Hồ Tùng Mậu - Người chiến sĩ cộng sản tiền bối, ngọn lửa bất diệt soi đường cách mạng
Trong dòng chảy lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam, có những con người đã sống trọn đời mình cho lý tưởng cách mạng, cống hiến không ngừng nghỉ cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Hồ Tùng Mậu là một trong số những người như thế. Cuộc đời ông là một hành trình đầy gian truân, thử thách nhưng cũng vô cùng vẻ vang, là minh chứng sống động cho tinh thần kiên trung, bất khuất của người cộng sản Việt Nam.
Cội nguồn và chí hướng yêu nước
Hồ Tùng Mậu, tên khai sinh là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15 tháng 6 năm 1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Ông xuất thân trong một gia tộc có truyền thống khoa bảng và yêu nước lâu đời, một vùng đất địa linh nhân kiệt sản sinh ra nhiều anh hùng hào kiệt. Cha ông, cụ Hồ Bá Kiện, là một chí sĩ của phong trào Văn Thân, đã hy sinh trong một vụ vượt ngục tại Lao Bảo vì lòng yêu nước.
Lớn lên trong cảnh đất nước lầm than, chứng kiến sự áp bức tàn bạo của thực dân Pháp, cùng với nỗi đau mất cha, Hồ Tùng Mậu sớm hình thành trong mình lòng căm thù giặc sâu sắc và ý chí quyết tâm cứu dân, cứu nước. Truyền thống gia đình, quê hương và hoàn cảnh đất nước đã hun đúc nên phẩm chất, khí tiết của một nhà cách mạng kiên trung.
Năm 20 tuổi, sau một thời gian dạy học, ông đã rời xa gia đình, tìm đường hoạt động cách mạng. Năm 1919, lấy bí danh Hồ Tùng Mậu, ông cùng các đồng chí khác bí mật xuất dương sang Thái Lan, rồi Trung Quốc, với mục đích tìm đường cứu nước.
Bước ngoặt giác ngộ cách mạng và hành trình tìm đường cứu nước
Tại Thái Lan, Hồ Tùng Mậu tiếp tục hoạt động yêu nước. Năm 1923, ông cùng với đồng chí Lê Hồng Sơn sáng lập tổ chức Tâm Tâm Xã (tức Tân Việt Thanh niên Đoàn). Tổ chức này quy tụ những thanh niên, trí thức yêu nước, nuôi dưỡng khát vọng giành độc lập cho dân tộc. Tuy nhiên, sau một số thất bại và sự hy sinh của Phạm Hồng Thái, Tâm Tâm Xã nhận thấy cần có một đường lối tổ chức và phương pháp đấu tranh đúng đắn hơn.
Bước ngoặt lịch sử đến vào tháng 11 năm 1924, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ Liên Xô về Quảng Châu, Trung Quốc. Tại đây, Nguyễn Ái Quốc đã gặp gỡ và giác ngộ những thanh niên ưu tú trong Tâm Tâm Xã, trong đó có Hồ Tùng Mậu. Dưới sự bồi dưỡng và dìu dắt của Người, Hồ Tùng Mậu và các đồng chí đã dần nhận thức rõ con đường cách mạng vô sản là con đường duy nhất để giải phóng dân tộc.
Năm 1925, Hồ Tùng Mậu đã tích cực tham gia cùng Nguyễn Ái Quốc xây dựng Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Ông trở thành một thành viên chủ chốt, đóng góp quan trọng vào việc phát triển tổ chức và truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin trong phong trào yêu nước. Ông cũng được giới thiệu gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc vào tháng 3 năm 1926, và là một trong những hạt nhân quan trọng trong việc chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.
Con đường gian khổ, bất khuất của người cộng sản
Quá trình hoạt động cách mạng của Hồ Tùng Mậu đầy rẫy những thử thách và nguy hiểm. Từ năm 1927 đến 1929, ông đã ba lần bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam tại Trung Quốc. Sau đó, ông trở về Việt Nam và tích cực tham gia vào việc hợp nhất các tổ chức cộng sản để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930 tại Cửu Long (Hồng Kông).
Do những hoạt động cách mạng tích cực, ông bị chính quyền Hồng Kông bắt giam và trục xuất. Tháng 6 năm 1931, khi vừa đặt chân đến Thượng Hải, ông bị mật thám Pháp bắt và giải về Việt Nam. Ông bị kết án tù chung thân và đã trải qua nhiều nhà tù khét tiếng của chế độ thực dân như Vinh, Lao Bảo, Kon Tum, Buôn Ma Thuột. Bất chấp những đòn tra tấn tàn khốc, sự đày đọa khắc nghiệt, Hồ Tùng Mậu vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản, luôn cổ vũ tinh thần anh em, biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng.
Tháng 3 năm 1945, ông vượt ngục thành công, trở về hoạt động ở vùng Trung Bộ. Sau Cách mạng tháng Tám, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao phó nhiều trọng trách quan trọng như: Chính ủy kiêm Khu trưởng Khu 4, Giám đốc kiêm Chính ủy Trường Quân chính Nhượng Bạn, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Liên khu IV, và đặc biệt là Tổng Thanh tra Chính phủ đầu tiên.
Cuộc đời trọn vẹn cho sự nghiệp cách mạng
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng vào tháng 2 năm 1951, ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Ông đã cống hiến hết mình cho sự nghiệp kháng chiến cứu nước, xây dựng chính quyền cách mạng.
Ngày 23 tháng 7 năm 1951, trên đường đi công tác tại Liên khu 4, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã anh dũng hy sinh do bị máy bay Pháp bắn trúng tại Phố Còng, Thanh Hóa, khi mới 55 tuổi đời. Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông kéo dài hơn 30 năm, trong đó có hơn 14 năm bị giam cầm, đày ải.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vô cùng đau xót trước sự hy sinh của đồng chí Hồ Tùng Mậu. Trong lời điếu văn viết tay, Người đã thể hiện tình cảm sâu nặng dành cho người đồng chí, người anh em thân thiết: "Chú Tùng Mậu ơi! Lòng ta rất đau xót, linh hồn chú biết chăng?... Về tình nghĩa riêng - tôi với chú là đồng chí, lại là thân thiết hơn anh em ruột. Khi hoạt động ở đất khách quê người, khi bị giam ở lao tù đế quốc, khi tranh đấu ở nước nhà... đã bao phen chúng ta đồng cam cộng khổ như tay với chân." Người cũng nhấn mạnh công lao của ông đối với đất nước: "Mất chú, đồng bào mất một người lãnh đạo tận tụy, Chính phủ mất một người cán bộ lão luyện, đoàn thể mất một người đồng chí trung thành và tôi mất một người anh em chí thiết!"
Năm 2008, ông được Nhà nước Việt Nam truy tặng Huân chương Sao Vàng, phần thưởng cao quý nhất, ghi nhận những cống hiến to lớn của ông cho sự nghiệp cách mạng.
Cuộc đời của Hồ Tùng Mậu là một bản hùng ca về lòng yêu nước nồng nàn, ý chí cách mạng kiên cường, và sự hy sinh cao cả vì độc lập, tự do cho dân tộc. Ông mãi là tấm gương sáng cho các thế hệ mai sau noi theo, là biểu tượng của người cộng sản tiền bối, bất khuất, đã hiến dâng trọn đời mình cho Tổ quốc, cho nhân dân.
