HỒ TÙNG MẬU – NGƯỜI CÁN BỘ DÀNH HƠN 30 NĂM CHO CÁCH MẠNG

1. Một người con xứ Nghệ sớm mang nặng nỗi nước

Hồ Tùng Mậu, tên thật là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15/6/1896 tại Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Ông xuất thân trong một gia đình và quê hương có truyền thống yêu nước, nơi đã sản sinh nhiều nhân vật quan trọng của phong trào đấu tranh đầu thế kỷ XX.

Từ khi còn trẻ, Hồ Tùng Mậu đã quan tâm đến vận mệnh đất nước. Ông không muốn chấp nhận cảnh nước mất, dân chịu ách thuộc địa nên tìm đến các phong trào yêu nước.

Ban đầu, ông chịu ảnh hưởng của những chí sĩ theo khuynh hướng yêu nước đầu thế kỷ XX. Sau đó, quá trình hoạt động ở nước ngoài đưa ông đến với Nguyễn Ái Quốc và con đường cách mạng vô sản.

2. Từ Quảng Châu đến Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên

Hồ Tùng Mậu sang Trung Quốc và hoạt động tại Quảng Châu. Tại đây, ông gặp Nguyễn Ái Quốc và được trực tiếp đào tạo, huấn luyện.

Năm 1925, khi Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên được thành lập, Hồ Tùng Mậu trở thành một trong những thành viên quan trọng của tổ chức. Ông tham gia công tác tổ chức, huấn luyện và xây dựng lực lượng.

Quảng Châu khi đó giống như một “trạm trung chuyển” của phong trào cách mạng Việt Nam. Thanh niên yêu nước từ trong nước sang đây, được đào tạo rồi trở về xây dựng cơ sở. Hồ Tùng Mậu là một trong những người trực tiếp góp sức cho quá trình đó.

Ông cũng là người có quan hệ hoạt động mật thiết với nhiều cán bộ cùng thời, trong đó có Lê Hồng Sơn và Lê Hồng Phong.

3. Những năm tháng tù đày

Năm 1931, Hồ Tùng Mậu bị mật thám Pháp bắt tại Thượng Hải và giải về Việt Nam. Ông bị kết án tù chung thân.

Những năm sau đó là một trong những chặng đường khắc nghiệt nhất của cuộc đời ông. Ông lần lượt bị giam tại Hỏa Lò, Kon Tum và Buôn Ma Thuột. Từ năm 1933 đến năm 1941, ông trải qua nhiều nhà tù thuộc địa.

Nhưng tù đày không làm ông từ bỏ con đường đã lựa chọn. Trong nhà tù, các chiến sĩ cách mạng tìm cách duy trì tổ chức, học tập lý luận, tuyên truyền và đấu tranh chống chế độ lao tù.

Hồ Tùng Mậu cũng trưởng thành thêm qua những năm tháng ấy. Đến khi được trả tự do, ông vẫn tiếp tục tìm cách liên lạc với tổ chức cách mạng.

4. Trở lại hoạt động khi thời cơ giải phóng đến gần

Sau khi ra tù năm 1941, Hồ Tùng Mậu tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng. Đây là thời kỳ tình hình thế giới thay đổi nhanh chóng, Chiến tranh thế giới thứ hai ngày càng lan rộng và phong trào giải phóng dân tộc ở Việt Nam bước vào giai đoạn chuẩn bị mới.

Ông tham gia công tác chuẩn bị lực lượng cho Tổng khởi nghĩa. Những cán bộ từng trải qua nhà tù như Hồ Tùng Mậu có vai trò quan trọng trong việc nối lại tổ chức, xây dựng cơ sở và tập hợp lực lượng.

Đến Cách mạng tháng Tám năm 1945, ông đã có hơn hai mươi năm hoạt động. Từ một thanh niên yêu nước ở Nghệ An, ông trở thành một cán bộ cách mạng giàu kinh nghiệm.

5. Sau ngày độc lập: từ người cách mạng trở thành cán bộ nhà nước

Sau Cách mạng tháng Tám, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời nhưng phải đối mặt với vô vàn khó khăn. Thực dân Pháp quay trở lại xâm lược, chính quyền cách mạng còn non trẻ, đất nước vừa giành độc lập đã phải bước vào cuộc chiến đấu mới.

Hồ Tùng Mậu được giao nhiều trọng trách. Ông từng làm Chính ủy Chiến khu 4, Giám đốc Tổng Chính trị, Tổng Thanh tra Chính phủ và giữ nhiều nhiệm vụ trong công tác mặt trận.

Ở mỗi vị trí, ông đều phải giải quyết những công việc khác nhau. Nếu trong thời kỳ bí mật, nhiệm vụ của ông là xây dựng tổ chức và giữ liên lạc, thì trong kháng chiến, ông phải tham gia xây dựng chính quyền, quân đội và hệ thống quản lý nhà nước.

Đặc biệt, trên cương vị Tổng Thanh tra Chính phủ, ông tham gia đặt những nền móng đầu tiên cho công tác thanh tra của Nhà nước cách mạng.

6. Người cán bộ của công tác mặt trận

Hồ Tùng Mậu cũng có đóng góp quan trọng trong công tác đoàn kết dân tộc. Ông tham gia lãnh đạo và xây dựng các tổ chức mặt trận trong những năm kháng chiến chống Pháp.

Ngày 29/5/1946, Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam, gọi tắt là Liên Việt, chính thức thành lập. Đây là một bước quan trọng trong việc mở rộng khối đoàn kết dân tộc.

Trong quá trình xây dựng mặt trận, Hồ Tùng Mậu là một trong những cán bộ có nhiều kinh nghiệm về tổ chức và vận động quần chúng.

Đến Đại hội II của Đảng năm 1951, ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

7. Chuyến công tác cuối cùng

Năm 1951, cuộc kháng chiến chống Pháp đang bước vào giai đoạn quyết liệt. Hồ Tùng Mậu được giao nhiều nhiệm vụ và thường xuyên phải đi công tác giữa các địa phương.

Ngày 23/7/1951, trên đường vào Liên khu IV công tác, máy bay Pháp phát hiện và tấn công đoàn công tác. Hồ Tùng Mậu hy sinh tại khu vực thị trấn Còng, Thanh Hóa. Các nguồn tư liệu địa phương ghi nhận ông hy sinh trong một trận máy bay địch oanh tạc khi đang trên đường làm nhiệm vụ.

Tin ông hy sinh khiến Chủ tịch Hồ Chí Minh vô cùng đau buồn. Người trực tiếp chủ trì tang lễ và viết điếu văn tưởng niệm người đồng chí đã cùng mình hoạt động từ những năm đầu ở Quảng Châu.

8. Hơn 30 năm không ngừng hoạt động

Hồ Tùng Mậu hy sinh ở tuổi 55, sau hơn 30 năm hoạt động cách mạng.

Điều đáng chú ý trong cuộc đời ông là sự liên tục. Từ những năm tháng tìm đường cứu nước, đến Quảng Châu, những năm tù đày, Cách mạng tháng Tám rồi kháng chiến chống Pháp, ông luôn ở trong những thời điểm khó khăn nhất của phong trào.

Ông không chỉ là một nhà hoạt động chính trị mà còn là một người tổ chức, cán bộ mặt trận và cán bộ nhà nước.

Hồ Tùng Mậu không hy sinh trên một chiến trường lớn. Ông ngã xuống trên đường đi công tác, khi đang thực hiện một nhiệm vụ tưởng như bình thường giữa cuộc kháng chiến. Nhưng chính những chuyến đi như vậy đã nối liền các khu vực của chiến khu, duy trì hoạt động của chính quyền và phục vụ cuộc kháng chiến.

Câu chuyện của ông nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những trận đánh vang dội. Lịch sử còn được tạo nên bởi những cán bộ dành cả cuộc đời cho những công việc tổ chức, xây dựng và phục vụ nhân dân trong những năm tháng khó khăn nhất.