Hoa của đá trên dốc mây Trường Sơn

HOA CỦA ĐÁ TRÊN DỐC MÂY TRƯỜNG SƠN

Tháng Bảy, cái nắng oi ả của dải đất miền Trung như nung chín cả những tán lá bàng trước ngõ. Trong căn nhà nhỏ nằm sâu ở một con hẻm tại thành phố Vinh (Nghệ An), mùi hương trầm thoang thoảng quyện cùng mùi trà mạn mộc mạc. Bà Nguyễn Thị Hoa, năm nay bước sang tuổi 78, chậm rãi lần giở cuốn sổ tay đã ố vàng, mép giấy sờn rách theo thời gian. Trong đó, không có những dòng nhật ký sướt mướt, chỉ có những bài thơ chép vội, những tấm ảnh đen trắng mờ nhòe và danh sách những cái tên đồng đội đã nằm lại vĩnh viễn ở tọa độ lửa Trường Sơn.

"Các cô chú thấy tôi già cỗi thế này, chứ trong giấc mơ đêm qua, tôi vẫn thấy mình là con bé Hoa 18 tuổi, bím tóc đuôi sam, vác cuốc chim chạy thục mạng dưới làn mưa bom B52," bà Hoa mở đầu câu chuyện bằng một nụ cười móm mém, nhưng ánh mắt lại xa xăm rực sáng.

Mười tám tuổi và tờ đơn viết bằng máu

Năm 1966, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt nhất, đế quốc Mỹ điên cuồng trút hàng triệu tấn bom đạn nhằm chặt đứt tuyến đường chi viện chiến lược mang tên Bác. Hưởng ứng phong trào "Ba sẵn sàng", cô gái trẻ Nguyễn Thị Hoa khi ấy mới vừa tròn 18 tuổi, đang là lao động chính trong một gia đình thuần nông nghèo.

"Ngày ấy, thanh niên làng tôi náo nức lắm. Ai không được đi bộ đội, không được đi thanh niên xung phong (TNXP) thì coi như là nỗi nhục. Tôi nhỏ con, chưa đủ 40kg, sợ người ta không cho đi nên phải giấu đá vào hai túi quần lúc cân khám sức khỏe. Thậm chí, thằng Thắng cạnh nhà tôi còn trích máu viết tâm thư xin ra chiến trường. Khí thế ngày ấy kỳ lạ lắm, cái chết dường như nhẹ tựa lông hồng trước tiếng gọi của Tổ quốc," bà Hoa nhớ lại.

[Hình ảnh minh họa: Ảnh tư liệu về các nữ thanh niên xung phong đang hăng say đào đất, san lấp hố bom trên tuyến đường Trường Sơn]

Thế rồi, cô thiếu nữ rời quê hương, khoác lên mình màu áo xanh cỏ úa, gia nhập Đội TNXP N75, Tổng đội TNXP Nghệ An. Đơn vị của bà được lệnh hành quân vào làm nhiệm vụ tại ngầm Ta Lê, đèo Phu La Nhích – những địa danh mà chỉ nghe tên thôi đã đủ thấy mùi thuốc súng và sự chết chóc.

Những đóa hoa nở giữa tọa độ chết

Nhiệm vụ của Đội TNXP N75 ngày ấy là đảm bảo thông suốt mạch máu giao thông. Công việc hàng ngày của họ là san lấp hố bom, mở đường, tháo bom nổ chậm và hướng dẫn xe tải vượt trọng điểm.

Bà Hoa kể, ở Trường Sơn ngày ấy, ngày biến thành đêm, đêm biến thành ngày. Ban ngày, giặc Mỹ thả bom cày xới mặt đường đến mức đất đá nát vụn thành thứ bụi đỏ quạch, hễ bước chân xuống là ngập đến đầu gối. Đêm đến, khi tiếng máy bay ngớt, hàng trăm chàng trai, cô gái lại ào ra đường. Bằng cuốc xẻng, quang gánh và đôi bàn tay trần, họ thoăn thoắt san lấp những hố bom sâu hoắm để những đoàn xe xích, xe tải chở đạn dược, lương thực kịp tiến vào Nam trước khi trời sáng.

"Sợ nhất là những quả bom từ trường, bom nổ chậm," giọng bà chùng xuống. "Có những đêm, xe sắp qua mà bom vẫn nằm chình ình giữa đường. Đội cảm tử quân phải mặc áo giáp mây, tay cầm sào nứa buộc cờ trắng để đánh dấu, hoặc trực tiếp dùng dây thừng kéo bom cho nổ. Tôi từng tận mắt thấy cái Hà, tiểu đội phó của tôi, vừa chạy lên cắm cờ tiêu thì một chớp lửa réo lên... Đất đá ập xuống. Khi chúng tôi bới được Hà lên, thân thể em không còn nguyên vẹn, nhưng bàn tay vẫn nắm chặt cán cờ."

Nói đến đây, bà Hoa khóc. Những giọt nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo, đồi mồi. Ở chiến trường, cái chết đến nhanh và bất ngờ đến mức người ta không kịp khóc. Họ chỉ lẳng lặng vuốt mắt cho đồng đội, gói ghém kỹ kỷ vật, rồi lại gạt nước mắt, cầm cuốc xẻng lao ra mặt đường. Bởi họ hiểu, chậm một phút san lấp đường, là tiền tuyến thiếu đi một thùng đạn, một cáng thuốc men.

Khúc vĩ thanh hòa bình và nỗi trăn trở hôm nay

Ác liệt, hy sinh là thế, nhưng thanh xuân ở Trường Sơn không chỉ có máu và nước mắt. Xen giữa những trận bom càn là tiếng hát át tiếng bom. Bà Hoa kể về những đêm trăng sáng hiếm hoi, cả tiểu đội xúm xít quanh chiếc radio rè rè nghe hát Dân ca, chia nhau nửa viên thuốc sốt rét, hay chuyền tay nhau đọc chung một lá thư nhàu nát gửi từ hậu phương.

"Ngày ấy nghèo khổ, thiếu thốn đủ bề, tóc rụng trọc cả đầu vì sốt rét rụng tóc, da xanh như tàu lá chuối. Nhưng chúng tôi thương nhau lạ lùng. Tình đồng chí, đồng đội thiêng liêng và trong trẻo vô ngần. Chỉ cần nghe tiếng hát cất lên dưới những tán lá ngụy trang, là thấy mọi mệt nhọc tan biến, thấy niềm tin vào ngày Bắc Nam sum họp gần hơn bao giờ hết."

Năm 1975, đất nước trọn niềm vui. Những cựu TNXP như bà Hoa trở về đời thường. Người mất, người còn, mang trên mình những mảnh đạn chưa thể gắp ra, hay những di chứng quái ác của chất độc da cam. Bà Hoa trở về, lập gia đình, bươn chải làm đủ nghề từ bán rau, gánh gạch để nuôi các con khôn lớn.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày bà đặt bút viết lá đơn tình nguyện. Tuyến đường Trường Sơn mịt mù khói lửa năm xưa nay đã được trải nhựa thênh thang, trở thành con đường Hồ Chí Minh huyền thoại vắt qua những dãy núi xanh ngắt. Nhưng với những người lính, những TNXP như bà Hoa, Trường Sơn vẫn luôn là một miền ký ức không thể nào phai.

Gấp lại cuốn sổ tay đã sờn cũ, bà Hoa nắm lấy tay tôi, bàn tay của một người mẹ, người bà chai sạn nhưng ấm áp: "Thế hệ các bà, các mẹ đã hy sinh tuổi thanh xuân để giữ gìn từng tấc đất. Bây giờ sống trong hòa bình, các cháu phải nhớ lấy cái giá của tự do. Phải học hành, làm việc sao cho xứng đáng với những người đã nằm lại dưới những hố bom ngày ấy."

Rời khỏi căn nhà nhỏ của nữ cựu TNXP, ngoài trời nắng vẫn chói chang, nhưng trong lòng tôi lại trào dâng một cảm giác bình yên đến lạ. Những người như bà Hoa – họ chính là những đóa hoa của đá, nở rộ kiên cường giữa dốc mây Trường Sơn đầy khói lửa ngày nào, để rồi lặng lẽ tỏa hương, gieo mầm sống cho đất nước ngày hôm nay.