Hoa Lửa - Người anh hùng nhỏ tuổi của Pác Bó.
Hoa Lửa - Người anh hùng nhỏ tuổi của Pác Bó.
Trong một ngôi nhà nhỏ ở ngoại ô Sài Gòn những năm gần đây, bà Lan – một giáo viên về hưu – mở chiếc tủ gỗ cũ kỹ. Bên trong là hàng chục cuốn sổ tay dày cộm, bìa đã ngả màu thời gian. Trên mỗi cuốn sổ, bà viết bằng nét chữ nghiêng đều: “Hoa Lửa – Sưu tập câu chuyện lịch sử”.
Bà Lan bảo cháu nội:
“Con ơi, lịch sử không chỉ là những con số và năm tháng trong sách giáo khoa. Lịch sử là những con người bằng xương bằng thịt, là ngọn lửa cháy trong tim họ. Bà gọi đó là Hoa Lửa – những bông hoa rực rỡ nở giữa khói bom, giữa máu và nước mắt, để dân tộc này trường tồn.”
Cháu bà, cậu bé Minh, ngồi xuống nghe bà kể.
Bà Lan chậm rãi lật một trang trong cuốn sổ , trang giấy hơi ố vàng vì thời gian. Trên đầu trang bà viết bằng mực đỏ: Kim Đồng – Người anh hùng nhỏ tuổi của Pác Bó.
“Con nghe bà kể nhé,” bà nói với Minh. “Đây không phải là câu chuyện của một người lớn cầm súng đánh giặc. Đây là câu chuyện của một cậu bé chỉ mới 14 tuổi, nhưng ngọn lửa trong tim cậu ấy đã đủ sáng để soi đường cho cả những cán bộ cách mạng.”
Tên thật của Kim Đồng là Nông Văn Dền (có tài liệu ghi là Nông Văn Dèn), sinh năm 1929 tại thôn Nà Mạ, xã Trường Hà (nay thuộc huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng). Cậu là người dân tộc Nùng, con út trong một gia đình nông dân nghèo.
Cha cậu mất sớm (bị bắt đi phu và không rõ tung tích). Anh trai là Nông Văn Tằng (bí danh Phục Quốc) sớm tham gia cách mạng và sau này hy sinh tại Chợ Đồn, Bắc Kạn. Để anh trai có điều kiện hoạt động, từ năm 12 tuổi, Kim Đồng đã thay anh đi làm phu cho Pháp: chặt cây, trồng cỏ ở đồn Sóc Giang. Dù còn nhỏ, cậu đã phải làm những việc nặng nhọc của người lớn.
Từ năm 1940, phong trào cách mạng lan đến vùng biên giới Cao Bằng. Cậu bé Nông Văn Dền nhanh chóng tiếp xúc với Việt Minh, được giác ngộ và tham gia các hoạt động bí mật.
Cậu bé trở thành Đội trưởng đầu tiên
Tháng 5 năm 1941, tại xóm Nà Mạ, Đội Nhi đồng Cứu quốc (tiền thân của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh ngày nay) được thành lập. Đây là một trong những Đội Nhi đồng Cứu quốc đầu tiên của cả nước.
Trong buổi thành lập, có 5 đội viên đầu tiên. Nông Văn Dền được các bạn bầu làm Đội trưởng và nhận bí danh là Kim Đồng. Lúc ấy cậu mới khoảng 12–13 tuổi.
Kim Đồng rất năng động, thông minh, lanh lợi và dũng cảm. Cậu cùng các đội viên làm nhiều nhiệm vụ quan trọng:
● Làm giao liên, đưa thư, chuyển tài liệu bí mật.
● Đưa đón cán bộ Việt Minh về Pác Bó.
● Canh gác, cảnh giới khi cán bộ họp.
● Vận động thiếu nhi trong làng tham gia phong trào.
● Thậm chí, cậu từng được gặp Bác Hồ khi Bác về nước hoạt động tại Pác Bó.
Dù tuổi còn nhỏ, Kim Đồng luôn hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc. Cậu biết nhiều đường rừng, suối, hang động quanh vùng biên giới, nên rất giỏi luồn lách qua vòng vây của giặc Pháp.
Khoảnh khắc anh dũng hy sinh
Bước sang đầu năm 1943, thực dân Pháp tăng cường khủng bố dữ dội vùng căn cứ Việt Minh Pác Bó – Hà Quảng.
Rạng sáng ngày 15 tháng 2 năm 1943 (11 tháng Giêng âm lịch), tại nhà chị gái cả của Kim Đồng (Nông Thị Nhằm, chồng là Lý Văn Kinh), một cuộc họp quan trọng của lãnh đạo Châu ủy Hà Quảng đang diễn ra. Đây là cuộc họp bí mật của các đồng chí cách mạng chủ chốt.
Kim Đồng được giao nhiệm vụ canh gác, cảnh giới xung quanh.
Khoảng 5 giờ sáng, khi sương mù còn dày đặc, Kim Đồng phát hiện một toán lính Pháp đang bí mật bao vây làng. Chúng lợi dụng sương mù để tiến sát nơi các cán bộ đang họp.
Tình thế cực kỳ nguy hiểm. Nếu để giặc tiến gần hơn, toàn bộ cán bộ có thể bị bắt hoặc tiêu diệt.
Kim Đồng lập tức ra quyết định dũng cảm:
Cậu cử một đội viên khác (Cao Sơn) chạy nhanh về báo cho các đồng chí cán bộ biết để rút lui. Còn bản thân cậu thì chạy ra ngoài, đánh lạc hướng địch.
Cậu chạy ngược chiều, cắt qua sườn đồi, qua suối, cố tình để giặc phát hiện và đuổi theo mình. Kim Đồng hét lớn, chạy mạnh để thu hút toàn bộ sự chú ý của quân Pháp.
Tiếng chó sủa, tiếng chân chạy và cuối cùng là tiếng súng nổ.
Địch nổ súng bắn theo cậu. Tiếng súng ấy cũng chính là tín hiệu báo động cho các cán bộ đang họp. Nhờ đó, các đồng chí kịp thời rút lui an toàn lên núi phía sau nhà.
Còn Kim Đồng… cậu bị trúng đạn khi đang chạy qua suối. Cậu ngã xuống ngay bên bờ suối Lê Nin (thuộc xã Trường Hà, Cao Bằng).
Khi ấy, Kim Đồng vừa tròn 14 tuổi.
Bà Lan ngừng kể một lát, giọng nghẹn lại:
“Con tưởng tượng xem, Minh ạ. Một cậu bé 14 tuổi, thân hình còn nhỏ bé, chân trần chạy giữa rừng núi sương mù, biết rõ mình có thể chết nhưng vẫn chọn hy sinh để cứu các chú, các bác lãnh đạo cách mạng. Đó không phải là dũng cảm thông thường. Đó là Hoa Lửa cháy rực trong một thân xác non nớt.”
Sau này, Nhà nước truy tặng Kim Đồng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (năm 1997). Tên anh được đặt cho rất nhiều trường học, đường phố, công viên, và đặc biệt là tên của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
Khu di tích Kim Đồng được xây dựng ngay tại nơi anh ngã xuống bên suối Lê Nin, trở thành nơi giáo dục truyền thống cho hàng triệu thiếu nhi cả nước.
Minh ngồi im lặng hồi lâu, rồi hỏi nhỏ:
“Bà ơi, nếu là cháu lúc đó, cháu có dám làm như anh Kim Đồng không?”
Bà Lan vuốt tóc cháu, mỉm cười buồn:
“Đó chính là ý nghĩa của Hoa Lửa, con ạ. Không phải ai cũng phải cầm súng hay hy sinh thân mình. Nhưng mỗi chúng ta đều có thể học theo tinh thần của Kim Đồng: dũng cảm, trách nhiệm, và sẵn sàng vì đồng đội, vì dân tộc khi đất nước cần.”
