Hoằng Chấn: Tướng tiên phong nhà Tống và cái kết trên sông Như Nguyệt

Hoằng Chấn (?-1077) là một tướng lĩnh cấp cao của triều đại nhà Tống dưới thời vua Tống Thần Tông. Trong cuộc chiến tranh xâm lược Đại Việt giai đoạn 1075 – 1077, ông cùng với tướng Chiêu Tảo là hai chỉ hủy lực lượng tiên phong, đảm nhiệm mũi nhọn tấn công nguy hiểm nhất nhằm đè bẹp sức kháng cự của quân dân nhà Lý. Cuộc đời và cái kết của ông gắn liền với thất bại thảm hại của quân Tống trước thiên tài quân sự Lý Thường Kiệt tại phòng tuyến sông Như Nguyệt.

Năm 1076, để thực hiện âm mưu thôn tính Đại Việt, nhà Tống đã huy động một lực lượng quân sự khổng lồ gồm 10 vạn quân chiến đấu tinh nhuệ cùng hàng chục vạn dân phu dưới sự chỉ huy của Tổng tướng Quách Quỳ và Phó tướng Triệu Tiết. Trong bộ máy chỉ huy đó, Hoằng Chấn được tin tưởng giao trọng trách dẫn dắt lực lượng kỵ binh và bộ binh đi đầu. Nhiệm vụ của ông là đập tan các căn cứ phòng thủ biên giới của ta, mở đường cho đại quân tiến thẳng về đồng bằng Bắc Bộ nhằm đánh chiếm kinh thành Thăng Long.

Đầu năm 1077, khi tiến sâu vào lãnh thổ Đại Việt, lực lượng tiên phong do Hoằng Chấn chỉ huy đã bị chặn đứng hoàn toàn trước hệ thống phòng tuyến sông Như Nguyệt (sông Cầu) do Thái úy Lý Thường Kiệt trực tiếp xây dựng và chỉ huy. Trước sự ngăn cách của dòng sông cùng hệ thống chiến lũy kiên cố bằng tre gai, Hoằng Chấn đã liên tục thúc quân đóng mảng lớn, bắc cầu phao mở các đợt tiến công đẫm máu nhằm vượt sông. Tuy nhiên, mọi nỗ lực của ông đều bị quân dân nhà Lý đánh bật trở lại, khiến lực lượng tiên phong chịu tổn thất vô cùng nặng nề.

Sự bế tắc kéo dài nhiều tháng liền khiến quân Tống rơi vào tình cảnh thiếu lương thực, dịch bệnh hoành hành và suy sụp tinh thần chiến đấu — đặc biệt là sau khi bài thơ thần "Nam quốc sơn hà" vang lên giữa đêm tối. Nhận thời cơ chiến lược đã chín mùi, Lý Thường Kiệt quyết định mở cuộc phản công quy mô lớn. Trong một trận tập kích đêm bất ngờ và dữ dội của quân Đại Việt vào đại bản doanh phía Bắc sông Như Nguyệt, Hoằng Chấn cùng tướng Chiêu Tảo đã bị tiêu diệt ngay tại trận địa.

Cái chết của tướng tiên phong Hoằng Chấn cùng sự tan rã của lực lượng đi đầu đã giáng một đòn chí mạng vào ý chí xâm lược của quân Tống, buộc Quách Quỳ phải chấp nhận lời đề nghị "giảng hòa" nhân đạo của Lý Thường Kiệt để ôm tàn quân rút về nước. Lịch sử ghi nhận Hoằng Chấn như một minh chứng cho sự thất bại cay đắng của các tướng lĩnh phương Bắc khi đối đầu với tinh thần yêu nước và nghệ thuật quân sự tài tình của dân tộc Việt Nam.