Hòa vào sông nước Thạch Hãn
Trương Đình Lan sinh ngày 20/10/1954, tại xã Thạch Văn, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh - một vùng quê nghèo nhưng giàu truyền thống cách mạng. Cha anh là cán bộ, sớm tham gia hoạt động cách mạng, cả cuộc đời gắn với con đường đấu tranh vì độc lập dân tộc. Trong không gian gia đình ấy, Trương Đình Lan lớn lên không chỉ bằng những bữa cơm đạm bạc của làng quê thời chiến, mà bằng ý thức trách nhiệm, lòng yêu nước và tinh thần sẵn sàng hy sinh đã thấm vào máu thịt từ thuở thiếu thời.
HOÀ VÀO SÔNG NƯỚC THẠCH HÃN
Trương Đình Lan sinh ngày 20/10/1954, tại xã Thạch Văn,
huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh - một vùng quê nghèo nhưng
giàu truyền thống cách mạng. Cha anh là cán bộ, sớm tham gia hoạt
động cách mạng, cả cuộc đời gắn với con đường đấu tranh vì độc
lập dân tộc. Trong không gian gia đình ấy, Trương Đình Lan lớn lên
không chỉ bằng những bữa cơm đạm bạc của làng quê thời chiến,
mà bằng ý thức trách nhiệm, lòng yêu nước và tinh thần sẵn sàng hy
sinh đã thấm vào máu thịt từ thuở thiếu thời.
Là người anh trong một gia đình đông con, Trương Đình Lan
sớm mang trên vai bổn phận của người đi trước. Ít nói, trầm lặng
nhưng bền bỉ, anh luôn nhường nhịn, che chở các em, âm thầm lo
toan từ việc nhỏ trong sinh hoạt đến chuyện học hành, tương lai của
các em giữa những năm tháng gian khó. Trong ký ức người thân,
Trương Đình Lan không phải người hay bộc lộ tình cảm, nhưng mọi
suy nghĩ, hành động của anh đều hướng về gia đình. Chính từ tình
thương rất đời ấy, sự hy sinh của anh cho Tổ quốc trở nên tự nhiên,
giản dị mà lớn lao - như một lựa chọn không cần lời giải thích.
Trong ký ức thầy cô và bạn bè Trường THPT Cẩm Bình
Thời niên thiếu, Trương Đình Lan là học trò của thầy Võ Đình
Thường, tại Trường THPT Cẩm Bình. Bạn bè, thầy cô còn nhớ về
anh là một học sinh hiền lành, ít nói, chăm chỉ và lễ phép. Không
ồn ào, không phô trương, nhưng luôn bền bỉ, chuyên cần, sống mực
thước và có ý thức tự giác cao. Ngoài giờ học, anh còn có đôi bàn tay
khéo léo, biết làm mộc, làm gỗ, tự sửa sang đồ đạc trong nhà để đỡ
đần cha mẹ. Sự cần cù, chịu khó và tinh thần sống vì người khác của
Trương Đình Lan đã sớm hiện rõ từ những việc làm thầm lặng ấy.
Năm 1972, Trương Đình Lan tốt nghiệp THPT, khép lại quãng
đời học sinh khi tuổi đời mới mười tám. Niềm vui chưa kịp trọn
vẹn thì đất nước đang ở giai đoạn ác liệt nhất của cuộc kháng chiến
chống Mỹ. Tổ quốc cần những người trẻ, và anh - như bao thanh
niên cùng thế hệ - sẵn sàng rời mái trường, gác lại những ước mơ
riêng để lên đường làm tròn nghĩa vụ thiêng liêng với non sông.
Người chiến sĩ quân y giữa “túi bom, chảo lửa”
Nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ, Trương Đình Lan rời quê Thạch
Văn, qua Kỳ Anh rồi hành quân vào chiến trường Quảng Trị - nơi
được mệnh danh là “túi bom, chảo lửa” của cả nước. Trong quân ngũ,
anh được phân công làm y tá chiến trường. Giữa mưa bom, bão đạn,
anh lặng lẽ chăm sóc, băng bó vết thương cho đồng đội, góp phần níu
giữ sự sống cho những người trực tiếp cầm súng nơi tuyến đầu.
Chiến trường vô cùng thiếu thốn, có những lúc lương thực chỉ
là cám xin từ hậu cần, Trương Đình Lan và đồng đội vẫn chia nhau,
động viên nhau vượt qua gian khổ. Chính trong hoàn cảnh khắc
nghiệt ấy, phẩm chất nhân hậu, tinh thần lạc quan và tình đồng chí
của anh càng bộc lộ rõ. Trương Đình Lan là người âm thầm góp
phần giữ cho đội ngũ chiến đấu không gục ngã trước những thương
đau và mất mát.
Tuổi 18 trôi theo dòng Thạch Hãn
Trong 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, sông
Thạch Hãn trở thành tuyến đường tiếp tế sinh tử của ta. Ban ngày,
mặt sông dậy sóng bởi bom đạn; đêm xuống, nước lại lặng đi, âm
thầm đưa những chuyến đò, chở đạn, chở cả sinh mệnh con người
vượt qua ranh giới sống - chết. Để cắt đứt mạch sống ấy, kẻ thù đã
trút xuống đây hàng vạn tấn bom, biến dòng sông hiền hoà thành
một chiến trường chìm dưới nước.
Trong một lần cùng đơn vị vượt sông làm nhiệm vụ, khi màn
đêm còn phủ kín mặt nước, máy bay địch bất ngờ ập tới. Tiếng bom
xé gió, nước sông dựng đứng. Chiếc bè nhỏ chở anh và đồng đội
trúng bom, tan vào dòng xoáy. Giữa khoảnh khắc sinh - tử mong
manh ấy, Trương Đình Lan đã vĩnh viễn nằm lại dưới lòng sông
Thạch Hãn, khi tuổi đời vừa tròn mười tám - độ tuổi của những ước
mơ còn chưa kịp gọi tên.
Đò lên Thạch Hãn, ơi... xin chèo nhẹ,
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.
Anh hy sinh năm 1972 (Lê Bá Dương(. Không kịp một lời nhắn
gửi, không để lại dấu vết xác thân. Chỉ có dòng sông lặng lẽ khép
lại sau lưng, mang theo tuổi trẻ của một y tá và trả lại bờ bãi một
khoảng trống không gì bù đắp.
Ngày anh ngã xuống, Thạch Hãn vẫn chảy. Dòng sông ấy không
nói gì, nhưng với gia đình, mỗi nhịp nước trôi qua là một nhịp chờ
đợi. Cho đến hôm nay, phần mộ của anh vẫn chưa được tìm thấy.
Không nấm đất xác tín để gọi tên, chỉ có mộ gió - nơi gửi gắm niềm
tin mong manh rằng ở đâu đó, người con trai mười tám tuổi vẫn
được đất trời chở che.
Những giấy tờ, kỷ vật của Liệt sĩ Trương Đình Lan được gia
đình gìn giữ cẩn thận: học bạ, bằng tốt nghiệp, hồ sơ liệt sĩ. Qua
năm tháng, giấy đã ố vàng, chữ đã nhòe, nhưng ký ức thì không
phai. Mỗi lần mở ra là một lần nhắc lại nỗi đau kéo dài - nỗi đau của
sự chia ly không có ngày khép lại.
Cuộc đời Liệt sĩ Trương Đình Lan không để lại nhiều dấu mốc
ồn ào. Anh đi qua đời người như chính dòng Thạch Hãn: lặng lẽ, bền
bỉ, mang trong mình bao lớp phù sa của yêu thương và trách nhiệm.
Từ mái trường Cẩm Bình đến chiến trường Quảng Trị, anh sống
một đời cần cù, tận tuỵ, chọn phần gian khó về mình mà không đòi
hỏi sự ghi nhớ.
Nhớ về anh không chỉ để tri ân một liệt sĩ, mà để tự nhắc mình
sống chậm hơn, sống tử tế hơn với gia đình, có trách nhiệm hơn với
cộng đồng và đất nước. Khi những điều bình dị ấy còn được gìn giữ
và tiếp nối, thì người y tá trẻ nằm lại dưới lòng Thạch Hãn năm nào
vẫn luôn hiện diện - trong dòng sông, trong ký ức, và trong cách
chúng ta lựa chọn sống mỗi ngày.
