Hoàng Cầm – Từ cậu bé mồ côi đến Thượng tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Hoàng Cầm, tên thật là Đỗ Văn Cầm, sinh ngày 30/4/1920 tại Cao Sơn, Ứng Hòa, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Cuộc đời ông bắt đầu trong gian khó: mồ côi cha mẹ từ năm 12 tuổi, cậu bé Cầm phải rời quê lên Hà Nội kiếm sống. Tuổi trẻ sớm khắc nghiệt, 21 tuổi, ông đi lính khố xanh cho chính quyền Pháp, nhưng sau 2 năm đã đào ngũ, thoát nạn trong vụ đảo chính của Nhật năm 1945.
Tháng 7/1945, trước vận động của cán bộ Việt Minh, ông tham gia Đoàn Thanh niên Cứu quốc Hà Nội. Khi Cách mạng Tháng Tám nổ ra, ông gia nhập Cứu quốc quân Hà Nội, nhận tên mới là Hoàng Cầm, bước vào một hành trình dài gắn bó với quân đội và cách mạng.
Trong Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất, ông lần lượt giữ nhiều chức vụ quan trọng: Tiểu đội trưởng, Trung đội trưởng, Đại đội trưởng, Chính trị viên… Trận đánh Điện Biên Phủ năm 1954 là cột mốc lịch sử của ông, khi là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209, Đại đoàn 312, chỉ huy đánh chiếm sở chỉ huy cứ điểm Điện Biên Phủ, góp phần vào chiến thắng vang dội, kết thúc thực dân Pháp tại Việt Nam.
Sau năm 1954, Hoàng Cầm giữ chức Đại đoàn trưởng kiêm Chính ủy, rồi Sư đoàn trưởng, tham gia nhiều khóa học nâng cao quân sự, từ Học viện quân sự Bắc Kinh đến các lớp chỉ huy cao cấp. Năm 1964, ông vào Nam, nhận chức Sư đoàn trưởng Sư đoàn 9, và sau đó là Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Quân Giải phóng miền Nam, trực tiếp tham gia các chiến dịch lớn ở miền Đông Nam Bộ và Campuchia, trong đó có Chiến dịch Nguyễn Huệ năm 1972.
Năm 1974, Quân đoàn 4 được thành lập trên cơ sở Đoàn 301, và Hoàng Cầm trở thành Tư lệnh đầu tiên. Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975, ông chỉ huy Quân đoàn đánh vào Xuân Lộc, mở đường phía đông cho Quân đoàn 2 tiến vào, đồng thời chịu trách nhiệm tiếp quản Dinh Độc Lập cùng nội các Tổng thống Dương Văn Minh. Sau giải phóng Sài Gòn, ông được cử làm Phó Chủ tịch Ủy ban Quân quản Sài Gòn – Gia Định.
Giai đoạn sau 1975, ông tiếp tục giữ nhiều chức vụ quan trọng: Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân đoàn 4, chỉ huy lực lượng Việt Nam tại Campuchia, Tư lệnh Quân khu 4, Tổng Thanh tra Quân đội. Trong Đảng, ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương các khóa IV-VI và là Đại biểu Quốc hội khóa VII.
Hoàng Cầm là người đàn ông cương trực, dám quyết đoán trên chiến trường, nhưng cũng là nhà lãnh đạo có tầm nhìn, góp phần định hình Quân đội và an ninh quốc phòng Việt Nam hiện đại. Ông lập gia đình với bà Thành Kiều Vượng năm 1955 và có 5 người con.
Ông được phong quân hàm Thiếu tướng (1974), Trung tướng (1982), Thượng tướng (1984) và nhận nhiều huân chương cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất, Huân chương Chiến công, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, cùng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (truy tặng 2022).
Hoàng Cầm từ trần ngày 19/8/2013, hưởng thọ 93 tuổi, được an táng tại Nghĩa trang Thành phố Hồ Chí Minh. Ngày nay, tên ông được đặt cho tuyến quốc lộ 1K nối TP. Thủ Đức và tỉnh Bình Dương, để nhắc nhớ công lao của một người chiến sĩ – nhà lãnh đạo – tướng lĩnh đã tận tụy cả đời cho Tổ quốc.
