HỌA SĨ LÊ VĂN ĐỆ (1906-1966)
Ông sinh ngày 24/8/1906 ở quận Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre, trong một gia đình khá giả. Cha ông là Lê Quang Hòe, Cai tổng Minh Đạt, hàm tri huyện. Ông là con thứ mười trong gia đình có 13 anh em. Ông được tiếp thu Nho học, thuở nhỏ học tiểu học tại quê nhà, sau lên Sài Gòn học trung học ở Trường Lasan Taberd. Ông sớm bộc lộ năng khiếu hội họa và học vẽ với họa sĩ Huỳnh Đình Tựu.
Năm 1925, ông thi vào Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương khóa đầu tiên. Trong kỳ thi này có 400 thí sinh khắp nơi về ứng thí và trúng tuyển có 10 người. Sau 5 năm học tập, năm 1930, ông tốt nghiệp với vị trí thủ khoa. Ông giỏi về tranh lụa, sơn dầu và bích họa.
Năm 1931, ông được học bổng sang Pháp học Trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Pháp.
Năm 1933, ông được giải nhì hội họa cuộc thi triển lãm do Hội Nghệ sĩ quốc gia Pháp tổ chức với 3 tác phẩm: Bà thầy bói, Trên sân ga Montparnasse, Thiếu nữ đêm trăng. Tranh ông được triển lãm ở Phòng số 1 cùng với tác phẩm của 5.000 họa sĩ tài năng các nước tại Pháp.
Năm 1934, Bộ Văn hóa Pháp đã mua bức tranh "Trong gia đình" của ông có bố cục mẹ bồng con nằm võng và thêm nhiều nhân vật, đã triển lãm tại Ý và được Bộ trưởng Thương mại Pháp Lamoureux mua về treo ở Bảo tàng Mỹ thuật Luxembourg.
Năm 1936, hai bức bích họa Thánh Mẫu nhân từ (Mater amabillis) và Thánh nữ Madeleine dưới chân Thánh giá của ông được giải nhất tại triển lãm tranh ở Rome (Ý), được Bảo tàng Vatican lưu trữ, trưng bày. Ông từng được mời phụ trách một nhóm 11 kỹ sư và 20 họa sĩ làm nhiệm vụ vẽ, chạm trổ, trang hoàng trong điện Vatican. Công trình do ông chỉ đạo thực hiện được báo chí Ý và nhiều nước đánh giá cao.
Năm 1938, ông về nước sáng tác. Bức tranh Thiếu nữ ngủ ngày của ông nổi tiếng lúc bấy giờ.
Năm 1942, các tác phẩm Rèm thưa, Mẫu tử tiếp tục được đánh giá cao về giá trị nghệ thuật.
Năm 1945, ông phụ trách trang trí lễ đài trong Lễ Tuyên ngôn độc lập tại quảng trường Ba Đình (Hà Nội). Tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn độc lập nổi tiếng, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Năm 1954, ông làm Giám đốc đầu tiên của Trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn. Từ đây, ông tham gia đào tạo nhiều họa sĩ tài năng ở miền Nam. Ông mất ngày 16/3/1966 tại Sài Gòn.
Họa sĩ Lê Văn Đệ thường sáng tác tranh sơn dầu và tranh lụa. Là người am tường văn hóa phương Đông lẫn văn hóa phương Tây, những chủ đề của ông thường là cuộc sống đời thường, dân dã với nét bút mềm mại, óng mượt. Ông còn có những tìm tòi độc đáo như sử dụng chất liệu màu từ tự nhiên thay cho màu hóa học, nhân tạo.
Nhờ vậy, thần thái những tác phẩm hội họa của ông rất tinh tế và có sức hút người thưởng lãm.
Họa sĩ Lê Văn Đệ là người sống bình dị, thích cái đẹp thôn dã, thổi hồn vào những tác phẩm để đời của mình bằng những hình ảnh sinh hoạt đời thường một cách sống động và ý nghĩa. Hiện nay, nhiều Bảo tàng ở Pháp, Ý,... còn trưng bày các tác phẩm hội họa của ông. Tại Bảo tàng Mỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh còn lưu giữ bức tượng chân dung ông.
