HOÀNG CẦM – NGƯỜI TƯ LỆNH QUÂN ĐOÀN 4 TRÊN CÁNH CỬA THÉP XUÂN LỘC VÀ ĐƯỜNG TIẾN VÀO SÀI GÒN

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi những cánh quân của Quân đội nhân dân Việt Nam tiến vào trung tâm Sài Gòn, ở phía Đông thành phố, những người lính Quân đoàn 4 cũng đang hoàn tất chặng đường cuối cùng của một cuộc hành quân kéo dài qua nhiều trận đánh ác liệt.

Người chỉ huy Quân đoàn 4 khi ấy là Thiếu tướng Hoàng Cầm.

Ông không phải là người có mặt đầu tiên tại Dinh Độc Lập. Những chiếc xe tăng của Quân đoàn 2 đã tiến vào dinh lúc 11 giờ 30 phút. Nhưng chỉ ít lâu sau, Hoàng Cầm cùng Bộ tư lệnh Quân đoàn 4 đã có mặt tại nơi từng là trung tâm quyền lực của chính quyền Sài Gòn. Khoảng 13 giờ 30 phút, ông bước vào Dinh Độc Lập. Sau những ngày đêm chiến đấu liên tục, người vị tướng 55 tuổi nhìn thấy nơi mà trong nhiều năm chiến tranh chỉ tồn tại trong những bản đồ tác chiến nay đã trở thành hiện thực.

Ông kể lại sau này:

"13h30 ngày 30/4/1975, khi tôi vào đến dinh Độc Lập, được biết Dương Văn Minh cùng nội các của ông ta từ sáng sớm đến lúc ấy vẫn chưa ăn uống gì. Tất nhiên, họ sợ hãi không dám ngỏ lời. Tôi liền bảo họ: Các ông có thể nhờ người nhà đưa cơm nước và đồ cá nhân cần dùng tới, chứ đói sao chịu nổi..."

Đêm hôm đó, một câu chuyện rất giản dị đã diễn ra ngay tại Dinh Độc Lập. Bộ tư lệnh Quân đoàn 4 đặt sở chỉ huy tại đây. Hoàng Cầm và Hoàng Thế Thiện, Chính ủy Quân đoàn 4, cùng cán bộ, chiến sĩ nằm nghỉ ngay ngoài hiên dinh. Không giường, không màn, không chăn gối. Sau hàng chục năm chiến đấu, ngày mà họ chờ đợi đã đến.

Hoàng Cầm ghi lại:

"Dù đang đói ngủ nhưng tôi không tài nào chợp mắt được. Đã nằm trong Dinh Độc Lập rồi mà tôi cứ ngỡ mình đang mơ!"

Rồi ông kể về đêm đầu tiên của Quân đoàn 4 trong dinh:

"Tôi nhớ hoài kỷ niệm đêm hôm đó. Tôi - Tư lệnh và anh Hoàng Thế Thiện - Chính ủy Quân đoàn 4 cùng nằm trò chuyện và ngủ ngay ngoài hiên dinh Độc Lập. Không mùng mền chiếu gối. Sáng dậy, muỗi đốt đỏ cả người. Chúng tôi đùa, muỗi Sài Gòn kinh quá! Sau này, mỗi lần gặp nhau, anh Thiện cũng hay nhắc lại kỷ niệm ấy. Cả hai cười vang."

Câu chuyện về đêm hôm ấy trở thành một trong những ký ức đặc biệt nhất của người Tư lệnh Quân đoàn 4. Nhưng để có được buổi tối bình yên trong Dinh Độc Lập, Hoàng Cầm và những người lính của ông đã phải đi qua một trong những trận đánh quyết liệt nhất của mùa Xuân 1975: trận Xuân Lộc.

Hoàng Cầm tên khai sinh là Đỗ Văn Cầm, sinh ngày 30 tháng 4 năm 1920 trong một gia đình nông dân nghèo ở Cao Sơn, thuộc huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây trước đây, nay thuộc thành phố Hà Nội. Ông mất lúc 14 giờ 30 phút ngày 19 tháng 8 năm 2013 tại Bệnh viện Quân y 175, Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 93 tuổi.

Ngày sinh của ông cũng chính là ngày 30 tháng 4 – ngày sau này trở thành dấu mốc gắn với cuộc đời quân nhân của ông.

Tuổi thơ của Đỗ Văn Cầm không hề bình yên. Ông sớm mồ côi mẹ, rồi đến năm 12 tuổi thì mất cha. Bốn anh em trong gia đình phải ly tán, mỗi người một nơi. Cậu bé Cầm phải rời quê lên Hà Nội kiếm sống. Một cuộc đời nghèo khó đã đưa ông đến với nhiều công việc khác nhau trước khi bước vào con đường binh nghiệp.

Năm 21 tuổi, Đỗ Văn Cầm đi lính khố xanh cho chính quyền thuộc địa Pháp và được điều lên Lai Châu. Nhưng ông không chấp nhận cuộc đời của một người lính phục vụ chế độ thuộc địa. Ông đào ngũ, rồi tìm đường trở về với phong trào cách mạng.

Tháng 7 năm 1945, ông tham gia Đoàn Thanh niên Cứu quốc Hà Nội. Trong Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia lực lượng Cứu quốc quân Hà Nội và lấy tên mới là Hoàng Cầm. Tháng 2 năm 1947, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Từ đây, cuộc đời Hoàng Cầm gắn chặt với quân đội.

Ông lần lượt trải qua nhiều đơn vị, nhiều chiến trường và nhiều cương vị. Trong Chiến dịch Biên giới Thu - Đông năm 1950, ông là Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209, Đại đoàn 312, trực tiếp chỉ huy đơn vị chiến đấu tại Đông Khê. Những năm sau đó, ông tiếp tục trưởng thành qua các chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, trong đó có Điện Biên Phủ.

Chiến tranh kết thúc năm 1954 nhưng con đường binh nghiệp của Hoàng Cầm vẫn tiếp tục.

Ông lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ chỉ huy quan trọng trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước bước vào giai đoạn quyết liệt, Hoàng Cầm được điều vào chiến trường miền Nam. Tại đây, ông có thời gian dài gắn bó với chiến trường Đông Nam Bộ, nơi sau này Quân đoàn 4 được thành lập và trở thành một trong những lực lượng chủ lực quan trọng trên hướng Đông của chiến trường.

Quân đoàn 4 được thành lập ngày 20 tháng 7 năm 1974. Trong quá trình chiến đấu, đơn vị nhanh chóng trưởng thành và được sử dụng trên những hướng chiến lược quan trọng. Hoàng Cầm được giao làm Tư lệnh Quân đoàn 4, Hoàng Thế Thiện làm Chính ủy. Đến mùa Xuân năm 1975, quân đoàn đã có trong đội hình những đơn vị chủ lực thiện chiến, sẵn sàng tham gia trận quyết chiến chiến lược cuối cùng.

Sau thắng lợi Phước Long đầu năm 1975, tình hình chiến trường thay đổi nhanh chóng. Các thắng lợi liên tiếp ở Tây Nguyên, Huế, Đà Nẵng mở ra một thời cơ chiến lược chưa từng có. Tại Đông Nam Bộ, nhiệm vụ trước mắt của Quân đoàn 4 là đánh vào tuyến phòng thủ phía Đông Bắc Sài Gòn.

Xuân Lộc trở thành địa điểm quyết chiến.

Thị xã Xuân Lộc nằm trên Quốc lộ 1, cách Sài Gòn khoảng 60 km về phía Đông Bắc. Đây là vị trí có ý nghĩa đặc biệt bởi từ Xuân Lộc, các lực lượng có thể tiến theo Quốc lộ 1 hoặc Đường 20 về phía Biên Hòa và Sài Gòn. Phía chính quyền Sài Gòn xây dựng nơi đây thành một tuyến phòng thủ mạnh để ngăn chặn cuộc tiến công từ phía Đông.

Ngày 2 tháng 4 năm 1975, Bộ Tư lệnh Miền quyết định mở cuộc tiến công Xuân Lộc. Nhiệm vụ được giao cho Quân đoàn 4, và Hoàng Cầm được giao trọng trách Tư lệnh chiến dịch.

Ngày 4 tháng 4, tại sở chỉ huy, Hoàng Cầm giao nhiệm vụ cho Sư đoàn 341 phối hợp với Sư đoàn 7 tiến công Xuân Lộc. Báo Quân đội nhân dân còn lưu lại mệnh lệnh của ông:

"Sư đoàn 341 (thiếu Trung đoàn 273) cùng với Sư đoàn 7 tiến công tiêu diệt Sư đoàn 18 và toàn bộ lực lượng địa phương của địch tại thị xã Xuân Lộc."

Năm ngày sau, sáng 9 tháng 4, pháo binh Quân đoàn 4 bắt đầu bắn vào các mục tiêu trong hệ thống phòng thủ Xuân Lộc.

5 giờ 40 phút.

Những trận pháo đầu tiên mở màn cuộc tiến công.

Một giờ sau, bộ binh bắt đầu xung phong. Trong ngày đầu tiên, quân ta chiếm được một phần đáng kể thị xã và khu hành chính tiểu khu. Nhưng phía đối phương nhanh chóng đưa lực lượng tăng viện vào Xuân Lộc. Trận chiến từ đó trở nên đặc biệt ác liệt.

Đây là thời điểm Hoàng Cầm phải đối mặt với một trong những bài toán khó nhất của cuộc chiến.

Quân đoàn 4 đã đánh mạnh nhưng đối phương vẫn giữ được một số vị trí then chốt. Lực lượng tăng viện được đưa vào ngày càng nhiều. Xuân Lộc trở thành nơi tập trung lớn của quân đội chính quyền Sài Gòn nhằm bảo vệ cửa ngõ phía Đông.

Những ngày tháng 4 năm 1975 ở Xuân Lộc là những ngày chiến đấu với cường độ cao. Các đơn vị của Quân đoàn 4 vừa tiến công, vừa phải chống lại các cuộc phản kích, đồng thời tìm cách phá thế phòng thủ của đối phương.

Hoàng Cầm không chỉ phải tính toán việc chiếm thị xã mà còn phải nhìn rộng hơn: Xuân Lộc là một mắt xích trong toàn bộ hệ thống phòng thủ bảo vệ Sài Gòn.

Cuối cùng, sau nhiều ngày chiến đấu, tình hình tại Xuân Lộc thay đổi.

Ngày 20 tháng 4, lực lượng phòng thủ rút khỏi Xuân Lộc. Quân đoàn 4 tiếp tục phát triển lực lượng về phía Tây, tiến theo hướng Biên Hòa và Sài Gòn. Trận đánh tại Xuân Lộc đã mở rộng cửa tiến công từ phía Đông vào hệ thống phòng thủ cuối cùng của chính quyền Sài Gòn.

Nhưng trước mắt Quân đoàn 4 vẫn còn một chặng đường rất dài.

Từ Xuân Lộc, quân đoàn phải tiến nhanh qua Trảng Bom, Hố Nai, Biên Hòa, vượt qua những tuyến phòng thủ cuối cùng để tiến vào Sài Gòn.

Ngày 26 tháng 4 năm 1975, Chiến dịch Hồ Chí Minh chính thức bắt đầu.

Quân đoàn 4 được bố trí ở hướng Đông. Đội hình quân đoàn gồm các Sư đoàn 6, 7, 341 cùng các lực lượng pháo binh, phòng không, tăng thiết giáp và các đơn vị phối thuộc. Tổng quân số khoảng 30.000 người. Hoàng Cầm là Tư lệnh, Hoàng Thế Thiện là Chính ủy.

Từ đây, cuộc hành quân của Quân đoàn 4 diễn ra với tốc độ rất nhanh.

Các đơn vị vừa chiến đấu vừa tiến quân.

Trảng Bom bị đánh chiếm.

Hố Nai được giải phóng.

Biên Hòa trở thành mục tiêu tiếp theo.

Sân bay Biên Hòa – một căn cứ quân sự quan trọng – bị đánh chiếm.

Những tuyến phòng thủ phía Đông Sài Gòn lần lượt bị phá vỡ. Quân đoàn 4 tiến sát thành phố.

Trong những ngày ấy, người lính Quân đoàn 4 gần như không có thời gian nghỉ. Những đoàn xe nối nhau trên đường, pháo binh liên tục cơ động, bộ binh bám sát xe tăng và thiết giáp. Những trận đánh diễn ra liên tiếp trong hành tiến.

Đó là cuộc chạy đua với thời gian.

Bởi Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh đã xác định phải đánh nhanh, tiến nhanh, không để đối phương có thời gian củng cố hoặc tổ chức một tuyến phòng thủ mới.

Đối với Hoàng Cầm, đây cũng là lúc kinh nghiệm của hơn ba mươi năm trận mạc được dồn vào từng quyết định.

Ông từng là người lính khố xanh bỏ hàng ngũ thuộc địa.

Từng là cán bộ cách mạng trong những ngày Cách mạng Tháng Tám.

Từng chiến đấu ở Đông Khê.

Từng trải qua Điện Biên Phủ.

Từng nhiều năm lăn lộn ở chiến trường miền Nam.

Và giờ đây, ông đang chỉ huy một quân đoàn tiến vào trận đánh cuối cùng.

Ngày 30 tháng 4 đến.

Buổi sáng, các cánh quân từ nhiều hướng đồng loạt tiến vào Sài Gòn. Ở hướng Đông, các đơn vị Quân đoàn 4 tiếp tục đánh vào những mục tiêu được giao.

Khoảng 12 giờ 30 phút, một đại đội thuộc Sư đoàn 7 do Chính trị viên Hoàng Cao Đại chỉ huy, với bốn xe tăng dẫn đầu, đã tiến vào Dinh Độc Lập. Tuy nhiên, lực lượng chủ yếu của Quân đoàn 4 vẫn tiếp tục triển khai và tiến vào thành phố theo nhiệm vụ được giao.

Khoảng 13 giờ 30 phút, Hoàng Cầm vào Dinh Độc Lập.

Sau nhiều ngày đêm chiến đấu, trước mắt ông là một khung cảnh khác hẳn chiến trường.

Những người đứng đầu chính quyền Sài Gòn đang ở trong dinh.

Cuộc chiến đã kết thúc.

Nhưng điều khiến Hoàng Cầm nhớ mãi không phải chỉ là việc ông đã bước vào một địa danh từng nằm trong những bản đồ tác chiến. Đó còn là một tình huống rất đời thường.

Ông nhìn thấy Dương Văn Minh và các thành viên nội các từ sáng đến lúc ấy chưa ăn uống.

Hoàng Cầm nói với họ:

"Các ông có thể nhờ người nhà đưa cơm nước và đồ cá nhân cần dùng tới, chứ đói sao chịu nổi..."

Chi tiết ấy được Hoàng Cầm kể lại nhiều năm sau, trong cuộc phỏng vấn với nhà báo Phan Hoàng, được in trong Phỏng vấn tướng lĩnh Việt Nam. Nó cho thấy một lát cắt rất khác của người Tư lệnh trong giờ phút chiến thắng: sau những ngày bom đạn, khi tiếng súng đã ngừng, trước mắt ông không còn là một mục tiêu quân sự mà là những con người đang ở trong một hoàn cảnh lịch sử mới.

Chiều hôm ấy, Quân đoàn 4 tiếp quản Dinh Độc Lập theo kế hoạch. Đến khoảng 17 giờ, lực lượng Quân đoàn 4 vào tiếp quản dinh, trong khi Quân đoàn 2 rút về Thủ Đức.

Đêm xuống.

Một ngày lịch sử đã kết thúc.

Nhưng những người lính Quân đoàn 4 vẫn chưa có giường ngủ.

Sở chỉ huy đặt ngay trong Dinh Độc Lập.

Hoàng Cầm và Hoàng Thế Thiện cùng cán bộ, chiến sĩ nằm nghỉ ngoài hiên.

Không màn.

Không chiếu.

Không gối.

Không có sự chuẩn bị nào cho một đêm nghỉ ngơi trong một dinh thự mà chỉ vài giờ trước còn là nơi đầu não của chính quyền Sài Gòn.

Hoàng Cầm kể:

"Không mùng mền chiếu gối. Sáng dậy, muỗi đốt đỏ cả người. Chúng tôi đùa, muỗi Sài Gòn kinh quá!"

Sau này, mỗi khi gặp nhau, ông và Hoàng Thế Thiện vẫn nhắc lại câu chuyện ấy và cùng cười.

Có lẽ ít ai nghĩ rằng đêm đầu tiên của một vị Tư lệnh tại Dinh Độc Lập sau ngày chiến thắng lại giản dị đến như vậy.

Không có một chiếc giường đặc biệt dành cho vị tướng.

Không có một căn phòng riêng.

Chỉ có một hiên dinh, những người lính vừa trải qua nhiều ngày chiến đấu và tiếng muỗi của một thành phố nhiệt đới.

Nhưng chính sự giản dị ấy làm cho ký ức về ngày 30 tháng 4 của Hoàng Cầm trở nên gần gũi.

Ông từng viết trong hồi ký Chặng đường Mười nghìn ngày rằng khi bước vào Dinh Độc Lập, ông mới có thời gian nhìn kỹ nơi mà trong suốt những năm chiến tranh đã trở thành một biểu tượng trên chiến trường Đông Nam Bộ:

"Lúc này tôi mới có phút xả hơi, được nhìn quang cảnh một cái 'dinh', một địa danh quen thuộc với tất cả cán bộ, chiến sĩ có mặt trên chiến trường, nhất là chiến trường Đông Nam Bộ - vì trước đó lúc 10 giờ ngày 30/4 nó vẫn là sào huyệt cuối cùng của quân thù."

Từ một cậu bé mồ côi ở Cao Sơn đến vị Tư lệnh đứng trong Dinh Độc Lập, cuộc đời Hoàng Cầm đã đi qua một chặng đường dài hơn nửa thế kỷ.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975 cũng là ngày sinh thứ 55 của ông.

Năm ấy, ngày sinh và ngày chiến thắng trùng nhau.

Một sự trùng hợp mà chính những người từng biết cuộc đời Hoàng Cầm cũng nhiều lần nhắc đến. Một tài liệu của Thư viện Đồng Nai ghi lại rằng ngày 30 tháng 4 năm 1920, tại vùng quê nghèo Cao Sơn, cậu bé Đỗ Văn Cầm ra đời; đúng 55 năm sau, ngày 30 tháng 4 năm 1975, người thanh niên năm nào đã trở thành Tư lệnh Quân đoàn 4 và đưa lực lượng tiến vào tiếp quản Dinh Độc Lập.

Sau ngày toàn thắng, nhiệm vụ của Hoàng Cầm chưa kết thúc.

Chiến tranh đã chấm dứt, nhưng một thành phố lớn vừa trải qua chiến tranh cần được ổn định. Quân đoàn 4 tiếp tục thực hiện những nhiệm vụ sau giải phóng và tham gia công tác quân quản, bảo đảm an ninh, trật tự trong những ngày đầu của chính quyền cách mạng.

Sau đó, Hoàng Cầm tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội. Ông từng là Tư lệnh Quân khu 4, Tổng Thanh tra Quân đội và Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa IV, V, VI, đại biểu Quốc hội khóa VII. Ông được phong quân hàm Thượng tướng năm 1987 và được tặng Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý.

Ngày 19 tháng 8 năm 2013, Thượng tướng Hoàng Cầm qua đời tại Bệnh viện Quân y 175, Thành phố Hồ Chí Minh, ở tuổi 93.

Sau khi ông mất, ký ức về vị Tư lệnh Quân đoàn 4 vẫn được nhắc lại trong những câu chuyện của đồng đội.

Đặc biệt, năm 2022, Bộ Tư lệnh Quân đoàn 4 tổ chức lễ đón nhận Huân chương Chiến công hạng Nhì và truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đối với cố Thượng tướng Hoàng Cầm vì những đóng góp trong thời kỳ kháng chiến.

Nhìn lại mùa Xuân năm 1975, tên tuổi Hoàng Cầm gắn liền với một trong những hướng tiến công quan trọng nhất của Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Ông là người chỉ huy Quân đoàn 4 trong trận Xuân Lộc – nơi được xem là cửa ngõ phía Đông của Sài Gòn.

Ông là người tổ chức lực lượng vượt qua tuyến phòng thủ cuối cùng trên hướng Đông.

Ông là người đưa Quân đoàn 4 từ Xuân Lộc qua Trảng Bom, Hố Nai, Biên Hòa tiến về Sài Gòn.

Và trưa 30 tháng 4 năm 1975, ông bước vào Dinh Độc Lập.

Nhưng nếu chỉ nhìn Hoàng Cầm từ ngày 30 tháng 4, người ta sẽ không thấy hết con đường mà ông đã đi.

Phía sau người Tư lệnh Quân đoàn 4 là cậu bé Đỗ Văn Cầm từng mồ côi cha mẹ từ nhỏ.

Là người thanh niên từng phải đi lính khố xanh để kiếm sống rồi rời bỏ hàng ngũ.

Là người đã tìm đến cách mạng trong những ngày đất nước chuẩn bị bước vào một cuộc biến động lớn.

Là người lính trưởng thành qua Đông Khê và Điện Biên Phủ.

Là vị chỉ huy đi qua nhiều chiến trường của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Và cuối cùng là người Tư lệnh của một quân đoàn chủ lực trong trận quyết chiến chiến lược cuối cùng.

Trong ký ức của ông, đêm 30 tháng 4 không phải là một đêm nghỉ ngơi bình thường. Ông đã nằm ngay trên hiên Dinh Độc Lập mà không thể ngủ, bởi chính ông cũng khó tin rằng nơi từng là mục tiêu trên bản đồ chiến trường giờ đây đã trở thành nơi ông và đồng đội nghỉ lại sau chiến thắng.

Ông viết:

"Đã nằm trong dinh Độc Lập rồi mà tôi cứ ngỡ mình đang mơ!"

Câu nói ấy có lẽ là hình ảnh cô đọng nhất về cảm xúc của một người lính sau chiến tranh.

Hơn ba mươi năm trước đó, Hoàng Cầm còn là một người thanh niên nghèo khổ, lang bạt kiếm sống.

Năm 1975, ông đã là vị tướng đứng trước Dinh Độc Lập.

Nhưng giữa hai thời điểm ấy là hàng nghìn ngày hành quân, hàng trăm trận đánh, những người đồng đội đã nằm lại trên các chiến trường và một cuộc chiến tranh kéo dài qua nhiều thế hệ.

Vì thế, khi kể về Hoàng Cầm trong Đại thắng mùa Xuân 1975, người ta không chỉ kể về một vị Tư lệnh Quân đoàn 4.

Đó còn là câu chuyện về một người lính đi từ một làng quê nghèo đến ngày đất nước thống nhất.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, cậu bé Đỗ Văn Cầm của 55 năm trước đã đứng trong Dinh Độc Lập với quân hàm Thiếu tướng trên vai.

Ngoài kia, Sài Gòn đã đổi khác.

Những đoàn quân chiến thắng đang tiến qua các đường phố.

Những lá cờ đỏ sao vàng xuất hiện trên nhiều tuyến đường.

Những người dân bước ra đón đoàn quân vừa kết thúc chiến tranh.

Còn trong Dinh Độc Lập, người Tư lệnh Quân đoàn 4 cùng những người lính của mình bắt đầu một đêm đầu tiên của hòa bình.

Không mùng.

Không chiếu.

Không gối.

Chỉ có một hiên dinh, những người đồng đội và tiếng muỗi giữa thành phố vừa được giải phóng.

Nhưng đối với Hoàng Cầm, đó là một đêm ông nhớ suốt phần đời còn lại.

Bởi sau hàng nghìn ngày chiến đấu, cuối cùng ông đã được nằm nghỉ ở nơi mà những người lính của mình từng hướng tới trên bản đồ.

Và mùa Xuân năm 1975 đã thực sự trở thành mùa Xuân của ngày toàn thắng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Hoàng Cầm, Chặng đường Mười nghìn ngày, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, 2001, Nhật Tiến thể hiện. Đây là hồi ký quan trọng của chính Hoàng Cầm, đặc biệt về quá trình chiến đấu của ông và Quân đoàn 4, diễn biến ngày 30/4/1975 và những giờ đầu tiên tại Dinh Độc Lập.

Phan Hoàng, Phỏng vấn tướng lĩnh Việt Nam, Nhà xuất bản Trẻ. Các cuộc trò chuyện với Thượng tướng Hoàng Cầm cung cấp lời kể trực tiếp của ông về thời khắc 30/4/1975, trong đó có chi tiết ông vào Dinh Độc Lập lúc 13 giờ 30 và đêm nghỉ cùng Hoàng Thế Thiện ngoài hiên dinh.

Báo Quân đội nhân dân, bài Sư đoàn 341 trước cửa ngõ Sài Gòn, tư liệu về mệnh lệnh của Thiếu tướng Hoàng Cầm ngày 4/4/1975 và hoạt động của Quân đoàn 4 trong trận Xuân Lộc.

VietnamPlus – Thông tấn xã Việt Nam, chuyên đề Đại thắng mùa Xuân 1975, tư liệu về quyết định mở cuộc tiến công Xuân Lộc, vai trò của Hoàng Cầm với tư cách Tư lệnh chiến dịch và diễn biến trận đánh từ ngày 9/4/1975.

Báo VnExpress, bài Ngày 30/4/1975 của các vị tướng, ghi lại lời kể của Hoàng Cầm về thời điểm ông vào Dinh Độc Lập và đêm đầu tiên nghỉ tại đây sau ngày toàn thắng.

Báo Điện tử Chính phủ, thông cáo Thượng tướng Hoàng Cầm từ trần, cung cấp thông tin chính thức về tên khai sinh Đỗ Văn Cầm, năm sinh 1920, quê quán Sơn Công, Ứng Hòa, Hà Nội, các chức vụ và thời điểm ông qua đời ngày 19/8/2013.

Thư viện Đồng Nai, tư liệu Người chỉ huy mở “Cánh cửa thép” Xuân Lộc, ghi lại hành trình của Hoàng Cầm từ quê hương Cao Sơn đến cương vị Tư lệnh Quân đoàn 4 và vai trò của ông trong trận Xuân Lộc, ngày 30/4/1975.

Trang thông tin điện tử huyện Ứng Hòa, Hà Nội, bài Anh hùng, Thượng tướng Hoàng Cầm – người con quê hương Ứng Hòa, tư liệu về thân thế, sự nghiệp, Quân đoàn 4 và việc truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Thượng tướng Hoàng Cầm.

Tư liệu về Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện, Quân đoàn 4 – Cánh quân hướng Đông trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, cung cấp thông tin về đội hình Quân đoàn 4, Hoàng Cầm là Tư lệnh, Hoàng Thế Thiện là Chính ủy và các hướng tiến quân từ Xuân Lộc qua Biên Hòa vào Sài Gòn.

Nhân chứng trực tiếp: Thượng tướng Hoàng Cầm, qua hồi ký Chặng đường Mười nghìn ngày và cuộc phỏng vấn của nhà báo Phan Hoàng; Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện, Chính ủy Quân đoàn 4, người cùng Hoàng Cầm trải qua đêm 30/4 tại Dinh Độc Lập; cùng các cán bộ, chiến sĩ Quân đoàn 4 được các tài liệu lịch sử và hồi ký ghi lại.