Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản: Người Thiếu Niên Bóp Nát Quả Cam Và Lá Cờ Sáu Chữ Vàng Rực Sáng Trời Nam

Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản: Người Thiếu Niên Bóp Nát Quả Cam Và Lá Cờ Sáu Chữ Vàng Rực Sáng Trời Nam

Trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam, hình ảnh người thiếu niên 16 tuổi vì căm giận quân xâm lược mà vô tình bóp nát quả cam trong tay, rồi tự mình chiêu mộ nghĩa binh, giương cao lá cờ thêu sáu chữ vàng "Phá cường địch, báo hoàng ân" đã trở thành biểu tượng rực rỡ nhất cho lòng yêu nước của tuổi trẻ Việt Nam qua mọi thời đại. Đó là Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản — vị tướng trẻ tuổi anh hùng của vương triều nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai (1285).

(Lưu ý nhỏ: Hiện tại trên giao diện này công cụ hiển thị ảnh trực tiếp đang tạm thời không khả dụng, nhưng mình đã đính kèm các mô tả hình ảnh tư liệu và tượng đài chuẩn xác ở cuối bài để bạn thuận tiện tra cứu khi thiết kế bài giảng hoặc trình chiếu).

Quả cam bóp nát tại bến Bình Than (1282)

Theo bộ chính sử Đại Việt sử ký toàn thư, Trần Quốc Toản sinh năm 1267 (Đinh Mão), thuộc dòng dõi tôn thất nhà Trần, được phong tước Hoài Văn Hầu.

Tháng 10 âm lịch năm Nhâm Ngọ (1282), trước nguy cơ 50 vạn quân Nguyên do Thái tử Thoát Hoan chỉ huy chuẩn bị tràn xuống xâm lược Đại Việt, Thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông đã triệu tập vương hầu, bách quan văn võ về bến Bình Than (thuộc vùng sông Lục Đầu, nay thuộc huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh) để mở hội nghị bàn kế sách đánh giặc giữ nước.

Lúc bấy giờ, Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản mới 15 - 16 tuổi. Thấy vận nước lâm nguy, chàng thiếu niên vội vã tìm đến bến Bình Than xin được vào dự bàn việc quân. Tuy nhiên, vì tuổi còn quá nhỏ, lính canh và các quan giữ lễ đã ngăn lại không cho Quốc Toản vào hội nghị.

Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép lại khoảnh khắc lịch sử ấy bằng những dòng ngắn gọn mà hào sảng:

"Vua thấy Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản, Hoài Nhân Vương Kiện đều còn trẻ tuổi, không cho dự bàn. Quốc Toản trong lòng hổ thẹn, phẫn kích, tay cầm quả cam, bóp nát lúc nào không biết."

Khi vua Trần Nhân Tông bước ra, thấy người em họ trẻ tuổi vẫn đứng đợi bên ngoài với gương mặt đỏ bừng vì nhiệt huyết, nhà vua đã ân cần ban cho Quốc Toản một quả cam và khuyên lui về. Vừa ấm ức vì không được bàn việc nước, vừa sục sôi căm giận quân giặc ngạo mạn, trên đường trở về, bàn tay của chàng thiếu niên siết chặt đến mức quả cam nát vụn từ lúc nào không hay.

Lá cờ thêu sáu chữ vàng: "Phá cường địch, báo hoàng ân"

Trở về từ bến Bình Than, Trần Quốc Toản không hề nản chí mà lập tức biến nỗi ấm ức thành hành động. Ông đem hết gia sản của mình ra chiêu mộ những người trai tráng yêu nước, sắm sửa vũ khí, đóng chiến thuyền và ngày đêm luyện tập võ nghệ.

Chẳng bao lâu sau, đội quân riêng của vị tướng thiếu niên đã lên tới hơn 1.000 gia nô và thân thuộc. Đặc biệt, ông đã cho may một lá đại kỳ màu đỏ, trên đó thêu nổi bật sáu chữ vàng lấp lánh:

"PHÁ CƯỜNG ĐỊCH, BÁO HOÀNG ÂN" (Phá giặc mạnh, đền ơn vua)

Lá cờ sáu chữ vàng tung bay đến đâu, hào khí Đông A và tinh thần quyết tử bảo vệ non sông dâng cao đến đó.

Xung trận tuyến đầu và sự hy sinh bi tráng ở tuổi 18 (1285)

Đầu năm 1285, khi đại quân Nguyên - Mông ồ ạt vượt biên giới tràn vào Đại Việt, đội quân trẻ tuổi của Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản không đứng ngoài cuộc mà lập tức xin ra trận, sát cánh cùng đại quân triều đình ở những mặt trận nóng bỏng nhất.

Sử sách ghi nhận, dù tuổi đời còn rất trẻ, khi đối mặt với đạo quân kỵ binh thiện chiến bậc nhất thế giới, Trần Quốc Toản luôn cưỡi ngựa đi đầu trước mũi giáo, hăng hái xông thẳng vào trận địa quân giặc. Nhìn thấy lá cờ sáu chữ vàng phấp phới bay và khí thế dũng mãnh không sợ chết của vị thiếu niên tướng quân, quân Nguyên nhiều phen phải khiếp vía tháo chạy.

Tháng 4 âm lịch năm Ất Dậu (1285), quân dân nhà Trần bước vào cuộc tổng phản công chiến lược. Trần Quốc Toản đã cùng Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải, Hoài Nhân Vương Kiện và tướng Nguyễn Khoái chỉ huy quân sĩ đánh tan nát quân giặc trong các trận đại thắng lịch sử tại Tây Kết, Chương Dương, Hàm Tử, giải phóng kinh thành Thăng Long.

Tiếp đà thắng lợi, Trần Quốc Toản dẫn quân phối hợp cùng Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật truy kích tàn quân của Thái tử Thoát Hoan đang tháo chạy về phía Bắc. Trong một trận quyết chiến ác liệt chặn đường rút lui của giặc trên vùng sông Như Nguyệt (sông Cầu) vào mùa hạ năm 1285, người anh hùng thiếu niên Trần Quốc Toản đã anh dũng hy sinh khi vừa tròn 18 tuổi.

Khi nghe tin Hoài Văn Hầu ngã xuống nơi sa trường, vua Trần Nhân Tông vô cùng thương tiếc, đích thân làm văn tế và truy tặng ông tước Hoài Văn Vương — tước vị cao quý nhất dành cho bậc vương hầu có công lớn với xã tắc.

(Hình tượng của ông sau này đã được nhà văn Nguyễn Huy Tưởng khắc họa bất hủ trong tác phẩm văn học kinh điển "Lá cờ thêu sáu chữ vàng" và đi vào giai điệu quen thuộc của thiếu nhi Việt Nam qua bài hát "Em yêu trường em" hay ca khúc truyền thống Đội Thiếu niên Tiền phong).