Hoa nở trên mũi dao: Người dệt lại nhịp đập giữa khói sương

Có những con người sinh ra trong nhung lụa, nhưng lại chọn cách sống giữa máu, mồ hôi và những giọt nước mắt nghẹn ngào của đồng loại. Tôn Thất Tùng là một người như thế. Mang họ "Tôn Thất" – dòng dõi hoàng tộc triều Nguyễn, lẽ ra chàng thanh niên ấy có thể dễ dàng chọn một con đường êm ái, làm một vị quan chức hay một bác sĩ chễm chệ nơi phòng khám vương giả. Thế nhưng, người ta lại thấy chàng sinh viên y khoa ấy tự nhốt mình ngày đêm trong nhà xác của bệnh viện Phủ Doãn.

Mùi formol nồng nặc đến hắt hơi, những cỗ thi thể lạnh lẽo bốc mùi thối rữa không làm chàng chùn bước. Ngày ấy, gan người vẫn là một "vùng cấm địa" của y học thế giới. Gan chứa đầy máu, mềm như một miếng bọt biển khổng lồ. Chạm dao vào là máu tuôn xối xả, bệnh nhân chết vì mất máu trước khi chết vì bệnh. Tôn Thất Tùng không tin vào sự bất lực đó. Hàng đêm, dưới ánh đèn leo lét, ông tỉ mẩn cạo từng chút nhu mô gan của hơn 200 tử thi, kiên nhẫn bóc tách từng nhánh mạch máu li ti. Bàn tay của vị công tử xứ Huế đã phác họa nên sơ đồ tĩnh mạch gan tỉ mỉ đến mức y học phương Tây sau này cũng phải nghiêng mình kính cẩn.

Và rồi, phương pháp "Cắt gan khô" ra đời. Thay vì loay hoay cắt rồi mới cầm máu, ông dùng tay luồn qua nhu mô gan, thắt các mạch máu lại trước khi lưỡi dao lia tới. Những ca mổ gan kéo dài ba, bốn tiếng đồng hồ với đầy rẫy hiểm nguy rình rập, qua tay ông, rút ngắn xuống chỉ còn chưa đầy mười phút. Lưỡi dao của Tôn Thất Tùng đi đến đâu, sự sống được hồi sinh đến đó. Giới y khoa quốc tế kinh ngạc. Những lời mời gọi từ các nước phương Tây dang tay đón ông cùng mức lương khổng lồ.

Nhưng ông từ chối tất cả. Bởi lúc bấy giờ, Tổ quốc đang oằn mình trong đạn bom.

Khép lại những vinh quang chói lọi của y khoa thế giới, bác sĩ Tùng khoác lên mình chiếc áo trấn thủ bạc màu, xách theo tráp dụng cụ phẫu thuật đi thẳng lên chiến khu Việt Bắc. Rừng thiêng nước độc, sương giăng buốt xương. Trong những căn hầm mổ dã chiến tối tăm, vách đất nham nhở, không có ánh đèn mổ không hắt bóng hiện đại. Bác sĩ Tùng đứng đó, dưới ánh sáng lờ mờ từ chiếc đèn pin hay ánh đuốc leo lét, miệt mài cứu chữa những người lính trẻ thịt da nát tươm vì bom đạn. Có những đêm đông giá rét, không có lò sưởi, máu từ vết thương bệnh nhân trào ra dính chặt, đông cứng trên đôi găng tay cao su. Ông vẫn đứng vững như một bức tượng đài tĩnh lặng giữa sự hỗn loạn của chiến tranh, đôi mắt sắc lẹm, đôi tay dứt khoát đưa những nhát dao giành giật mạng sống từ tay tử thần.

Học trò của ông kể lại, giáo sư Tùng trong phòng mổ là một người nghiêm khắc đến đáng sợ. Ông có thể mắng té tát một người phụ tá nếu đưa nhầm dụng cụ, bởi với ông, một tích tắc lơ đễnh trong phòng mổ là một mạng người vĩnh viễn ra đi. Thế nhưng, phía sau sự nóng nảy ấy là một trái tim nhân hậu đến quặn thắt. Người ta từng thấy vị giáo sư đầu ngành ấy đứng lặng lẽ khóc bên giường bệnh của một bệnh nhi nghèo mắc bệnh hiểm nghèo không thể qua khỏi. Người ta thấy ông nhường khẩu phần ăn ít ỏi của mình cho thương binh, tự tay vuốt mắt cho những người lính không kịp chờ đến bình minh hòa bình.

Người đời nhớ về Tôn Thất Tùng như một cây đại thụ, một người thầy của những người thầy, một danh y làm rạng danh nước Việt. Nhưng có lẽ, điều đọng lại sâu sắc nhất không nằm ở những danh hiệu hay tấm huân chương. Cuộc đời ông vĩ đại ở chỗ, giữa hàng vạn lựa chọn êm ấm, ông đã đem tất cả tài hoa và tuổi trẻ của mình đặt cược vào vận mệnh của những con người cần bấu víu lấy sự sống nhất. Lưỡi dao sắc lạnh nhưng trái tim thì luôn rực lửa. Đôi bàn tay phẫu thuật ấy không chỉ cắt bỏ những mầm bệnh, mà còn khâu lại những vết thương xé lòng của cả một thế hệ đi qua chiến tranh.