Hồ Tùng Mậu trực tiếp thiết lập và vận hành tuyến liên lạc từ Phì Chịt – U Đon Na Khon – Pạc Hin Du – Lào – Hà Tĩnh – Nghệ An – Hà Nội, kết nối với tuyến của Lê Hồng Sơn (Hà Nội – Hải Phòng – Móng Cái – Đông Hưng – Quảng Châu), hoặc trực tiếp đưa người sang bằng đường biển. Cuối năm 1925, sau khi được Nguyễn Ái Quốc và Hồ Tùng Mậu giác ngộ, đồng chí Nguyễn Lương Bằng được giao thiết lập tuyến thứ 3 (Hải Phòng – Hồng Kông – Quảng Châu). Qua hệ thống này, ông thực hiện nhiệm vụ quan trọng là liên lạc về nước, chắp mối, vận động và đưa các thanh niên ưu tú sang Trung Quốc đào tạo.

Nhận định của TS Phạm Minh Thế: Đồng chí Hồ Tùng Mậu đã trực tiếp tham gia chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cốt yếu cho sự ra đời của một chính đảng: tư tưởng, chính trị, tổ chức và nguồn nhân lực cán bộ cốt cán. Chính uy tín và ảnh hưởng rất lớn trong Tổng bộ và đối với toàn thể hội viên đã tạo cơ sở cho những đóng góp lớn của ông sau này.

2. Nỗ Lực Xóa Bỏ Mâu Thuẫn, Gìn Giữ Sự Đoàn Kết Trong Đảng

Uy tín của đồng chí Hồ Tùng Mậu được khẳng định rõ nét khi vào tháng 5/1929, tại Đại hội lần thứ nhất của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, dù đang bị chính quyền Trung Hoa Dân quốc bắt giam, ông vẫn được Đại hội bầu làm một trong 7 ủy viên chính thức của Tổng bộ Hội.

Tháng 7/1929, sau khi ra tù và sang Hồng Kông hoạt động, nhận thấy sự phân liệt của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên cùng sự mâu thuẫn gay gắt giữa hai tổ chức mới thành lập trong nước là Đông Dương Cộng sản Đảng và An Nam Cộng sản Đảng, ông đã có những hành động quyết đoán:

• Viết thư kêu gọi hợp nhất: Ông cùng Lê Hồng Sơn và Lê Duy Điếm viết nhiều thư kêu gọi các tổ chức xóa bỏ hiềm khích để thành lập một chính đảng duy nhất lãnh đạo cách mạng.

3. Vai Trò Phục Vụ Tại Hội Nghị Thành Lập Đảng Năm 1930

Khi Nguyễn Ái Quốc triệu tập Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản tại Hồng Kông, đồng chí Hồ Tùng Mậu cùng đồng chí Lê Hồng Sơn đã:

• Trực tiếp tổ chức đón tiếp, sắp xếp chỗ ở và địa điểm họp bảo mật cho các đại biểu.