Hoa lửa (301)

Chúng tôi đến thăm đình Tân Trào vào những ngày cả nước đang náo nức kỷ niệm 67 năm Cách mạng tháng Tám, Quốc khánh 29. Đình Tân Trào dựng trên khu đất rộng khoảng 1.000m2 ở thế đất bằng phẳng, thoáng đãng, phía trước đình nhìn ra dòng suối Khuôn Pén, xung quang có rất nhiều cây xanh. Đặc biệt ở đầu phía đông có cây si cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Theo ông Tòn, ngày xưa, việc chọn hướng và địa điểm dựng đình là rất quan trọng vì nó liên quan đến sự bình an, hạnh phúc của cả cộng đồng ở đó. Việc chọn gỗ dựng đình lại càng quan trọng. Gỗ được lấy ngay tại địa phương và phải chọn những cây gỗ to, thẳng, loại gỗ không bị sâu, mọt; cột kèo, xà được bào nhẵn hết sức cẩn thận.

Đình Tân Trào quay về hướng nam (theo nhiều tài liệu ghi chép thì hướng nam là hướng mang lại nhiều may mắn, phúc lành nên các công trình kiến trúc tôn giáo hoặc tín ngưỡng đều chọn hướng này để cất dựng). Trước đây, con đường mòn dẫn vào làng Tân Lập đi qua ngay sát trước đình. Năm 2003, UBND tỉnh Tuyên Quang cho làm con đường mới cách đình khoảng 25m chạy qua trước đình. Cũng như nhiều vùng miền khác, đình Tân Trào được dân làng dựng lên để phục vụ nhu cầu tín ngưỡng, thờ thành hoàng làng và các vị thần sông, thần núi. Đình cũng là nơi vui chơi, hội họp, bàn việc làng của dân. Đình Tân Trào làm bằng gỗ, mái lợp lá cọ, toàn bộ vật liệu của đình đều được làm bằng vật liệu có sẵn của địa phương. Đình gồm một gian, hai chái, gồm hai vì kèo, mỗi vì kèo bốn hàng chân cột (hai cột cái và hai cột quân). Gian giữa có chiều dài gần 9m và rộng hơn 4m; cột cái cao hơn 5m, có đường kính 40-50cm, cột quân cao hơn 3m và có đường kính 30,3cm. Cột cái và cột quân làm theo kiểu thượng thu - hạ thách, cột có hình trụ tròn, bào nhẵn. Tổng số có 4 cây cột cái và 12 cột quân chạy xung quanh đình, vì kèo làm theo kiểu chồng rường giá chiêng (giá chiêng có chạm khắc hoa văn hình mây mác).

Giống với các ngôi đình ở miền xuôi, đình Tân Trào không làm tường che xung quanh, dáng dấp ngôi đình mang nhiều phong cách nhà sàn miền núi. Nội thất trong đình rất đơn giản, không uy nghi như ngôi đình miền xuôi, bàn thờ đặt trên sàn cao sát mái, từ hai cột lửng giữa bắc dầm nối vào cột cái và cột sau để đặt sàn.

Đình Tân Trào không có cánh cửa, không có ngưỡng và bậc tam cấp, để tạo thuận lợi cho việc đi lên sàn có hai cầu thang để hai bên. Tấm bia trong đình ghi lại ngày tháng năm dựng đình bằng Hán tự có nội dung “Hoàng triều Khải Định bát niên thập nhất nguyệt nhị thất nhất Ất Hợi nhật tị kiến thụ thượng lương đại cát thịnh vượng tuế thứ Quý Hợi niên trọng đông nguyệt cốc nhật lương khởi càn nguyệt hưởng lợi tinh”. Tạm dịch: “Năm thứ tám của triều Khải Định, mùa đông ngày 21/1/923 thì dựng lại đình. Đó là ngày tốt, đình có hướng tốt vì thế dân chúng được lộc tốt và thịnh vượng”.

Như vậy, có thể nói quy mô của ngôi đình cũng khá lớn so với các ngôi đình khác ở miền xuôi, nhưng về đồ thờ so với đình miền xuôi thì đình Tân Trào có vẻ khiêm tốn hơn. Ngôi đình có phần đơn giản hơn về nghệ thuật điêu khắc, không cầu kỳ trong hệ thống đồ thờ.

Đình Tân Trào mãi mãi ghi nhớ sự kiện trọng đại của lịch sử dân tộc: Quốc dân đại hội Tân Trào, Hội nghị Diên Hồng lần hai trong lịch sử nước ta, thể hiện lòng tin sâu sắc của đồng bào với Đảng, Mặt trận Việt Minh và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, hơn 20 triệu đồng bào trong cả nước nhiệt liệt hưởng ứng lời kêu gọi cứu nước, phát ra từ Tân Trào đã nhất tề đứng lên tổng khởi nghĩa giành thắng lợi trong cả nước, lập chính quyền nhân dân, mở ra một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên độc lập dân tộc, thống nhất và chủ nghĩa xã hội.

Với sự kiện lịch sử trọng đại mà đình Tân Trào may mắn được chứng kiến, nơi đây đã trở thành di tích lịch sử cách mạng điển hình trong cả nước, minh chứng cho một giai đoạn lịch sử cách mạng sôi sục. Đây cũng là nơi diễn ra quốc dân đại hội, bầu ra Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam (tức Chính phủ lâm thời) đánh dấu mốc son chói lọi của lịch sử cách mạng Việt Nam, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á. Có thể khẳng định, ngôi đình là một trong những di tích lịch sử và kiến trúc tiêu biểu nhất trong khu Di tích lịch sử cách mạng Tân Trào.

Cũng như ở khắp các miền trên đất nước những vị thần được thờ ở đình làng thường rất linh thiêng. Người dân tin tưởng cầu khấn để mong cho mình một cuộc sống sung túc, sức khỏe dồi dào. Đình Tân Trào dù cho là di tích lịch sử quốc gia nhưng nó vẫn là ngôi đình của riêng người dân làng Tân Lập về mặt tín ngưỡng, tâm linh. Bất cứ ai từ già, trẻ, lớn, bé trước khi làm một việc gì đó quan trọng hoặc đi đâu xa, hoặc cưới hỏi, ma chay đều ra đình thành kính làm lễ.

Có lẽ, ở bất cứ làng quê nào, chúng ta đều thấy xuất hiện những ngôi đình, đền, chùa... với những vị thần thánh là niềm tin của người dân khi luôn mong mỏi những điều may mắn trong cuộc sống. Đình Tân Trào ở làng Tân Lập cũng vậy. Cũng chưa ai và có lẽ là không ai có thể khẳng định và chứng minh có sợi dây liên hệ nào đó giữa ngôi đình thiêng này và ngôi làng không liệt sĩ kia. Ngay bản thân những cựu chiến binh khi kể lại cho chúng tôi câu chuyện này đều luôn khẳng định, họ lên đường nhập ngũ là vì tiếng gọi thiêng liêng của đất nước. Và, khi cần, họ cũng chẳng ngại việc hy sinh.